Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜNÜN HUKUKİ NİTELİĞİ, SUNULMA AŞAMASI VE MAHKEME İNCELEMESİ
Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3) davalarında, eşlerin boşanmanın sonuçları konusunda—mali haklar, velayet, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, mal paylaşımı vb.—tam bir mutabakat sağlamış olmaları gerekir. Bu mutabakatın yazılı biçimde düzenlenip imzalanarak mahkemeye sunulduğu belge, “Anlaşmalı Boşanma Protokolü” olarak adlandırılır.
Aşağıda, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarına dayanarak anlaşmalı boşanma protokolünün dava sürecinde hangi aşamada sunulacağı, mahkemenin protokolü değerlendirirken dikkate aldığı hususlar ve protokolün sunulmamasının/mahkemece dikkate alınmamasının olası etkileri açıklanmıştır.
1) Anlaşmalı Boşanma Protokolü Dava Sürecinin Hangi Aşamasında Sunulmalıdır?
a) Dava Dilekçesiyle Birlikte Sunulması
Uygulamada çoğu zaman taraflar, boşanma talebinde bulundukları dilekçeye ek olarak veya en geç davanın ilk aşamalarında, üzerinde anlaştıkları protokolü mahkemeye ibraz eder. Mahkeme, protokolün imzalandığını, her iki tarafın da iradelerini serbestçe ortaya koyup koymadığını denetler.
Örnek Karar:
“Taraflar, boşanma ve boşanmanın fer’î (mali) sonuçları konusunda anlaştıklarını, protokolün dilekçe ekinde yer aldığını belirterek; tarafların anlaşmalı olarak boşanmalarına karar verilmesini talep etmişlerdir.”
(Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/336 K. 2021/1537 T. 22.02.2021)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/a3be7c11-a3f4-48c3-aef2-4bc78da449f3
b) Temyiz Aşamasında / Yargılama İlerlerken Sunulması
Bazı hâllerde taraflar, başlangıçta çekişmeli boşanma talebiyle yola çıkar ancak yargılama safhasında anlaşmaya varıp protokol düzenleyebilirler. Bu durumda mahkemeye ek protokol sunulabilir veya temyiz aşamasında, Yargıtay incelemesi esnasında dahi protokol ibraz edilebilir. Böyle bir durumda, dosya mahkemeye geri gönderilir ve tarafların protokol kapsamındaki iradeleri alınır.
Örnek Karar:
“Taraflarca temyiz süresi içerisinde dosyaya protokol sunulması hâlinde, tarafların duruşmaya çağrılıp bizzat beyanları alındıktan sonra anlaşmalı boşanmalarına karar verilebileceğinden hükmün bozulmasına karar verilmiştir.”
(Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/443 K. 2025/832 T. 03.02.2025)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/89e8bf38-3363-4a8c-8e6d-e90fd17deb9e
Dolayısıyla, hakimin henüz esas hakkında karar vermediği her aşamada protokol sunulabilir. Ancak uygulamadaki en sağlıklı yöntem, protokolün dava dilekçesiyle birlikte veya en geç yargılamanın erken safhalarında verilmesidir.
2) Mahkeme Anlaşmalı Boşanma Protokolünü Değerlendirirken Hangi Unsurları Özellikle Dikkate Alır?
a) Mali Haklar (Maddî ve Manevî Tazminat, Yoksulluk Nafakası)
- Hakim, protokolde maddî ve manevî tazminat ile yoksulluk nafakasının taraflarca nasıl düzenlendiğini inceler.
- Protokolde bu hakların açıkça düzenlenmiş olması veya tarafların bunlardan açıkça feragat etmesi beklenir.
b) Çocukların Durumu (Velayet, İştirak Nafakası, Kişisel İlişki)
- Velayet hususunda çocuğun üstün yararı ön plandadır. Ebeveynlerin anlaştıkları düzenlemenin çocuğun menfaatine aykırı olması hâlinde, hakim, protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir.
- İştirak nafakasının miktarı, çocuğun yaşı, eğitim giderleri ve ebeveynlerin ekonomik durumuna göre makul olmalıdır.
- Kişisel ilişki düzenlemesinin çocuğun ruhsal ve sosyal gelişimini olumsuz etkilememesi aranır.
c) Mal Paylaşımı
- Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin açık hükümler yer alabilir. Protokolde yer almıyorsa sonradan açılacak mal rejimi davaları, protokolde mal rejimi hususunun kapatılmadığı ölçüde mümkündür.
