Blog

Aşırı Yararlanma (Gabin) Kavramı ve Hukuki Sonuçları

Türk Borçlar Kanunu m. 28 kapsamında aşırı yararlanmanın unsurları, zarar görene tanınan seçimlik haklar ve hak düşürücü sürelerin incelenmesi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Gabin
Aşırı Yararlanma
TBK 28
Sözleşmenin İptali
Hak Düşürücü Süre

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 28. maddesinde düzenlenen "aşırı yararlanma" (gabin), taraflar arasındaki edimler dengesinin sömürüye dayalı olarak bozulması halidir. Hukuk sistemi, bir tarafın darda kalmasından veya zayıflığından yararlanılarak yapılan haksız sözleşmeleri korumaz. Aşağıda, yargı kararları ışığında aşırı yararlanmaya ilişkin temel sorular yanıtlanmıştır.

1. Aşırı yararlanma (gabin) durumunda zarar görenin hangi hakları bulunmaktadır?

Aşırı yararlanmaya maruz kalan taraf, dürüstlük kuralı çerçevesinde seçimlik haklara sahiptir. Zarar gören taraf; "durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir." (HGK, 2025/361 K.).

Emsal Karar

Kararda; zarar görene tanınan bu hakların "seçimlik" olduğu, yani kişinin dilerse sözleşmeyi tamamen iptal edebileceği dilerse sadece aradaki fiyat farkının düzeltilmesini isteyebileceği açıklanmıştır.

2. Aşırı yararlanma hakkı ne kadar süre içinde kullanılabilir?

Gabin nedeniyle hak arama yolu belirli hak düşürücü sürelere bağlanmıştır. Bu süreler geçtikten sonra sözleşmenin iptali veya düzeltilmesi istenemez. "Zarar gören bu hakkını, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği; zor durumda kalmada ise, bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir." (İstanbul 11. ATM, 2022/655 K.).

Emsal Karar

3. Aşırı yararlanma hakkının kullanılabilmesi için hangi şartların gerçekleşmesi gerekmektedir?

Gabinden söz edebilmek için objektif ve sübjektif unsurların bir arada bulunması şarttır:

  • Objektif Unsur: Karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık (fahiş fark) bulunması.
  • Sübjektif Unsur: Bu oransızlığın, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden kaynaklanması.
  • Sömürme Kastı: Karşı tarafın bu durumu bilerek istismar etmesi.

Emsal Karar

4. Zor durumda kalma, düşüncesizlik veya deneyimsizlik hallerinde süreler ne zaman işlemeye başlar?

Hak düşürücü sürelerin başlangıç noktası, zarar görenin iradesi üzerindeki baskının kalktığı ana göre belirlenir:

DurumSürenin Başlangıcı
Düşüncesizlik veya DeneyimsizlikBu durumun öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Zor Durumda Kalma (Müzayaka)Bu durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren başlar.

Emsal Karar

Sonuç

Yargı kararları ve TBK m. 28 çerçevesinde; aşırı yararlanma (gabin), edimler arasındaki fahiş dengesizliğin sömürü yoluyla gerçekleştirilmesidir. Zarar gören taraf, sözleşmeyi iptal etme veya oransızlığın giderilmesini isteme haklarına sahiptir. Bu haklar, öğrenme veya zor durumun kalkmasından itibaren 1 yıl ve her halükarda sözleşmeden itibaren 5 yıl içinde kullanılmalıdır. Özellikle tacirlerin bu hakkı kullanırken "basiretli iş adamı" kriteri çerçevesinde daha sıkı denetlendiği unutulmamalıdır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/906, K. 2025/361, T. 28.05.2025
  2. İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2017/270, K. 2022/655, T. 05.07.2022
  3. Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/705, K. 2024/123, T. 21.02.2024