Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Bilirkişi İncelemesine İlişkin Sıkça Sorulan Sorular Ve Emsal Kararlarla Cevaplar
1. Mahkemeler hangi durumlarda bilirkişi incelemesine başvurur?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (“HMK”) m. 266’ya göre, mahkeme çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşüne başvurur. Diğer bir ifadeyle, uyuşmazlığın taraflarından birinin talebi üzerine yahut re’sen (kendiliğinden), hâkimin sahip olmadığı özel/teknik bir bilgi gerekli ise bilirkişiye gidilir.
- Örneğin, Ankara 6. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/243 K. 2024/349 T. 04.06.2024 kararında, uyuşmazlığın “teknik çözüm” gerektirmesi nedeniyle bilirkişi incelemesi yaptırıldığı ve HMK m. 266’da öngörülen usule uygun olarak konusunda uzman bilirkişilerin seçildiği vurgulanmıştır (Link).
Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuk bilgisiyle çözümlenebilecek konularda bilirkişi incelemesine başvurulamaz. Örneğin, salt hukuki değerlendirme veya sadece hâkimin genel tecrübesiyle çözümlenebilecek hususlarda bilirkişiye gidilemeyeceği açıkça belirtilir.
2. Bilirkişi raporunun davanın sonucuna etkisi nedir?
Bilirkişi raporu, HMK sisteminde takdiri deliller arasındadır. HMK m. 282 uyarınca, hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle beraber serbestçe değerlendirir. Rapordaki teknik tespitler, uyuşmazlığın çözümlenmesi için hâkime ışık tutar. Özellikle teknik veya özel bilim dalına dayanan konularda, bilirkişi raporu çoğu zaman davanın sonucuna önemli ölçüde yön verebilir.
- İstanbul BİM 10. İdari Dava Dairesi, E. 2019/3017, K. 2020/1856 T. 19.11.2020 kararında, mahkemece alınan bilirkişi raporunun “uyuşmazlığın teknik yönlerini aydınlatıcı nitelikte olduğu” belirtilmiş ve raporun dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirildiği ifade edilmiştir (Link).
Bununla birlikte, bilirkişi raporu tek başına mahkemeyi “bağlayıcı” değildir; fakat uyuşmazlığın teknik yönüne dair tatminkâr ve somut dayanaklı bir rapor, hâkimin vicdani kanaatini belirlemesinde kritik rol oynar.
3. Hâkim bilirkişi raporunu kabul etmek zorunda mıdır?
Hayır, hâkim raporu kabul etmek zorunda değildir. HMK m. 282’ye göre, bilirkişi raporu bir “takdiri delil” olup hâkim, raportaki bulguları yeterli görmezse ek rapor alabilir veya yeniden bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Hâkim, raporun hukuka uygunluk ve yeterlilik yönünden değerlendirmesini yapmakla birlikte, teknik konularda raporu tamamen dışlayacaksa somut gerekçesini ortaya koyması gerekir.
- Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/487 K. 2023/708 T. 05.07.2023 kararında, hâkimin bilirkişi raporuna aykırı bir karar veriyorsa “somut gerekçe” sunmakla yükümlü olduğu vurgulanmıştır (Link).
Aksi halde, teknik veri eksikliği yahut delillerin yanlış değerlendirilmesi söz konusu olur; bu da bozma veya istinaf/temyiz aşamasında iptal sebebi olabilir.
4. Bilirkişi incelemesi hangi davalarda daha önemlidir?
Bilirkişi incelemesi, teknik veya özel uzmanlık gerektiren konuların bulunduğu her türlü davada büyük önem taşır. Örneğin:
- İnşaat, mimari, altyapı projeleri vb. alanlarda yapılacak ayıplı iş/tespit davaları,
- Maddi tazminat davalarında araç hasarı, kusur oranı, çarpışma hızı vb. ölçüm ve teknik hesap gerektiren durumlar,
- Ticari uyuşmazlıklarda malın niteliği, kalitesi veya patent/marka davaları gibi özel uzmanlık alanı,
- İş hukuku davalarında işçinin iş kazasıyla ilgili teknik inceleme, iş güvenliği vb.
Her somut uyuşmazlığın özelliklerine bakılarak bilirkişi gerekliliği değerlendirildiğinden, özel veya teknik bilginin merkezi konumda olduğu davalarda bilirkişi raporları sıklıkla sonuç açısından belirleyicidir.
Sonuç
Özetle, bilirkişi incelemesi, hâkimin hukuki bilgisi dışındaki özel veya teknik alanlarda karar verebilmesini sağlamak amacıyla başvurulan önemli bir yargılama aracıdır. Bilirkişi raporu, takdiri bir delil olup hâkim üzerinde bağlayıcı değildir; ancak somut veriye dayalı uzman görüşü, çoğu zaman davanın sonucunu etkileyecek derecede önem arz eder. Hâkim, yeterli görmediği raporlar için ek rapor alabilir veya yeni bir bilirkişi heyeti seçebilir. Özellikle uzmanlık gerektiren davalarda, sağlıklı bir bilirkişi incelemesi olmadan hakkaniyete uygun karar tesis etmek güçtür.