- Protokolde “Birbirimizden başkaca hak ve alacak talebinde bulunmayacağız.” şeklindeki ifadeler, feragat niteliğinde yorumlanarak daha sonra mal paylaşımı davası açılmasının önüne geçebilir.
- Ancak taraflardan biri, protokolün sakatlanmış iradeyle (örneğin tehdit, hile, baskı) imzalandığını iddia ederse, bu konuda ayrıntılı inceleme gerekebilir.
d) Tarafların Serbest İradeleri
- En önemli noktalardan biri tarafların protokolü baskı veya tehdit altında değil, serbest iradeleriyle imzaladıklarının tespit edilmesidir.
- Mahkeme, duruşmada her iki tarafı da bizzat dinleyerek bu hususu teyit eder.
Örnek Karar:
“Protokol, boşanmanın mali ve hukuki sonuçlarını düzenlemekte olup tarafların bu husustaki beyanlarının mahkeme huzurunda alındığı, baskı veya tehdit altında olmadıkları anlaşıldığından, boşanmaya hükmedilmiştir.”
(Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/3326 K. 2021/4643 T. 07.06.2021)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/e89e0e87-67c0-4d1e-b62f-79b2e65ffe66
3) Protokolün Sunulmaması veya Dikkate Alınmamasının Kararlara Etkisi
a) Protokol Sunulmaması
- Anlaşmalı boşanma davalarında, protokolün veya boşanmanın mali sonuçlarını içeren bir düzenlemenin sunulmaması durumunda hakim, genellikle çekişmeli boşanma usulüne dönülmesini ister. Çünkü anlaşmalı boşanma koşulları (en az bir yıllık evlilik ve boşanmanın tüm sonuçlarında mutabakat) sağlanmamış sayılır.
- Mahkeme, protokolsüz sadece “biz anlaştık” beyanıyla anlaşmalı boşanma kararı vermez.
b) Protokolün Mahkemece Dikkate Alınmaması
- Eğer protokolde yasal emredici kurallara aykırı hükümler varsa (örneğin çocuğun üstün yararına açıkça aykırı velayet düzenlemesi gibi), mahkeme bu kısımları reddederek taraflara düzeltme önerir.
- Mali konularda anlaşma açıklığı bulunmuyorsa, mahkeme protokolün geçersiz bölümlerini ayırarak veya düzelterek karar verebilir.
- Protokol boşanma kararında açıkça onaylanmamış veya ek olarak gösterilmemişse, “mal rejiminden feragat” veya “mali taleplerden vazgeçme” hükmü sonradan tartışmaya açılabilir. Örneğin, “Protokol, boşanma ilamına eklenmedikçe sonradan mal paylaşımı davası açılabileceği” yönünde Yargıtay kararları mevcuttur.
Örnek Emsal:
“Protokol boşanma ilamında onaylanmayıp eki sayılmadığından, davacının mal rejimi alacağı davası açması mümkün görülmüştür.”
(Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/9183 K. 2022/8852 T. 03.11.2022)
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/9b06c491-b851-4742-ad15-bd26be404005
Öte yandan, protokol mahkemece onaylanıp boşanma kararının eki yapıldığında, tarafların sonradan “mal rejimi davası” açması veya protokol hükümlerinden dönmesi kural olarak dürüstlük kuralına aykırı kabul edilebilmektedir.
Sonuç
- Protokol Sunma Zamanı: Anlaşmalı boşanma protokolü genellikle dava dilekçesiyle veya yargılamanın erken safhalarında sunulsa da, temyiz aşamasında veya Yargıtay incelemesinde dahi ibraz edilebilir.
- Mahkeme İncelemesi: Hakim, protokoldeki düzenlemelerin (mali haklar, velayet, nafaka, mal paylaşımı) kanuna ve çocuğun üstün yararına aykırı olmamasını, tarafların serbest iradelerini yansıtmasını arar.
- Protokol Sunulmadığı veya Onaylanmadığı Takdirde: Anlaşmalı boşanma koşulları oluşmamış sayılabilir veya mahkeme protokoldeki eksik/aykırı hususları düzeltmeye çalışır. Protokol kararın eki yapılmadıkça, tarafların sonradan bazı haklarını talep etmesi (örneğin mal rejimi davası) mümkün olabilir.
Bu çerçevede, anlaşmalı boşanma yolunu seçen eşlerin, protokolü yazılı biçimde, eksiksiz hazırlamaları, hakim huzurunda beyanlarını açıkça ifade etmeleri ve kararda protokolün onaylanmasını sağlamaları hem yargılama ekonomisi hem de ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.