Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Aşağıda, atık veya artıkların çevreye verilmesi ve bu fiilin hukuki sonuçlarına ilişkin dört soruya; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) 181. maddesi ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda yer alan düzenlemeler çerçevesinde ve emsal kararlardan yapılan alıntılara atıfla cevaplar verilmiştir.
1) “Atık veya artıkların çevreye zarar verecek şekilde verilmesi eylemi hangi koşullarda suç olarak kabul edilir?”
Kanuni Düzenleme (TCK m.181)
TCK’nın 181. maddesinde “Çevrenin kasten kirletilmesi” başlıklı suç düzenlenmiştir. Buna göre:
- İlgili kanun ve teknik usullere aykırı olarak, çevreye zarar verecek biçimde atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya kasten verilmesi hâlinde (m.181/1) altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülür.
- Aynı maddenin ikinci fıkrasında, atık veya artıkların izinsiz olarak ülkeye sokulması ayrıca suç kabul edilmektedir.
Suçun oluşması için failin, çevreye (toprak, su veya hava) atık/artık bırakarak somut zarar tehlikesi yaratması aranır. Söz konusu eylem, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmeliklere aykırı şekilde yapılmalıdır.
Emsal Karar: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2024/4292 K. 2024/9691 T. 04.07.2024
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, TCK m.181’deki “kast” unsuruna vurgu yapılmış; “teknik usullere aykırı şekilde atık veya artıkların çevreye bırakılması” hâlinde suç oluşacağı belirtilmiştir.
2) “Atık veya artıkların kalıcı etki yaratması durumunda uygulanacak cezalar nelerdir?”
Nitelikli Hâller (TCK m.181/3 ve 181/4)
TCK’nın 181. maddesi 3. ve 4. fıkralarında, kalıcı ve daha ağır sonuçlara sebebiyet verebilecek atık veya artık kullanımlarına ilişkin ceza artırımı düzenlenmiştir:
-
Kalıcı Özellik Göstermesi (m.181/3)
- Atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza iki katına kadar artırılır.
-
İnsan/Hayvan Sağlığında Ağır Sonuç (m.181/4)
- İnsan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıklara yol açması, üreme yeteneğinin körelmesi, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesi gibi etkileri bulunan atık veya artık söz konusuysa, fail hakkında beş yıldan az olmamak üzere hapis ve bin güne kadar adlî para cezası öngörülür.
Emsal Karar: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/20460 K. 2024/3173 T. 12.03.2024
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, atıkların “toprakta/suda/havada kalıcı özellik göstermesi”nin (m.181/3) ve “insan ya da hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıklara yol açabilecek” nitelik taşımasının (m.181/4) cezayı artırıcı nitelikli hâl sayıldığı belirtilmiştir.
3) “Tehlikeli atıklarla ilgili idari para cezaları hangi durumlarda ve ne kadar uygulanır?”
2872 sayılı Çevre Kanunu’nda Tehlikeli Atıklar
- 2872 sayılı Çevre Kanunu m.8 gereğince “Her türlü atık veya artığı, çevreye zarar verecek şekilde ve yönetmeliklere aykırı olarak alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak” yasaktır.
- Kanunun 20. maddesinde, bu yasaklara aykırı davranışların idari yaptırımları belirtilmiştir. Özellikle tehlikeli atık kategorisinde yer alan atıkları (toplama, taşıma, geçici depolama, bertaraf vb.) izinsiz veya yönetmeliğe aykırı biçimde yapanlara 100.000 TL’den 1.000.000 TL’ye kadar idari para cezası verilir.
- Kurum, kuruluş veya işletme tarafından işlenmesi hâlinde idari para cezası üç katına kadar çıkabilmektedir (Çevre Kanunu m.20/2).
Emsal Karar: Danıştay 6. Daire, E. 2019/15582 K. 2022/784 T. 25.01.2022
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, “Tehlikeli Atık” tanımı ve bu atıkların lisanssız/izinsiz taşınması hâlinde 2872 sayılı Kanun m.20 kapsamında yüksek idari para cezasına hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
4) “Tüzel kişilerin çevreyi kasten kirletmesi durumunda hangi güvenlik tedbirleri uygulanır?”
Tüzel Kişilere Özgü Güvenlik Tedbirleri (TCK m.181/5)
TCK m.181/5’e göre, maddede öngörülen suçların (özellikle 2., 3. ve 4. fıkralardaki daha ağır fiillerin) tüzel kişiler tarafından işlenmesi hâlinde, bu tüzel kişiler hakkında “bunlara özgü güvenlik tedbirleri”ne hükmolunur. 5237 sayılı Kanun’un 60. maddesi çerçevesinde, örneğin;
- Tüzel kişinin izni iptal edilebilir,
- Faaliyet konusuna ilişkin kazanç müsaderesi veya
- Faaliyetinin durdurulması vs. gibi tedbirler uygulanabilir.
Emsal Karar: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/217 K. 2024/69 T. 14.02.2024
Karara ulaşmak için bkz.
Kararda, TCK m.181’de düzenlenen çevrenin kasten kirletilmesi suçunda, tüzel kişiler için uygulanacak güvenlik tedbirlerine dair hükümlere değinilmiş ve “bunlara özgü” tedbirlerin uygulama alanı açıklanmıştır.
Sonuç
Atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya zarar verecek şekilde verilmesi, TCK m.181 çerçevesinde suç; 2872 sayılı Çevre Kanunu çerçevesinde de yüksek meblağlı idari yaptırımlara tabi tutulmuştur. Kalıcı ve ağır etkileri olan atıkların çevreye verilmesi cezayı artırıcı nitelikli hâl olup, tüzel kişilerin bu fiili işlemesi hâlinde ayrıca güvenlik tedbirleri uygulanmaktadır.