Abonelik Sözleşmelerinde Cayma Bedeli İçin Değerlendirme

ABONELİK SÖZLEŞMELERİNDE CAYMA BEDELİNE DAİR DEĞERLENDİRME

Aşağıdaki açıklamalarda ve yargı kararlarına atıflarda, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (“TKHK”) ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde abonelik sözleşmelerinde cayma bedeline ilişkin temel esaslar ortaya konulmuştur.

1) Abonelik sözleşmelerinde cayma bedeli talep edilebilmesi için tüketiciye hangi bilgiler sözleşme aşamasında açıkça sunulmalıdır?

• Sözleşmenin türü ve süresi
  Abonelik sözleşmesinin belirli/belirsiz süreli olup olmadığı, varsa taahhüt süresi, tüketiciye açık ve anlaşılır şekilde bildirilmelidir. Belirli süreli sözleşmelerde sürenin ne kadar olduğu, belirsiz süreliyse hangi koşullarda feshedilebileceği net olmalıdır.

• Cayma hakkının varlığı ve koşulları
  Cayma hakkının süresi (örneğin, 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin cayma hakkının olduğu) ya da koşulları, tüketiciye “yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla” açıkça bildirilmeli; cayma bildiriminin nasıl ve nereye yapılacağı belirtilmelidir.

  Bu konuda Danıştay 13. Daire, E. 2018/3311 K. 2020/3773 T. 22/12/2020 kararında (
  https://app.dejure.ai/dokuman/6b3e2287-02dc-48f8-853e-b00ded780775 )
  tüketiciye, “ikili anlaşma kurulmadan önce, açık ve anlaşılabilir bir şekilde bilgilendirme yapılması ve bunun tüketici tarafından teyit edilmesinin tedarikçinin sorumluluğunda” olduğu vurgulanmıştır.

• Cayma bedelinin tutarı ve hesaplama yöntemi
  Cayma bedelinin;

  • Ne şekilde hesaplandığı,
  • Kampanya veya indirim uygulanmışsa indirimlerin hangi kısmının geri alınacağı,
  • Feshi hâlinde hangi süreye kadar hangi oranda ödeme çıkacağının somut biçimde açıklanması,
  • Cezaî şartın veya cayma bedelinin yasal üst sınırları (örneğin, “tüketimi düşük serbest tüketici” statüsündeki aboneler bakımından %10 sınırı gibi)
    sözleşmeye açıkça yazılmalı ve tüketiciye bildirilmelidir.

• Ön bilgilendirme ve sözleşme nüshası
  TKHK ve ilgili yönetmelik (örneğin, Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği) gereği, sözleşme öncesinde tüketiciye sözleşmenin bir örneğinin verilmesi, sözleşme sonrası da kalıcı veri saklayıcısıyla (kâğıt, e-posta vb.) iletilmesi zorunludur.

2) Mahkeme kararlarına göre, cayma bedeli içeren bir abonelik sözleşmesinin geçerli sayılması için hangi şartların sağlanması gerekmektedir?

1. Sözleşmenin kanuna ve yönetmeliklere uygun düzenlenmesi
   Abonelik sözleşmesi, 6502 sayılı TKHK ve bağlantılı mevzuat (örneğin, Elektronik Haberleşme Sektöründe Tüketici Hakları Yönetmeliği veya Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği) uyarınca öngörülen şekil ve içerik şartlarını taşımıyorsa, cayma bedeli hükmü geçersiz kabul edilebilir.

2. Taahhüt ve cayma bedeli konusunun açıkça düzenlenmesi
   Cayma bedelinin nasıl hesaplanacağı, hangi durumlarda istenebileceği, süresi, koşulları vb. hususlar “belirsiz, muğlak ve tüketici aleyhine” olmamalıdır. Somut olayda fahiş bedel ve net olmayan hesaplama yöntemi, mahkemelerce “haksız şart” sayılabilmektedir.

3. Tüketicinin, taahhüt süresi öncesinde feshi hâlinde dahi orantılı cayma bedeli
   Mahkemeler, “cayma bedelinin tüketiciye sağlanan indirimleri aşmaması ve/veya orantılı olması” gerektiğine hükmetmektedir. Aksi hâlde, cayma bedeli sözleşmede yer alsa bile, “haksız şart” veya “fahiş cezai koşul” kabul edilebilmektedir.

   İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/476 K. 2023/424 T. 12.06.2023 (
   https://app.dejure.ai/dokuman/d721d037-f666-441a-a634-c6ad47e61e78 )
   sayılı kararda, mahkemece cayma bedelinin “somut avantaj karşılığı” olup olmadığının araştırılması gerektiği, aksi takdirde fahiş cayma bedeli isteminin reddine hükmedilebileceği belirtilmiştir.

