Blog

Çalışmayan Eşlerin Mal Paylaşımında Hak Sahibi Olma Koşulları

Çalışmayan eşlerin mal paylaşımında hak sahibi olma koşulları, ev içi emekin hangi koşullarda “katkı” kabul edildiği ve mal ayrılığı – edinilmiş mallara katılma rejimlerinde katkı payı alacağının nasıl farklılık gösterildiği açıklanıyor.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~5 dakika
mal paylaşımı
ev içi emek
katkı
mal ayrılığı
edinilmiş mallar
Yargıtay kararları
emsal kararlar

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Aşağıdaki metinde, çalışmayan eş olarak adlandırılan (veya düzenli/sürekli bir gelire sahip olmayan) eşlerin mal paylaşımında nasıl hak sahibi olabildikleri, ev içi emeğin hangi koşullarda “katkı” kabul edildiği ve mal ayrılığı – edinilmiş mallara katılma rejimlerinde katkı payı alacağının nasıl farklılık gösterdiği açıklanacaktır. Açıklamalar, emsal Yargıtay kararlarına atıf yapılarak ve ilgili kararların linkleri eklenerek yapılmıştır.

1. Çalışmayan Eşlerin Mal Paylaşımında Hak Sahibi Olma Koşulları

a) Düzenli veya Sürekli Gelire Sahip Olmasa da Katkı Hakları

Eşlerin biri çalışmıyor veya yeterli düzeyde gelir getiren bir işte yer almıyor olsa bile, mahkemeler çeşitli durumlarda bu eşin katkı payı alacağı veya katılma alacağı talep edebileceğini kabul etmektedir. Burada iki ana gerekçe öne çıkar:

  1. Ev içi emek: Evin bakımı, çocukların yetiştirilmesi, gündelik işlerin yürütülmesi gibi faaliyetler, ailenin maddi varlığını dolaylı olarak destekler.
  2. Aile menfaatine hizmet: Geliri olmayan ya da düzensiz gelirli eşin, bazen evdeki tasarrufları, bazen de evin dışındaki kısmi, mevsimlik veya yarı zamanlı çalışmaları sayesinde aile bütçesine katkı sunduğu kabul edilebilir.

Örneğin, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2019/6751 K. 2020/1162 T. 11.02.2020 sayılı kararda (
https://app.dejure.ai/dokuman/9fa7b77b-1e57-41d8-a4a9-b510190246af ), mal ayrılığı rejimi döneminde dahi gelir getiren işlerde sürekli çalışmayan eşin belli ölçüde katkı payı talep edebileceği; aksi kanıtlanmadıkça, yaptığı ev içi veya kısmi dış işler sebebiyle “tasarruf oranında” katkıda bulunduğunun kabulü gerektiği ifade edilmiştir.

b) Tasarruf Oranı ve Hakkaniyet İlkesi

Ayrıca, çalışmayan veya düşük gelirli eş açısından mahkemeler, “tasarruf oranı” ile “hakkaniyet ve fedakârlığın denkleştirilmesi” gibi ilkeler çerçevesinde bir katkı oranı belirler. Yeterli ispat belgesi yok ise, durumun özelliğine göre yargıç, TMK m.4 ve TBK m.50 çerçevesinde yaklaşık bir katkı yüzdesi takdir eder.

Örneğin, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/16044 K. 2020/2998 T. 04.06.2020 tarihli kararda (
https://app.dejure.ai/dokuman/96500f47-4590-436c-87d8-e3a9ae8f4a6d ), eşlerden biri, ev hanımı olarak görünmesine rağmen fiilen aile işine veya başka dış işlere kısmen katkı sunmuşsa, hakkaniyet doğrultusunda bu eşin katkı payı alacağı belirlenebileceği vurgulanmıştır.

2. “Ev İçi Emek” Hangi Koşullarda Katkı Olarak Kabul Ediliyor?

