Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
BOZMA SONRASI ISLAH YAPILMASI - HMK'NIN 177. MADDESİ
Hukuk yargılamasında ıslah kurumu, taraflara usul işlemlerini (iddia veya savunmayı) kısmen veya tamamen değiştirme ve düzeltme imkânı sağlayan önemli bir hukuki araçtır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”) 176 ve devamı maddelerinde düzenlenen ıslah, özellikle bozma sonrası sürece dair tartışmalı bir alan yaratmıştır. Aşağıda, ilgili yasal düzenlemeler ve emsal kararlar ışığında, bozma sonrası ıslahın hangi durumlarda ve hangi sınırlar dâhilinde mümkün olacağı ile HMK 177/2 maddesindeki “Ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz” hükmünün ne anlama geldiği ele alınacaktır.
1) Hangi Durumlarda Bozma Sonrası Islah Yapılabilir?
Bozma sonrası ıslahın mümkünlüğü, 6100 sayılı HMK’nın 177. maddesine 22.07.2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle eklenen ikinci fıkrayla açık bir şekilde düzenlenmiştir. Buna göre:
“Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir. Ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz.”
Yapılan bu kanun değişikliği, Yargıtayın bozma kararından veya BAM’ın kaldırma kararından sonra, ilk derece mahkemesinde fiilen tahkikata devam ediliyorsa ıslahın mümkün hale geleceğini hükme bağlamıştır. Dolayısıyla “bozmadan sonra ıslah yapılamayacağı” yolundaki içtihadın, HMK 177/2 hükmünün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, tahkikata yeniden başlanılan durumlarda uygulanma imkânı büyük ölçüde kalmamıştır.
Örnek Karar:
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2022/2313 K. 2024/1717 T. 27.12.2024 kararında şu tespit yapılmıştır:
“...Bozmadan sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde tahkikata ilişkin bir işlem yapılıyor ise tahkikat bitinceye kadar ıslah yapılabileceği belirtilmiştir...”
(Bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/fc7d7411-5f95-459f-b766-73f5874e8be9)
Aynı doğrultuda, Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/3969 K. 2023/4280 T. 28.09.2023 tarihli bir kararında da bozma sonrasında ıslah hakkının kullanılabileceğine işaret etmiştir.
(Bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/a44c79b7-d50f-4d8c-8dbb-dac7950ca918)
2) Bozma Sonrası Tahkikata İlişkin İşlem Sayılan Haller Nelerdir?
HMK’da tahkikat evresinin ne zaman başlayıp bittiği 147 ila 184. maddeler arasında düzenlenmiştir. Buna göre “tahkikat”, ön inceleme safhasından sonra delillerin toplanması ve değerlendirilmesi sürecini ifade eder. Bozma sonrası mahkemece;
- Taraflara yeniden delil ibraz için süre verilmesi,
- Yeni bilirkişi raporu alınması,
- Tanık veya tarafların yeniden dinlenmesi,
- Keşif gibi delil tespiti yapılması,
gibi işlemlerin tümü tahkikata ilişkin işlem olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla bozma sonrasında mahkeme, dosyayı yalnızca şekli bir incelemeye tâbi tutmadan, fiilen delil toplama ve değerlendirme faaliyetine giriştiği her durumda “tahkikata ilişkin işlem” yapılmış sayılır.
Örnek Karar:
İstanbul 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2021/181 K. 2025/50 T. 26.02.2025 kararında bozma sonrası bilirkişi incelemesi ve taraf beyanı alındığı için yeniden tahkikata girildiği ve ıslahın kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
(Bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/d4d838bf-db9d-45b7-a4db-84aae522f6fe)
3) Bozmadan Sonra Islah Hangi Aşamaya Kadar Yapılabilir?
HMK 177/2 uyarınca, bozma kararından veya kaldırma kararından sonra dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi hâlinde, tahkikat sona erinceye kadar ıslah mümkündür. Burada önemli olan husus, mahkemece tahkikatın fiilen devam etmesi ve henüz tahkikatın bittiğinin tutanağa geçirilmemiş olmasıdır. Tahkikat bittiğine dair ara karar kurulduktan veya sözlü yargılama safhasına geçildikten sonra artık ıslah yapılamaz.
Örnek Karar:
İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/397 K. 2023/789 T. 07.11.2023 tarihinde verilen kararda, bozma sonrası bilirkişi raporu alındıktan sonra sunulan ıslah dilekçesine itibar edildiği, zira tahkikatın devam ettiği görülmüştür.
