Cayma Hakkı ve İade Kargo Ücreti: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme

Cayma Hakkı ve İade Kargo Ücreti: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme

Tüketici Hukukunun temel prensiplerinden biri, tüketicinin cayma hakkını korumak ve bu hakkın etkin biçimde kullanılmasını sağlamaktır. Bu hakkın nasıl kullanılacağı ve iade kargo ücreti başta olmak üzere iadenin diğer masraflarının kim tarafından karşılanacağı, özellikle Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği hükümlerinde ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir.

Aşağıda yer alan dört soruyu, Reklam Kurulu, Dosya No: 2022/1032 T. 2022 (Link) kararında yer alan prensipler ve ilgili mevzuat çerçevesinde yanıtlayacağız.

1. Cayma hakkı kullanıldığında iade kargo ücretini genel olarak kim öder?

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 12. maddesi uyarınca, tüketici cayma hakkını kullandığında satıcı veya sağlayıcı, tahsil edilen tüm ödemeleri (varsa malın ilk teslim masrafı da dâhil) 14 gün içinde tüketiciye iade etmekle yükümlüdür. Yönetmelikte, tüketicinin cayma hakkını kullanırken kargo ücretini ödemek zorunda kalmaması esastır.

Dolayısıyla genel kural, cayma hakkı kapsamında iade kargo ücretinden satıcının sorumlu olmasıdır.

2. Satıcı iade için belirli bir kargo şirketi belirtmişse ve tüketici bu şirketle gönderim yaparsa, kargo ücretini kim öder?

Yönetmeliğin aynı maddesine göre:

“Satıcının iade için belirttiği taşıyıcı aracılığıyla malın geri gönderilmesi hâlinde, tüketici iadeye ilişkin masraflardan sorumlu tutulamaz.”

Bu hüküm gereğince satıcı, iade kargosu için belirli bir kargo şirketi belirtmişse ve tüketici de tam olarak bu şirketle gönderim yaparsa, kargo ücretini satıcı karşılamak zorundadır. Tüketici, ek bir masrafla karşı karşıya bırakılamaz.

3. Satıcının iade kargo ücretini tüketiciye yüklemesi durumunda hukuki sonuçları nelerdir?

Satıcının, mesafeli sözleşme yoluyla alınan bir malın cayma hakkına dayanılarak iade edildiği hâllerde, kargo ücretini tüketiciye yüklemesi, Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı bir tutumdur. Böyle bir uygulama:

• Tüketiciyi yanıltıcı ve haksız şart oluşturabilir.
• İlgili idari kurumlar (örneğin Ticaret Bakanlığı) veya Tüketici Hakem Heyeti önünde yaptırıma dönüşebilir.
• Cayma hakkı yönetmelik hükmüne dayanıyorsa, iade masrafını tüketiciye yansıtmak haksız ticari uygulama niteliğinde sayılabilir.

Reklam Kurulu kararı da, “Tüketicinin cayma hakkını kullanırken iade masraflarının satıcıya ait olduğunun belirtilmesi gerektiğini ve aksi yönde uygulamaların yanıltıcı nitelikte sayılabileceğini” ifade etmiştir.

(Reklam Kurulu, Dosya No: 2022/1032 T. 2022, Link)

4. Tüketicinin cayma hakkını kullandığı durumlarda iade kargo ücretinden sorumlu tutulabileceği istisnai durumlar var mıdır?

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği madde 15, cayma hakkının kullanılamayacağı ya da sınırlı kullanılabileceği istisnai durumları düzenler. Örneğin:

• Tüketicinin özel istekleri veya açıkça kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan (kişiye özel uyarlanan) ürünler,
• Çabuk bozulma tehlikesi olan veya son kullanma tarihi geçme ihtimali olan mallar,
• Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olan ve iadesi sağlık/hijyen açısından uygun olmayan mallar,
• Fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı olarak değişen değerli maden, ziynet vb. ürünler,

gibi durumlarda cayma hakkı kullanılamayabilir veya kullanılsa dahi kargo masraflarının satıcıya ait olması kuralı bazı hâllerde devre dışı kalabilir. Ancak bu istisnalar sıkı yorumlanmalı; her somut olay için yönetmelik hükümleri incelenmelidir.

Yine de genel prensip, belirli taşıyıcıyı satıcının ön bilgilendirmede belirtmesi ve tüketicinin buna uyması hâlinde iade masrafını satıcının üstlenmesidir.

Sonuç

1. Cayma hakkı (14 günlük yasal süre içinde) kullanıldığında, kural olarak kargo ücreti satıcıya aittir.
2. Satıcı, iade için belirli bir kargo şirketi bildirmiş ve tüketici de bu şirketle ürünü iade etmişse, kargo ücreti yine satıcıya aittir.
3. Satıcı, iade kargo masrafını tüketiciye yüklerse, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’ne aykırı hareket etmiş olur; idari ve hukuki yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.
4. Bazı istisnai durumlarda (kişiye özel ürün, hijyen vb.) cayma hakkı sınırlı veya yoktur. Ancak bu durumlar haricinde tüketici, ürünün iade kargo bedelini ödemek zorunda bırakılmaz.

Belirtilen tüm hususlar, Reklam Kurulu, Dosya No: 2022/1032 T. 2022 (Link) kararında ve ilgili mevzuatta yer alan ilkelere dayanmaktadır. Tüketici, yasal cayma hakkını etkin biçimde kullanırken, iade koşullarını ve satıcının bu konudaki bilgilendirme yükümlülüklerini özenle göz önünde bulundurmalıdır.