Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Bilirkişiye Başvuru, Hâkimin Genel Bilgisiyle Çözümlenebilecek Hususlar ve Hukuk Mezunlarının Hukuk Dışı Uzmanlık Şartı
Bilirkişilik uygulaması, yargılamada teknik veya özel uzmanlık gerektiren konuların aydınlatılması için sıklıkla başvurulan bir yöntemdir. Aşağıda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller, hâkimin genel bilgi veya tecrübesiyle çözümlenebilecek durumlar ve hukuk öğrenimi görmüş kişilerin ne zaman hukuk dışı uzmanlıklarını belgelemek zorunda oldukları hususları emsal kararlardan yapılan alıntılarla birlikte açıklanmıştır.
1. Bilirkişi Başvurusu Gerektiren Özel veya Teknik Bilgi Hangi Durumları Kapsar?
HMK m. 266 uyarınca mahkeme, “çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde” bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verebilir. Burada kastedilen hususlar, hâkimin kendi genel kültürüyle veya hukukî formasyonuyla çözemeyeceği, mühendislik, tıp, mali analiz gibi alanlarda uzmanlık gerektiren meselelerdir.
Emsal Karar Atıf:
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/150 K. 2023/1659 T. 30.05.2023
[Kararın tam metni için bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/15d0594e-b217-4c39-8e01-23a4c7ceded7]
Kararda; “Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde [...] bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir.” düzenlemesinin söz konusu olduğu belirtilmiştir.
2. Hâkimin Genel Bilgi veya Tecrübesi ile Çözülebilecek Konular Nelerdir?
Kanun, genel bilgi ve tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulmasını yasaklamaktadır. Hâkim, mesleği icabı elde ettiği hukukî bilgi ve tecrübe çerçevesinde, kanun uygulaması veya sözleşme yorumu gibi konuları bizzat değerlendirmeli; bu gibi durumlarda bilirkişi raporu almamalıdır.
Emsal Karar Atıf:
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/320 K. 2021/1394 T. 11.11.2021
[Kararın tam metni için bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/bedc6682-d72a-47cf-9dd4-c65e7f2b5e30]
Bu kararda, “genel bilgi veya tecrübeyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamayacağı” açıkça ifade edilmektedir.
3. Hukuk Öğrenimi Görmüş Kişilerin Hangi Durumlarda Hukuk Dışı Uzmanlık Belgelemesi Gerekir?
HMK’da açıkça belirtildiği üzere, “Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez.” (HMK m. 266). Bu düzenleme gereğince, bir avukat veya hâkim kökenli uzman, eğer dava konusu özel/teknik alanla ilgili ek bir mesleki uzmanlık (örneğin inşaat mühendisliği, bilgisayar mühendisliği, tıp vb.) belgesi ibraz etmezse, sırf hukuk eğitimi nedeniyle bilirkişi olamaz.
Emsal Karar Atıf:
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/209 K. 2023/1619 T. 25.05.2023
[Kararın tam metni için bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/62461507-0cb5-4a51-8df5-1748decb4d7b]
Karar metninde “Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez.” ibaresinin altı çizilmiştir.
Sonuç
- Özel veya teknik bilgi gerektiren haller, hâkimin hukuksal birikimi dışındaki konuları kapsar.
- Hâkimin genel bilgi ya da mesleki formasyonuyla çözülebilecek konular için bilirkişi incelemesi yapılmamalıdır.
- Hukuk mezunlarının bilirkişilik yapabilmesi, hukuk dışı bir uzmanlık alanını (örneğin tıp, mühendislik vb.) belgelendirmelerine bağlıdır.
Bu esaslar doğrultusunda, yargılamada bilirkişiye başvurup başvurmama değerlendirmesi yapılırken hem mahkeme hem de taraflar, hangi konunun gerçekten teknik uzmanlık gerektirdiğine dikkat etmelidir.