Boşanma Davalarında Mal Kaçırma ve Muvazaa İddiaları: Hukuki Kriterler, Deliller ve Hak Arama Yöntemleri

BOŞANMA DAVALARINDA MAL KAÇIRMA VE MUVAZAA İDDİALARI: HUKUKİ KRİTERLER, DELİLLER VE HAK ARAMA YOLLARI

Boşanma sürecinde taraflar arasında mal paylaşımı veya tazminat ödemeleri söz konusu olduğunda, mal kaçırma ve muvazaa iddiaları sıkça gündeme gelmektedir. Aşağıda, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları ışığında bu konularda dikkat edilmesi gereken hukuki kriterler, sunulması gereken deliller, mağdur eşin hak arama yöntemleri ve mal kaçırma eylemlerinin tipik biçimleri özetlenmiştir.

---

1. Boşanma Davalarında Mal Kaçırma ve Muvazaa İddiaları Hangi Yasal Kriterlere Göre Değerlendirilir?

Boşanma sürecinde, eşlerden biri tarafından malvarlığının muvazaalı olarak devredildiği (örn. aile üyelerine veya yakın tanıdıklara sembolik bedelle satış gösterilmesi) iddiasında temel dayanak, Borçlar Kanunu m. 19 (muvazaa) ve ilgili durumlara göre İcra ve İflas Kanunu’nun tasarrufun iptali hükümleri (İİK m.277 ve devamı) veya Türk Medeni Kanunu (TMK) mal rejimi hükümleri olabilir.

• Yargıtay, boşanma davasına kısa süre kala yapılan mal devrinin mal rejiminden kaçırma amacıyla yapılıp yapılmadığını “satışın gerçekliği”, “bedelin varlığı” ve “tarafların akrabalık/arkadaşlık ilişkileri” gibi ölçütlerle inceler.
• Örneğin Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bir kararında, boşanma öncesi yapılan devrin “boşanma davasında karşılaşılacak tazminat/alacak riskini bertaraf etme kastıyla” yapılması hâlinde muvazaadan söz edilebileceğini vurgulamıştır (E. 2020/1738 K. 2021/370 T. 02.02.2021, Link).

Benzer şekilde, Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, boşanma davası açılmadan kısa süre önce yapılan taşınmaz devrinin alacaklı sıfatıyla hareket eden diğer eşten mal kaçırma kastı olduğuna karar vermiştir (E. 2018/989 K. 2020/4401 T. 07.07.2020, Link).

Dolayısıyla kriterler özetle:

1. Devrin boşanmaya yakın zamanda yapılması
2. Gerçek bir satış bedelinin ödenip ödenmediği
3. Devir yapılan kişiyle satıcı arasındaki yakın akrabalık/ilişki
4. Boşanma davası veya tazminat riski nedeniyle devrin (dışa karşı) “danışıklı” veya “göstermelik” olup olmadığı.

---

2. Muvazaa İddialarını Kanıtlamak İçin Mahkemeye Hangi Tür Deliller Sunulmalıdır?

Muvazaa iddiasında bulunan eş (davacı), iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür (HMK m.190). Bu kapsamda mahkemeye şu tür deliller sunulabilir:

1. Tapu kaydı ve resmî satış sözleşmesi: Satış bedelinin düşük gösterilmesi veya hiç bedel ödenmemesi.
2. Tanık anlatımları: Devrin gerçekte yapılmadığı, bedel ödenmediği veya eşin “boşanma açılacak, malları kaçır” beyanına ilişkin tanık beyanları.
3. Banka kayıtları: Satış bedelinin ödenip ödenmediği, para transferi yapılıp yapılmadığı.
4. Resmî mercilerden yazı cevapları: Devirden önce tarafların arasındaki ilişkileri (örn. akrabalık derecesi), boşanma davası açılma tarihi, alacak riski gibi hususlar.
5. İç Yazışmalar/Protokoller: Boşanma protokolleri, tarafların mal rejimi anlaşmaları veya SMS/e-posta vb. iletişim kayıtları (varsa).

Örneğin, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bir kararında, tanık beyanları ve banka kayıtlarıyla devrin bedelsiz olduğunu kanıtlayan eşin muvazaa iddiasını ispat etmiş sayılacağını belirtmiştir (E. 2020/328 K. 2020/1387 T. 01.06.2020, Link).

---

3. Mağdur Eş, Mal Kaçırma Durumunda Haklarını Korumak İçin Hangi Hukuki Yollara Başvurabilir?

Mağdur eşin başvurabileceği hukuki yollar şunlardır:

1. Tapu İptali ve Tescil Davası

   • Boşanma sırasında veya öncesinde karşı tarafça hileli bir devir yapıldığında, BK m.19 uyarınca muvazaalı işlemin “geçersiz” sayılması talep edilir ve tapu kaydı iptali istenir. Örn:

     “Davacı, eşi tarafından muvazaalı şekilde devredilen taşınmazın tapu kaydının iptalini talep etmiştir.”
     (Bkz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/23663 K. 2023/752 T. 23.01.2023, Link)

2. Katılma Alacağı veya Katkı Payı Davası

   • Türk Medeni Kanunu’nda yer alan (TMK m.202 ve devamı) edinilmiş mallara katılma rejimi çerçevesinde, mal kaçırma kastıyla yapılan devirler yok hükmünde kabul edilerek, mahkemece eşin hakları korunabilir.

3. Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277 ve devamı)

   • Eğer eş alacaklı konumundaysa (örn. boşanma davası sonunda maddi-manevi tazminat alacağı doğmuşsa) ve borçlu eş tasarrufta bulunmuşsa, tasarrufun iptali davası açılabilir.
     • Örnek karar: “Borçlu eşin boşanma davası açılmadan önce kardeşine devrettiği taşınmazın İİK 277 vd. gereğince iptali istenmiştir.”

4. Haciz-Yoluyla Satış (İİK m.281-283)

   • Tasarrufun iptaline ek olarak, mağdur eşin talebi doğrultusunda mahkeme, muvazaalı devredilen malı haczederek açık artırmaya çıkarabilir.

---

4. Boşanma Sürecinde Mal Kaçırma Eylemleri Genellikle Hangi Yöntemlerle ve Ne Zaman Gerçekleştirilir?

Uygulamada boşanma aşamasında veya boşanma davasının hemen öncesinde, malvarlığını kasten azaltma yahut “göstermelik satış” gibi eylemler sıklıkla görülür:

1. Yakın Akraba veya Yakın Arkadaşa Devir

   • Tapuda sembolik bedelle satış gösterilmesi veya gerçekte bedel ödenmemesi.
   • “Satış” tarihi ile boşanma davası açılma tarihi arasındaki kısa süre, muvazaa için en önemli göstergedir.

2. Üçüncü Kişi Adına Şirket Hissesi Devri

   • Eşlerden biri, sahibiyken devralınan şirket hisselerini kardeşi, annesi veya babası adına kaydettirir.
   • Örnek: “…boşanma davasına kısa süre kala davalı, kardeşi adına şirket paylarını kaydettirmiş ve gerçekte bir bedel ödenmemiştir.”
     (Bkz. Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/391 K. 2023/432 T. 26.04.2023, Link)

3. Taşınmazın Parçalara Ayrılarak Devredilmesi

   • Büyük bir parselin payı veya dairelerin hisseleri birbirine ya da yakına geçirilir, sonrasında da bir başka kişiye devredilir.

4. Haciz Korkusuyla Kısa Sürede Topluca Devir

   • Eş, boşanma ve tazminat sonucunda oluşacak borç riskinden kaçınmak için, birden fazla taşınmaz veya hissenin çok düşük bedel karşılığında (veya bedelsiz) devrini yapar.

Bu eylemlerin hukuki niteliği incelenirken, devrin zamanlaması, devralan kişinin kimliği, ödenen bedel, tarafların o sıradaki ilişkisi ve boşanmaya dair bilgiler bir bütün olarak değerlendirilir.

---

Sonuç

• Muvazaalı işlem veya mal kaçırma iddiası, Boşanma Hukuku’nda sık rastlanan sorunlardandır. Boşanma sürecine yakın dönemlerde yapılan düşük bedelli veya bedelsiz devirler, genellikle dikkatle incelenir.
• Mahkeme, tanık beyanları, resmî kayıtlar, banka dekontları ve tarafların davranışları gibi unsurları değerlendirerek devrin gerçek olup olmadığına, bir bedel ödenip ödenmediğine ve amacın mal kaçırma veya muvazaa olup olmadığına karar verir.
• Mağdur eş, “tapu iptali ve tescil davası”, tasarrufun iptali davası veya katılma alacağı/katkı payı davası gibi yollarla hakkını koruyabilir.
• Boşanma aşamasında mal kaçırma eylemleri sıklıkla boşanma davasından kısa süre önce, yakın akraba veya dostlar lehine yapıldığı görülür.

Boşanma davasında bu tür iddialar ciddi ve kapsamlı biçimde değerlendirilmekte; yargısal uygulamalar da “zamanlama, bedelin varlığı, tanık beyanları ve yakınlık ilişkisi” çerçevesinde şekillenmektedir.

---

Emsal Karar Atıfları

1. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2020/1738 K. 2021/370 T. 02.02.2021
   https://app.dejure.ai/dokuman/b9c5b55b-e9cb-4ea5-804d-a1ef0733955f

2. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/989 K. 2020/4401 T. 07.07.2020
   https://app.dejure.ai/dokuman/00adc689-85c4-4c04-87b7-51cc930aa90b

3. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2020/328 K. 2020/1387 T. 01.06.2020
   https://app.dejure.ai/dokuman/977ef613-fed7-4b50-80ef-cc176c1120c1

4. Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/391 K. 2023/432 T. 26.04.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/5a6ef9dc-0548-4904-807d-90b90ef47bb3

---

Bu metindeki bilgiler, ilgili Yargıtay dairelerinin veya mahkemelerin karar özetlerinden yararlanılarak hazırlanmış olup somut uyuşmazlıklar bakımından uzman görüşü ve dosya kapsamının ayrıntılı incelenmesi gerekebilir.