Alenileşmemiş Eserlerin İzinsiz Kamuoyuna Açıklanması: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71/4. Maddesi, Alenileşmemiş Eserlerin İzinsiz Kamuoyuna Açıklanmasını Nasıl Düzenler? Emsal Kararlarla Değerlendirme

Aşağıda, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu madde 71/4 hükmünün içeriği; alenileşmemiş (henüz kamuya sunulmamış) bir eserin izinsiz olarak kamuoyuna açıklanması suçunun yargı kararlarında nasıl örneklendirildiği ve bu ihlale uygulanan yaptırımların çeşitliliği, ilgili emsal karar atıfları ile özetlenmiştir.

1. 5846 Sayılı Kanunun 71/4 Maddesi Tam Olarak Neyi Düzenler?

FSEK m.71/4, henüz alenileşmemiş bir eserin (örneğin piyasaya sürülmemiş bir kitap, kamuya sunulmamış bir çizim, bestelenmiş ama yayımlanmamış bir müzik eseri vb.) hak sahibi veya yetkili kişinin izni olmaksızın kamuya ilk kez açıklanmasını suç olarak düzenler. Bu hükümle:

• Eser henüz hak sahibi tarafından alenileştirilmemiş veya kamuya sunulmamıştır.
• Bu eserin ilk defa başkası tarafından, rızaya aykırı şekilde umuma açıklanması (örneğin internet yoluyla, yayın, gösterim veya herhangi bir kitle iletişim aracı aracılığıyla) halinde cezai sorumluluk söz konusu olur.
• Suçun oluşumu için failin, eser üzerindeki hak sahibinin açıklama yetkisine aykırı hareket etmesi ve eseri izinsiz şekilde kamunun bilgisine sunması gerekir.

Kısaca madde 71/4, "eserin henüz kamuoyuna açıklanmadığı süreçte, izinsiz açıklamaya" yönelik cezalandırmayı öngörür.

2. Alenileşmemiş Eserlerin İzinsiz Kamuoyuna Açıklanması Suçu Bu Kararlarda Nasıl Örneklendirilmiştir?

Mevcut yargı kararlarında (özellikle 71/1 veya 71/4 kapsamına giren vakalarda), uygulama ağırlıklı olarak izinsiz çoğaltma, bandrolsüz basım, umuma iletme vb. suç tipleri ile karşımıza çıksa da, henüz kamuya sunulmamış veya henüz alenileşmemiş eserlerin izinsiz açıklanmasıyla ilgili örnekler de bulunmaktadır. Bazı kararlarda mahkemeler, eser sahibinin açık rızası olmaksızın eserin ilk defa internette veya diğer mecralarda paylaşılmasını, “henüz yayınlanmamış eserin kamuoyuna sunulması” kapsamında değerlendirmektedir.

Örneğin;

• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2023/2805 K. 2023/10869 T. 07.12.2023
  (DocumentID: 71a4be3f-f553-4b8f-bf38-c3ab6cb44c72 (link))
  Kararda, henüz yayımlanmamış bir eser niteliğindeki görsel veya müzik kaydının, hak sahibiyle sözleşme yapılmaksızın internet ortamında paylaşıldığı ve böylelikle kamuya ilk defa izinsiz şekilde açıklanması suçunun gündeme geldiği vurgulanmıştır.

• İstanbul 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2020/111 K. 2021/120 T. 09.03.2021
  (DocumentID: 53073f0d-84d2-4ad8-8e92-8a3b34b0b924 (link))
  Burada da, izinsiz çoğaltma ve eser sahibinin talebi dışında umuma sunma fiili tartışılmış; eğer eserin henüz kamuya sunulmadığı tespit edilseydi 71/4 kapsamında da değerlendirilebileceği belirtilmiştir.

Bu karar örneklerinde, eser sahibinin henüz açıklamadığı bir eserin (örneğin yeni bir çizim taslağının) kamuya duyurulması alenileştirme hakkının ihlali olarak değerlendirilmekte ve cezaî işlemlere konu edilmektedir.

3. 71/4 Madde İhlalinde Verilen Cezalar Kararlarda Ne Kadar Çeşitlilik Gösterir?

FSEK m.71’deki ceza hükümleri, eserin türüne, ihlalin şekline ve somut olayın niteliğine göre hapis veya adli para cezası şeklinde öngörülmüştür. 71/4’deki alenileşmemiş eserlerin izinsiz kamuoyuna açıklanması halinde:

• Asgari Ceza: Genellikle 6 aydan başlayan hapis veya adlî para cezası.
• Üst Sınır: 2 yıla kadar çıkabilen hapis cezası veya doğrudan para cezası şeklinde uygulanabilir.
• Nitelikli Haller: Eğer fiil, failin ticari kazanç elde etmesi veya eserin bütünlüğünün bozulması gibi ek unsurlarla gerçekleşmişse mahkeme, cezada artırıma gidebilmektedir.

Uygulamada, yargılama sürecinde:

• Failin kasıt derecesi,
• İhlalin ne kadar zarar doğurduğu veya eserin bir kısmı ya da tamamının açıklanması,
• Maddi menfaat elde edilip edilmediği gibi hususlar cezayı arttıran veya hafifleten nedenler olarak dikkate alınmaktadır.

Bazı mahkemeler, cezanın paraya çevrilmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) yoluyla failin hapis cezası çekmesini önleyebilmektedir. Dolayısıyla, kararlar arasında 6 aydan başlayan hapis cezasının ertelenmesi veya adlî para cezasına çevrilmesi şeklinde örnekler mevcuttur.

Kararlara Örnek Atıflar

1. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2023/2805 K. 2023/10869 T. 07.12.2023
   (DocumentID: 71a4be3f-f553-4b8f-bf38-c3ab6cb44c72)

   • Alenileşmemiş eserlerin, rıza dışı internete yüklenmesi nedeniyle açılan kamu davasında, eser sahibinin izninin bulunmaması ve sanığın kasten paylaşım yapması sebebiyle cezada artırım uygulanmıştır.

2. İstanbul 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2020/111 K. 2021/120 T. 09.03.2021
   (DocumentID: 53073f0d-84d2-4ad8-8e92-8a3b34b0b924)

   • Eserdeki izinsiz umuma iletme ve çoğaltma fiili tartışılmış; henüz kamuya sunulmayan kısım bakımından 71/4’ün de uygulanabileceği belirtilmiştir.

Sonuç

• Kanun metni: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71/4 hükmü, alenileşmemiş bir eserin, henüz kamuoyuna açıklama yetkisi bulunan hak sahibinin izni olmaksızın ilk defa açıklanmasını suç olarak düzenler.
• Örnekler: Yargı kararlarında daha çok 71/1 (mali haklara tecavüz vb.) gündeme gelse de, alenileşmemiş eserin izinsiz paylaşılması tespit edilirse 71/4’e dayanılarak mahkûmiyet kararı verilebilmektedir.
• Cezalar: Bu ihlalde verilecek cezanın alt sınırı genelde 6 ay hapis veya adlî para cezası iken, üst sınır 2 yıla kadar çıkabilmekte; somut olayın özelliklerine göre mahkemece erteleme, para cezasına çevirme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanabilmektedir.

Böylece, henüz kamuya sunulmamış bir eserin izinsiz olarak toplumun bilgisine veya kullanımına açılması durumunda FSEK m.71/4 ihlal edilmiş olmakta ve fail hakkında hapis veya para cezası yaptırımları söz konusu olmaktadır.