Blog

BORÇLAR HUKUKUNDA KISMİ İFA VE ALACAKLININ HAKLARI

Türk Borçlar Kanunu m. 84 uyarınca ifada bütünlük ilkesi, alacaklının kısmi ifayı reddetme hakkı ve istisnaları üzerine hukuki analiz.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
TBK 84
Kısmi İfa
Bütünlük İlkesi
Alacaklı Temerrüdü
Muaccel Borç

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Kanunu kapsamında ifada "bütünlük ilkesi" esastır. Borcun belirlenen nitelik ve nicelikte, bir bütün olarak yerine getirilmesi gerekir. Ancak alacaklının rızası veya borcun niteliği gibi durumlarda kısmi ifa gündeme gelebilir. Yargı kararları ışığında konuya ilişkin tam metinli açıklamalar şöyledir:

1. Alacaklı, borcun tamamı belli ve muaccel olsa bile kısmi ifayı reddetme hakkına sahip midir?

Borcun miktarının çekişmesiz olduğu ve ödeme vaktinin geldiği durumlarda, alacaklı borcun sadece bir kısmının ödenmesini reddederek borcun tamamının tek seferde ifa edilmesini isteyebilir.

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararına göre: "Edimin bölünmeksizin tam olarak ifa edilmesi kuralı ise “bütünlük ilkesi”ni ifade eder. Borcun ifası sadece nitelik bakımından uygun ifayı değil, aynı zamanda nicelik olarak da uygun ifayı ifade eder. Edimin bir bütün hâlinde ifası gereklidir. Borcun konusu, mahiyeti itibariyle bölünebilir cinsten olsa bile aynı ilke geçerlidir. (...) Bu husus 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 84. maddesinde “Borcun tamamı belirli ve muaccel ise, alacaklı kısmen ifayı reddedebilir. Alacaklı kısmen ifayı kabul ederse borçlu, borcun kendisi tarafından ikrar olunan kısmını ifadan kaçınamaz" şeklinde düzenlenmiştir." (Yargıtay İBGGK, 2022/1 K.).

Emsal Karar

2. Alacaklı kısmi ifayı kabul ederse, borçlu borcun ikrar olunan kısmını ödemekten kaçınabilir mi?

Alacaklı, kendisine sunulan kısmi ödemeyi kabul ettiği takdirde; borçlu, "borcun bu kısmını kabul ediyorum ama şimdi ödemiyorum" şeklinde bir savunma yapamaz. Borçlu, kendi beyanıyla kabul ettiği ve alacaklının da almayı onayladığı miktarı ödemekle yükümlüdür.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararına göre: "Alacaklı kısmen tediyeyi kabul ederse borçlu, borçtan ikrar eylediği kısmı tediyeden imtina edemez.” hükmünden ifada aslolanın yüklenilen belirli ve muaccel hâle gelmiş edimin tamamen yerine getirilmesi olduğu, ancak alacaklının kabul etmesi hâlinde borçlunun ifa ettiği kısım kadar borcundan kurtulabileceği anlaşılır." (Yargıtay HGK, 2021/101 K.).

Emsal Karar

3. Kısmi ifanın kabulü durumunda, borçlunun borcun tamamından kurtulması mümkün müdür?

Kısmi ifa, borcun tamamını sona erdirmez; borçlu sadece fiilen ödediği miktar oranında borçtan kurtulur. Geri kalan kısım için alacaklının talep hakkı devam eder.

İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesi kararına göre: "Buna göre borcun tümünün ödenmesine ilişkin kural, borçlu açısından emredici nitelikte olup muaccel olan borcun kısmi ifası borç ilişkisine aykırı bir davranıştır. Alacaklıdan hiçbir menfaati bulunmayan kısmi ifayı kabul etmesi beklenemeyeceği gibi kısmi ifayı kabul etmemesi halinde de mütemerrit duruma düşmez. Ayrıca alacaklının kısmi ifayı reddi, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değerlendirilmediği gibi ilke olarak dürüstlük kuralına da aykırı değildir. Kısmi ifada bulunmak isteyen borçlunun teklifinin alacaklı tarafından reddi halinde ise borçlu mütemerrit duruma düşer." (İstanbul Anadolu 10. ATM, 2021/639 K.).

Emsal Karar

4. Borcun tamamı belli ve muaccel ise, alacaklının kısmi ifayı kabul etmeme hakkı hangi durumlarda geçerlidir?

Alacaklının kısmi ifayı reddetme hakkı, ancak borcun tamamının "çekişmesiz (belli)" ve "vadesi gelmiş (muaccel)" olması durumunda tam olarak korunur. Eğer alacağın miktarı üzerinde bir uyuşmazlık varsa veya alacak belirsiz ise kısmi ödemenin reddi alacaklı temerrüdüne yol açabilir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi kararına göre: "TBK 84. md. gereği borcun tamamı belirli ve muaccel ise alacaklı kısmi ifayı reddedebilir. Alacaklı kısmi ifayı kabul ettiği takdirde ise borçlu ödemenin kabul edildiği kısmını ifadan kaçınamaz, taraflar kısmi ifa konusunda anlaşmış ise, edimin miktar ve niteliği bir defada ifaya imkan vermiyor ise, alacaklının kısmi ifayı reddi hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ya da borçlu kanunen kısmi ifaya yetkili ise alacaklı kısmi ifayı reddedemez, reddetmesi durumunda alacaklının temerrüdü söz konusu olur. Somut durumda alacağın tamamı belirli değildir. Hatta davacı fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak belirsiz alacak davası açmıştır." (İstanbul BAM 40. HD, 2019/462 K.).

Emsal Karar

Sonuç

Borçlar hukukunda alacaklı, borcun tamamı muaccel ve miktarı belirli (likit) ise kısmi ifayı reddetme yetkisine sahiptir. Ancak borcun bir kısmı tartışmalıysa veya taraflar arasında kısmi ifa konusunda bir anlaşma mevcutsa, alacaklının reddi onu "alacaklı temerrüdüne" düşürebilir. Kısmi ifa kabul edildiğinde borçlu, sadece ödediği miktar oranında borçtan kurtulur; bakiye borç için alacaklının takip ve dava hakları saklı kalır.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Yargıtay İBGGK, E. 2019/5, K. 2022/1, T. 18.02.2022 https://app.dejure.ai/dokuman/cd3b0020-581f-4f3e-bf84-9a5dcc5df0bb
  2. Yargıtay HGK, E. 2017/655, K. 2021/101, T. 18.02.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/96878d6e-514d-41a7-a25e-258dcb628f97
  3. İstanbul Anadolu 10. ATM, E. 2018/731, K. 2021/639, T. 15.09.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/79b8ad15-9979-42cf-b828-cb7ae3c5972a
  4. İstanbul BAM 40. HD, E. 2019/138, K. 2019/462, T. 14.11.2019 https://app.dejure.ai/dokuman/e1badad2-7040-4522-91d1-0d2488255967