Anlaşmalı Boşanmalarda Öne Çıkan Hususlar

Anlaşmalı Boşanmalarda Öne Çıkan Hususlar

Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, tarafların en az bir yıl süren evlilik birliği içinde boşanma, nafaka, velayet, mal paylaşımı gibi tüm konularda karşılıklı olarak uzlaşmaları sonucunda başvurulan bir boşanma yoludur. Mahkeme, bu anlaşmaya ilişkin protokolü değerlendirerek kanuna, emredici hükümlere ve çocuğun üstün yararına aykırılık bulunmadığı takdirde boşanmaya hükmeder. Aşağıda, anlaşmalı boşanmaya ilişkin sık sorulan üç başlık yer almaktadır:

---

1. Anlaşmalı Boşanmalarda Velayet Genellikle Kime Veriliyor?

Anlaşmalı boşanmalarda taraflar, ortak çocuğun/çocukların velayetinin hangi eşte kalacağı konusunda protokolde anlaşırlar. Ancak bu anlaşma, çocuğun yüksek yararına aykırı olmamalıdır. Yargılama aşamasında hâkim; çocuğun yaşı, fiziki ve psikolojik durumu, anne-baba ile ilişkileri gibi unsurları değerlendirerek, protokoldeki velayet düzenlemesinin çocuğun menfaatine uygun olup olmadığını re’sen inceler.

• Uygulamada genellikle çocukların anneyle yaşamasının çocuğun yararına olduğu değerlendirilir. Nitekim bazı Yargıtay kararları da ortak çocuğun özellikle küçük yaşta olması durumunda velayetin annenin sorumluluğunda kalmasını uygun bulmuştur.

  Örnek:

  • 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2311 K. 2024/2340 T. 03.04.2024
    Karara ulaşmak için
    Bu kararda, “tarafların ortak çocuğu olan …’ın velayetinin davacı anneye bırakılmasının çocuğun üstün yararına uygun olduğu” belirtilmiştir.

• Bununla birlikte, çocuğun yaşı ileriyse veya başka koşullar söz konusuysa velayet babada da kalabilir. Asıl olan, mahkemenin çocuğun üstün yararını gözeterek tarafların anlaşmasını uygun bulmasıdır.

---

2. Anlaşmalı Boşanmalarda Nafaka Miktarları Ne Kadar ve Nasıl Belirleniyor?

Anlaşmalı boşanmada nafaka (yoksulluk nafakası, iştirak nafakası) miktarları, öncelikle tarafların hazırladıkları protokolde kararlaştırılır. Hâkim, bu miktarı; tarafların ekonomik durumuna, gelirin ne kadar olduğuna, çocukların bakım ve eğitim masraflarına bakarak değerlendirir. Uygun bulmazsa değişiklik talep edebilir.

• İştirak nafakası: Ortak çocuk(lar) için öngörülür. Miktarı belirlenirken çocuğun ihtiyaçları, anne-babanın geliri ve yaşam standardı dikkate alınır.
  Örnek:

  • 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2311 K. 2024/2340 T. 03.04.2024
    Karara ulaşmak için
    Bu kararda, ortak çocuğun giderlerinin karşılanabilmesi için aylık 1.000,00 TL iştirak nafakasına hükmedildiği görülmektedir.

• Yoksulluk nafakası: Boşanma sonucu yoksulluğa düşecek tarafın talebi üzerine, diğer tarafça ödenir. Anlaşmalı boşanmada genellikle protokolde bir nafaka bedeli belirlenir. Hâkim, bu bedelin hakkaniyete uygun olup olmadığını araştırır.
  Örnek:

  • 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/28 K. 2023/3252 T. 15.06.2023
    Karara ulaşmak için
    Kararda, tarafların anlaşmalı boşanma protokolünde belirttikleri iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası miktarlarının, tarafların gelir durumlarına ve çocuğun eğitim masraflarına göre uygun bulunduğu ifade edilmiştir.

---

3. Anlaşmalı Boşanmalarda Mal Paylaşımı Nasıl Gerçekleştiriliyor, Nelere Dikkat Ediliyor?

Taraflar, anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımı hakkında da uzlaşabilirler. Protokolde;

• Kişisel mallar,
• Edinilmiş mallar,
• Ziynet eşyaları,
• Araç ya da gayrimenkuller gibi hususların nasıl paylaşılacağı detaylıca yazılır.

Hâkim, mal paylaşımına dair anlaşmanın emredici kurallara aykırı olmadığı ve eşlerden birinin aşırı şekilde mağdur edilmediği kanısına varırsa genellikle bu bölümü uygun bularak protokole dayanır. Ancak protokolün açıkça kanuna aykırılık içermesi hâlinde hâkim, o kısım hakkında onay vermeyebilir.

• Eşler, ayrı bir dava açmaksızın protokolde mal rejiminin tasfiyesine dair hükümler koyabilir; hâkim de “taraflar mal paylaşımı konusunda anlaştıklarından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına” şeklinde hüküm kurar.

  Örnek:

  • 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/28 K. 2023/3252 T. 15.06.2023
    Karara ulaşmak için
    Burada, “taraflar tüm ev eşyalarının paylaşımı ve altın ve ziynet konusunda anlaştıklarından bu hususta hüküm kurulmasına yer olmadığı” şeklinde ibare yer alarak anlaşmanın geçerli sayıldığı görülmektedir.

Dikkat Edilecek Hususlar

• Protokoldeki mal paylaşımının tarafların özgür iradesiyle yapıldığı ispatlanmalıdır.
• Büyük oranda tek taraf aleyhine sonuç doğuran bir protokolde, hâkim protokoldeki düzenlemeyi tarafları yeniden dinleyerek sorgulayabilir.
• Tarafların mal rejimi tasfiyesi davasından feragati veya bu konuda anlaştıkları düzenleme, mahkeme tarafından yetersiz bulunursa protokol revize edilerek yeniden karara bağlanabilir.

---

Sonuç

Anlaşmalı boşanmada velayet genellikle yaşı küçük çocuklar için annenin üstün menfaat gözetilerek kendisine bırakılması yönündedir; ancak kesin kural yoktur, hâkim çocuğun yararını gözetir. Nafaka miktarları tarafların ekonomik durumları, yaşam standardı ve çocukların ihtiyaçları göz önünde bulundurularak belirlenir. Mal paylaşımı ise taraflarca protokolde düzenlenebilir; hâkim, bu düzenlemenin kanuna ve hakkaniyete aykırı olmaması hâlinde onaylar.

Not: Bu metinde aktarılan hususlar, ilgili Yargıtay kararlarındaki ilkelere dayanarak özetlenmiş olup her somut olayda hâkimin veya ilgili mahkemenin farklı değerlendirmesi mümkün olabilir.

---

Atıf Yapılan Kararlar

1. 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2311 K. 2024/2340 T. 03.04.2024
   Karar metnine ulaşmak için tıklayınız

2. 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/28 K. 2023/3252 T. 15.06.2023
   Karar metnine ulaşmak için tıklayınız