(Bkz. https://app.dejure.ai/dokuman/4f903e79-2a1a-454c-bc29-1cf8864e8ecd)
4) HMK 177/2’de Yer Alan “Ancak Bozma Kararına Uymakla Ortaya Çıkan Hukuki Durum Ortadan Kaldırılamaz” İfadesi Ne Anlama Gelir?
Bu hüküm, bozma kararı sonucu taraflar lehine oluşan usuli kazanılmış hak ve benzeri hukuki durumların ıslah yoluyla bertaraf edilemeyeceğini vurgular. Mahkeme bozma kararına uyduğunda, bozma gerekçesiyle kesinleşmiş veya fiilen kabul edilmiş kimi hususlar artık çekişme dışı kalmıştır. Bu kapsamda:
- Bozma kararına uyulmuş ve taraflardan biri lehine belli bir noktada hak doğmuşsa, bu kazançlı durum ıslahla geriye çevrilemez.
- Bozmaya konu olmayan ve kesinleşen kısımlara yönelik aleyhte değiştirme ıslahla yapılamaz.
Örneğin ilk derece mahkemesinin anapara ve faizin tahsiline ilişkin kararına karşı istinaf yoluna başvurulmuş, bu başvuru reddedilmiş, ret kararı aleyhine temyiz yoluna müracaat edilmiş, karar sadece faizin yanlış oran uygulanarak hesaplanması noktasından bozulmuş ve ilk derece mahkemesince bozmaya uyulmuş ise bozmaya uyulmasından sonra yapılacak tahkikatta anapara miktarını artıracak şekilde ıslah yapılamayacaktır.
Diğer bir deyişle, tahkikatın tekrar yapılması ıslah hakkını doğurur; ancak bozma doğrultusunda şekillenen hukuki konum veya usuli kazanım ortadan kaldırılamaz. Aksi halde, istikrar kazanmış yargılamanın tarafların müdahaleleriyle yeniden sil baştan şekillendirilmesi söz konusu olur ki, bu da hukuki güvenlik ve yargılamada istikrar ilkeleriyle bağdaşmaz.
Sonuç
- Bozma sonrası ıslah, 6100 sayılı HMK’nın 177. maddesinde 22.07.2020 tarihinde yapılan düzenlemeyle yasada açıkça tanınmış bir haktır.
- Bozma sonrası mahkemece tahkikata ilişkin herhangi bir işlem yapılması hâlinde, tahkikat bitimine kadar ıslah dilekçesi verilebilir.
- Bununla birlikte, ıslah yoluyla bozma kararı doğrultusunda taraflar lehine oluşmuş olan hukuki durumlar (usuli kazanılmış hak gibi) ortadan kaldırılamaz.
- Özellikle yeni bilirkişi raporu alınması, taraf beyanlarının yeniden değerlendirilmesi, tanık dinlenmesi gibi somut tahkikat işlemleri var ise, bozma sonrasında ıslah mümkündür.
Bu çerçevede, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları, bozma sonrası tahkikata devam edilen hallerde ıslaha imkân tanınmasının yerleştiğini ve HMK 177/2’ye uyulduğunu açıkça göstermektedir.
Kaynak Emsal Kararlar
-
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2022/2313 K. 2024/1717 T. 27.12.2024
https://app.dejure.ai/dokuman/fc7d7411-5f95-459f-b766-73f5874e8be9 -
İstanbul 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2021/181 K. 2025/50 T. 26.02.2025
https://app.dejure.ai/dokuman/d4d838bf-db9d-45b7-a4db-84aae522f6fe -
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/3969 K. 2023/4280 T. 28.09.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/a44c79b7-d50f-4d8c-8dbb-dac7950ca918 -
İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/397 K. 2023/789 T. 07.11.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/4f903e79-2a1a-454c-bc29-1cf8864e8ecd -
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/1062 K. 2023/1141 T. 12.04.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/7a3e0097-9fab-4175-9699-65248b11224f
Bu kararlar incelendiğinde, bozma sonrasında mahkemece tahkikata ilişkin işlem yapıldığı ölçüde ıslahın kabul edilebileceği, ancak bozma kararının getirdiği usuli kazanılmış hakların korunması gerektiği açıkça görülmektedir.