Emsal kararlarda ev içi emek, tek başına “katkı payı alacağı” için yeterli sayılmamaktadır. Fakat:

  1. Evin olağan işlerinin “ötesinde” bir çaba: Örneğin bahçede sebze yetiştirip satma, küçük bir el işi işini ticarete dönüştürme, eşin işyerine gelip fiilen çalışmada bulunma gibi faaliyetler, mahkemece katkı olarak değerlendirilir.
  2. Kadın veya erkek fark etmeksizin, evin geçimine doğrudan destek: Örneğin, düzenli şekilde gelir getiren (tarla, hayvancılık vb.) faaliyette bulunmuş ev hanımının elde ettiği birikimler de “katkı payı” hesabına dahil edilebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/3529 K. 2022/5124 T. 30.05.2022 (
https://app.dejure.ai/dokuman/f3ce91f9-a3b2-4d09-b58c-ecd51318aefa ) sayılı kararda da, “ev hanımı” eşin, eşiyle birlikte bakkal veya küçük işletmede aktif çalışarak hane gelirine destek olması durumunda “*az da olsa” bir katkı sağladığı ve bu nedenle katkı payı alacağına hak kazanabileceği vurgulanmıştır.

3. Mal Ayrılığı ve Edinilmiş Mallara Katılma Rejimlerinde Katkı Payı Alacağı

a) Mal Ayrılığı Rejimi

4721 sayılı TMK öncesi (01.01.2002’ye dek) yasal rejim olan mal ayrılığı döneminde, eşlerin birbirinin malvarlığına “para veya para ile ölçülebilen maddi katkı” yapmaları durumunda, katkı payı alacağı doğabilir. Emsal kararlarda, bu katkı “dışarıda çalışma”, “ev içi üretim yapıp satma”, “ziynetlerin satılıp aile yatırımında kullanılması” gibi somut belgeler veya tanık anlatımlarıyla kanıtlanmalıdır:

“Mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu dönemde satın alınan tasfiyeye konu mala çalışma karşılığı elde edilen gelirle katkıda bulunulduğunun ileri sürüldüğü durumlarda; [...] yapabileceği tasarruf oranında katkıda bulunduğunun kabulü gerekir.”
Künye: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2019/6751 K. 2020/1162 T. 11.02.2020
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/9fa7b77b-1e57-41d8-a4a9-b510190246af

b) Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

01.01.2002’den sonra yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma döneminde ise kural olarak, eşin çalışıp çalışmamasından bağımsız şekilde “edinilmiş mal” sayılan varlıkların artık değeri üzerinde diğer eşin “yarı pay” hakkı (katılma alacağı) bulunur. Ancak, bazen eşin “kişisel malın devrettiği” durumlarda “değer artış payı” veya “denkleştirme” gibi talep kalemleri de gündeme gelir.

Özetle, edinilmiş mallara katılma rejiminde “çalışmayan eş” dahi, şayet mal “edinilmiş mal” niteliğinde ise, otomatikman “artık değerin yarısını” talep edebilir. Ek olarak, “ev içi emek” veya “kısmi gelirle katkı” hususları ispatlanmışsa, mahkeme “katkı payı alacağı” ya da “değer artış payı”na da hükmedebilir.

Sonuç

  • Çalışmayan veya düzenli geliri olmayan eşler dahi, mal paylaşımında hak sahibi olabilir. Burada ev içi emek veya kısmi dış gelirin varlığı, mahkemelerce “katkı” olarak değerlendirilebilmektedir.
  • Ev içi emek, eşin aile menfaatine olağanüstü bir katkısı veya dış gelir elde edici faaliyetle birleştiği takdirde “katkı payı” hesabına dahil edilir.
  • Mal ayrılığı rejimi (01.01.2002 öncesi) döneminde, katkı payı alacağı talebi için “para veya para ile ölçülebilen” somut bir katkının ispatı aranır. Eşin çalışması ya da ziynet vb. nakit girişiyle sabit bir katkı sunması beklenir.
  • Edinilmiş mallara katılma rejimi (01.01.2002 sonrası) döneminde ise, “edinilmiş mal” sayılan varlıklar bakımından çalışmayan eşin de artık değer payı (katılma alacağı) kural olarak mevcuttur. Buna ilaveten “ev içi emek” veya benzeri katkılar ayrıca “katkı payı alacağı” ya da “değer artış payı” davasının konusu olabilir.

Kaynak Kararlar ve Linkler

  1. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2019/6751 K. 2020/1162 T. 11.02.2020
    https://app.dejure.ai/dokuman/9fa7b77b-1e57-41d8-a4a9-b510190246af

  2. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/16044 K. 2020/2998 T. 04.06.2020
    https://app.dejure.ai/dokuman/96500f47-4590-436c-87d8-e3a9ae8f4a6d

  3. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/3529 K. 2022/5124 T. 30.05.2022
    https://app.dejure.ai/dokuman/f3ce91f9-a3b2-4d09-b58c-ecd51318aefa