Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu İle İlgİLİ HUSUSLAR: TEMEL SORULAR VE EMSAL KARARLAR
Anonim şirketlerde yönetim kurulu, şirketin en önemli ve zorunlu organlarından biridir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 359 uyarınca:
“Anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur.”
Aşağıda, yönetim kurulu ile ilgili üç önemli soruya dair hukuki çerçeve ve yargı uygulamasından örneklerle kısa bir değerlendirme yapılmıştır.
1) Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Zorunlu Organ Değilse Ne Olur?
Her ne kadar TTK m. 359, “bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu”nun varlığını düzenliyorsa da, yönetim kurulu anonim şirkette zorunlu organdır. Bu nedenle:
- Anonim şirketlerde yönetim kurulunun fiilen oluşturulmaması veya seçilmemesi hukuken mümkün değildir. Zira 6102 sayılı TTK’da anonim şirketin yönetim ve temsilinin yönetim kurulu tarafından yapılacağı hükme bağlanmıştır (TTK m. 365).
- Eğer genel kurul tarafından uzun süre yönetim kurulu seçilmez ya da yönetim kurulu üyeleri istifa edip yerleri doldurulamazsa, bu durum “organ eksikliği” sayılır ve TTK m. 530 gereğince şirketin feshine kadar uzanan bir süreç doğabilir.
- Örneğin, bir anonim şirketin yönetim kurulu üyelerinin görev süresinin dolması hâlinde yeni üyeler seçilmezse, “zorunlu organ yokluğu” söz konusu olabilir. Bu durumda mahkeme, şirketin durumunu kanuna uygun hale getirmesi için süre verebilir; aksi hâlde şirketin feshi gündeme gelir.
Emsal Karar Örneği
- Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2020/492, K. 2020/761, T. 15.10.2020
Karar metni için tıklayınız.
Kararda, uzun süre genel kurul toplanmaması ve yönetim kurulu seçiminin yapılmaması nedeniyle organ eksikliği oluştuğu, TTK m. 530 çerçevesinde şirketin fesih ve tasfiyesine karar verilebileceği tartışılmıştır.
2) Tüzel Kişi Yönetim Kurulu Üyesi Olduğunda, Temsilcinin Ticaret Siciline Tescili ve İlanı Süreci Nasıl İşler?
6102 sayılı TTK m. 359/2, tüzel kişinin de yönetim kuruluna üye olarak seçilebileceğini açıkça belirtir. Fakat tüzel kişinin yanı sıra, tüzel kişi tarafından belirlenen bir gerçek kişi de aynı anda ticaret siciline tescil ve ilan olunmalıdır. Ayrıca bu husus şirketin internet sitesinde hemen duyurulmalıdır.
- Tüzel kişi ile birlikte tescil olunan gerçek kişi, yalnızca tüzel kişi adına yönetim kurulu toplantılarına katılabilir, oy kullanabilir.
- Tüzel kişi, temsilcisini dilediği zaman değiştirebilir. Değişiklik de yine ticaret siciline tescil ve ilan edilmelidir.
- Bu temsilci, hukuken “tüzel kişiyle özdeş” addedilir; fakat temsilcinin görev ve sorumlulukları ile tüzel kişinin sorumluluğu aynı kanuni zeminde yürüse de, dışa karşı işlem yapan gerçek kişi de sorumluluğun muhataplarından olabilir.
Emsal Karar Örneği
- Danıştay 4. Daire, E. 2020/1006, K. 2022/6566, T. 21.11.2022
Karar metni için tıklayınız.
Bu kararda tüzel kişi yönetim kurulu üyesi seçildiğinde, ilgili tüzel kişiyle birlikte gerçek kişinin de ticaret siciline tescil edilmesinin zorunluluğuna dikkat çekilmiş; temsilcinin ticaret sicilinde ilanının, işlemin üçüncü kişilere bildirilmesi niteliğinde olduğu vurgulanmıştır.