4. Sözleşmenin tüketici tarafından feshedilmesi (veya feshe neden olan eylem)
   Cayma bedeli, kural olarak abonenin sözleşmeyi süresinden önce feshetmesi yahut feshe yol açan kusurlu davranışı varsa gündeme gelir. Mahkemeler, “cayma bedeli faturasının” ancak tüketicinin kendi rızasıyla veya kusuruyla sözleşmenin bitimine sebebiyet vermesi hâlinde istenebileceğini kabul etmektedir.

3) Tüketici yeterince bilgilendirilmemişse veya sözleşmede cayma bedeline dair açık hüküm yoksa, cayma bedeli talep edilmesi durumunda hukuki sonuçları nelerdir?

1. Sözleşmenin haksız şart içeren hükümlerinin geçersizliği
   Tüketicinin korunması mevzuatı gereği, tüketiciyi aleyhe yükümlülük altına sokan ve müzakere edilmeksizin tek taraflı dayatılan “genel işlem koşulları” geçersiz kabul edilebilir. Cayma bedelinin dayanağı olan sözleşme hükmü açık değilse, tüketiciye bildirilmediyse ya da fahiş ise mahkemece o hüküm iptal edilebilir.

2. Cayma bedelinin tahsil edilememesi
   Tüketicinin, süresinde ve usulünce cayma hakkını kullandığı, ancak firma bu cayma hakkını tanımayarak bedel talep ettiği hallerde, firmaya açılan dava veya itiraza karşı mahkemeler, cayma bedelinin talep edilemeyeceğine karar vermektedir.

3. İspat yükümlülüğü firmanın üzerinde
   Tüketicinin kanundan doğan haklarının kullanılamadığı veya kendisine yanıltıcı bilgilendirme yapıldığının iddia edildiği durumlarda, mevzuata göre ispat yükü sözleşme düzenleyicisi firmadadır. Firmanın tüketiciyi cayma, fesih ve sair konularda tam bilgilendirdiğini ispatlaması gerekir.

4. Feshi haklı kılan “hizmet kusuru” varsa bedelin istenememesi
   Ayrıca abonelik hizmeti gereken şekilde sunulmadıysa, kusurlu hizmet veya ayıp hâli söz konusu ise tüketici sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir; bu durumda firmaya cayma bedeli ödenmez.

Yargı kararlarından bazı atıflar:

1. Danıştay 13. Daire, E. 2018/3311 K. 2020/3773 T. 22.12.2020
   “İkili anlaşmalarda tüketicinin cayma hakkının kurulma veya yenilenme tarihinden itibaren 14 gün içinde gerekçesiz ve bedelsiz kullanılabileceği; bu hakkın açıkça bilgilendirme ve teyit yükümlülüğü altındaki tedarikçi tarafından tüketiciye bildirilmesi gerektiği”
   Bağlantı

2. İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/476 K. 2023/424 T. 12.06.2023
   “Davacının talep ettiği cayma bedelinin fahiş olup olmadığı ve tüketiciye gerçekten sağlanmış bir indirimin iadesi niteliğinde bulunup bulunmadığı araştırılmalı, aksi takdirde mücerret cezai şart adı altında fahiş cayma bedeli hükmü tüketici aleyhine yorumlanamaz.”
   Bağlantı

Sonuç

Abonelik sözleşmelerinde cayma bedeli düzenlenirken bedelin tutarının hangi temele göre belirleneceği, ne şekilde hesaplanacağı ve hangi şartlarda uygulanacağı açıkça belirtilmelidir. Tüketici, sözleşme kurulmadan önce yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı ile cayma hakkı ve cayma bedeline ilişkin olarak bilgilendirilmeli; aksi hâlde mahkemeler sözleşmenin ilgili hükmünü “haksız şart” kabul edebilmektedir. Ayrıca, “cayma bedelinin orantılı ve ölçülü” olması, tüketiciye sağlanan gerçek avantajlarla sınırlı bir cezai şart niteliği taşıması aranmakta; fahiş veya belirsiz bedeller çoğu zaman geçersiz sayılmaktadır. Tüketici, “hizmet kusuru” veya “haklı neden” gerekçesiyle sözleşmeyi feshederse, firma cayma bedeli isteyemez.

Böylelikle, abonelik sözleşmelerinde cayma bedeli ödemesinin hukuken haklı görülebilmesi için; tüketicinin sözleşme aşamasından itibaren açıkça ve net şekilde bilgilendirilmesi, bedelin hesap yönteminin dayanağının belirlenmesi ve sözleşmenin ilgili hükmünün haksız şart niteliğinde olmaması gerekmektedir.