Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 78. maddesi, sebepsiz zenginleşmenin özel bir türü olan "borç olmayan şeyin ödenmesi" durumunu düzenlemektedir. Bu hüküm, yanlışlıkla yapılan ödemelerin geri alınabilmesini belirli ispat koşullarına bağlamıştır. Yargı kararları ışığında konuya ilişkin detaylar aşağıda sunulmuştur.
1. Borçlanmadığı bir edimi yerine getiren kişi, bunu geri isteyebilir mi?
Borç olmadığı halde yapılan bir ödemenin geri istenebilmesi için, ödemeyi yapan kişinin bu edimi yerine getirirken kendisini borçlu sandığını (yanıldığını) ispat etmesi zorunludur. Bilerek yapılan ödemeler kural olarak geri istenemez.
"MADDE 78- Borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse, bunu ancak, kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebilir. Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmiş olmasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez. Borç olmadığı hâlde ödenmiş olan edimin geri istenmesine ilişkin diğer kanun hükümleri saklıdır." (Konya 3. ATM, 2025/72 K.).
Emsal Karar
- Konya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/495, K. 2025/72, T. 10.02.2025 Karar Detayı
2. Geri isteme hakkının yasal sınırları ve istisnalar
Zamanaşımına uğramış borçlar ve ahlaki ödevler için yapılan ödemeler hukuk düzenince geçerli kabul edilir; bu ödemelerin iadesi sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre talep edilemez.
| Ödeme Türü | Geri İstenebilir mi? | Gerekçe |
|---|---|---|
| Hataen Ödeme | Evet | Kişinin kendini borçlu sanarak yanılması (TBK 78/1). |
| Zamanaşımına Uğramış Borç | Hayır | Eksik borç niteliğinde olup, ifası geçerlidir. |
| Ahlaki Ödev (Sosyal Yardım vb.) | Hayır | Toplumsal ve ahlaki sorumluluk gereği yapılan ifadır. |
"Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmiş olmasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez." (Yargıtay 17. HD, 2018/9878 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2015/18587, K. 2018/9878, T. 31.10.2018 Karar Detayı
3. Uygulama: Hataen Başkasının Borcunu İfa Etme
Ödeme yapan tarafın, aslında başkasına ait olan bir borcu hataen kendi borcu sanarak ifa etmesi durumunda, bu ödemeden yararlanan tarafa karşı iade talebinde bulunma hakkı doğar. Bu durum özellikle sigorta şirketlerinin poliçe limitlerini veya kapsamını aşan ödemelerinde sıkça görülür.
"Hataen kendini başkasının borcunu ifa ile borçlu sanarak ödemede bulunan kişi, bu sayede borcundan kurtulandan borç olmayan şeyin ödenmesi hükümlerine dayalı sebepsiz zenginleşme talebiyle rücu edebilecektir." (İstanbul Anadolu 8. ATM, 2024/263 K.).
Emsal Karar
- İstanbul Anadolu 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/855, K. 2024/263, T. 21.03.2024 Karar Detayı
4. "Kendini Borçlu Sanma" Şartının İspatı
Bu şart, davacının ödeme yaparken bilerek bir bağışta bulunmadığını, aksine bir yanılma içinde olduğunu kanıtlaması gerektiği anlamına gelir. Yanılma ispatlanamazsa, ödeme "isteyerek yapılan ifa" sayılır.
"Borç olmayan bir edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse, bunu ancak kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebileceğinden ödemenin yanlışlığa düşerek gerçekleşmesi halinde sebepsiz zenginleşme kapsamında iadesi istenebilecektir." (İzmir 2. ATM, 2024/156 K.).
Emsal Karar
- İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/639, K. 2024/156, T. 22.02.2024 Karar Detayı
Sonuç
TBK m. 78 çerçevesinde; borç olmayan bir edimi rızasıyla ifa eden kişi, sadece kendini borçlu sanarak hata yaptığını ispat etmesi koşuluyla iade talep edebilir. Ancak zamanaşımına uğramış borçlar veya ahlaki ödevler için yapılan ödemeler geri istenemez. Bu düzenleme, bir yandan hatalı işlemleri düzeltirken, diğer yandan bilerek ve isteyerek yapılan veya toplumsal değerlere dayanan ifaların hukuki kesinliğini korumayı amaçlar.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Konya 3. ATM, E. 2024/495, K. 2025/72, T. 10.02.2025
- Yargıtay 17. HD, E. 2015/18587, K. 2018/9878, T. 31.10.2018
- İstanbul Anadolu 8. ATM, E. 2022/855, K. 2024/263, T. 21.03.2024
- İzmir 2. ATM, E. 2023/639, K. 2024/156, T. 22.02.2024