3) Yönetim Kurulu Yapısıyla İlgili Anlaşmazlıklarda Hangi Hukuki Yollara Başvurulabilir?
Anonim şirkette yönetim kuruluna dair uyuşmazlıklarda tarafların başvurabileceği başlıca hukuki yollar şunlardır:
-
Genel Kurul Kararlarına Karşı İptal Davası (TTK m. 445-448)
- Yönetim kurulu seçiminde veya yönetim kurulu ile ilgili alınan bir genel kurul kararı kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı ise; karara olumsuz oy veren pay sahibi, toplantıda hazır bulunmayıp sonradan kararın aykırılığını öğrenen pay sahibi veya yönetim kurulu gibi yetkili kişiler, karar tarihinden itibaren 3 ay içinde genel kurul kararının iptali için asliye ticaret mahkemesine başvurabilir.
-
Kayyım veya Geçici Yönetici Atanması (TMK m. 427/4 ve TTK m. 530)
- Eğer yönetim kurulu hiç oluşturulamıyor veya uzun süredir seçilemeyen bir kurul nedeniyle “organ eksikliği” yaşanıyorsa, şirketin pay sahipleri, alacaklıları veya bakanlık bu durumu tespit ederek mahkemeye başvurabilir. Mahkeme, yönetim kurulunu oluşturmaları için şirkete bir süre verebilir, gerekli görülürse “yönetim kayyımı” da atanabilir.
- Belirlenen sürede eksik giderilmezse mahkeme şirketin feshi yönünde karar verebilir.
-
Haklı Sebeple Fesih Davası (TTK m. 531)
- Şirket içindeki ağır uyuşmazlıklar veya dürüstlük kuralına aykırı uygulamalar neticesinde “haklı sebepler” doğmuşsa, pay sahipleri şirketin feshi davası açabilir. Yönetim kurulunun anlaşmazlıkları giderememesi, şirketin yönetilemez hâle gelmesi gibi sebepler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Emsal Karar Örneği
- Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/790, K. 2023/28, T. 11.01.2023
Karar metni için tıklayınız.
Kararda yönetim kurulu oluşturulamaması nedeniyle süregelen uyuşmazlıkta, ilgililerin kayyım talebi değerlendirilmiş; mahkeme, şirket içi organ eksikliğinin TTK m. 530 çerçevesinde giderilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Sonuç
-
Yönetim Kurulunun Zorunluluğu
Anonim şirketlerde yönetim kurulu, esas sözleşme veya genel kurul kararıyla atanması/ seçilmesi gereken zorunlu organdır. Aksi hâlde kanunun aradığı “organ eksikliği” doğar ve şirket feshe kadar giden bir tehlikeyle karşılaşabilir. -
Tüzel Kişi Üyeliği ve Temsil
Tüzel kişi yönetim kurulu üyesi olarak seçilebilse de, aynı zamanda “bir gerçek kişinin” tescil ve ilanı gerekir. Bu temsilcilik, ticaret siciline tescil ve ilan işlemiyle üçüncü kişilere karşı hüküm ve sonuç doğurur. -
Uyuşmazlık Çözümleri
Yönetim kurulu ile ilgili anlaşmazlıklarda, genel kurul kararının iptali, kayyım atanması veya haklı sebeple fesih gibi hukuki yollar mevcuttur. Her somut uyuşmazlıkta, şirketin türü, esas sözleşmesi ve TTK hükümleri birlikte değerlendirilerek en uygun yola başvurulur.
Görüldüğü gibi, anonim şirketlerde yönetim kurulu, şirketin hem idare hem de temsil işlevini yerine getirdiği için şirketin varlığı açısından vazgeçilmezdir. TTK hükümleri doğrultusunda, yönetim kurulu yapısının sağlam ve hukuka uygun oluşturulması şirket içi barış ve hukuki güvenliğin sağlanması için büyük önem taşır.