Blog

ÇEŞİT VE SEÇİMLİK BORÇLARDA EDİMİN SEÇİMİ VE NİTELİĞİ

Türk Borçlar Kanunu m. 86 ve 87 uyarınca çeşit ve seçimlik borçlarda edimin seçimi, ortalama nitelik standardı ve tarafların hakları.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
TBK 86
TBK 87
Çeşit Borcu
Seçimlik Borç
Ortalama Nitelik

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk borçlar hukukunda edimin konusunun sadece tür (cins) olarak belirlendiği "çeşit borçları" ile birden fazla edimden birinin seçilerek ifa edildiği "seçimlik borçlar"da, seçme yetkisinin kime ait olduğu ve bu yetkinin sınırları kanunla düzenlenmiştir. Yargı kararları ışığında konuya ilişkin tam metinli açıklamalar şöyledir:

1. Kanun veya sözleşme ile aksi belirtilmediği sürece, çeşit borçlarında edim seçimi borçluya ait midir ve bu hak hangi durumlarda sınırlanır?

Genel kural olarak çeşit borçlarında hangi malın teslim edileceğini seçme yetkisi borçluya tanınmıştır. Ancak bu yetki, işin özelliği veya taraflar arasındaki hukuki ilişkinin içeriği ile sınırlandırılabilir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararına göre: "D. Ancak, sözleşmeyle seçimdeki yetki vaad borçlusuna bırakılmıştır. Gerçekten; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 86. maddesi hükmünce de çeşit borçlarında hukuki ilişkiden ve işin özelliğinden aksi anlaşılmadıkça, edimin seçimi borçluya aittir. Ancak borçlunun seçeceği edim, ortalama nitelikten daha düşük olamaz. Seçimlik yetki gerek sözleşme, gerekse yasa hükmü uyarınca vaad borçlusuna ait olduğundan davacının davasını herhangi bir bağımsız bölüme hasretmesinin önemi yoktur. Çünkü, vaad alacaklısı davacının dava konusu üzerinde tasarruf yetkisi bulunmamaktadır." (Yargıtay 7. HD, 2025/1606 K.).

Emsal Karar

2. Borçlunun seçtiği edimin "ortalama nitelikten daha düşük olmaması" ne anlama gelir ve bu nasıl belirlenir?

Borçlu, çeşit borcunda malı seçerken en kötü kaliteyi sunarak borcundan kurtulamaz. Malzeme kalitesi açıkça kararlaştırılmamışsa, sunulan edimin orta kalitede ve sözleşmenin amacını gerçekleştirmeye uygun olması gerekir.

Yargıtay 23. Hukuk Dairesi kararına göre: "şekilde meydana getirilmesine elverişli olmasıdır. Malzeme kalitesi taraflarca açıkça kararlaştırılmamışsa 818 sayılı BK'nın 70. maddesi uyarınca, 'Çeşit borçlarında hukuki ilişkiden ve işin özelliğinden aksi anlaşılmadıkça, edimin seçimi borçluya aittir. Ancak borçlunun seçeceği edim, ortalama nitelikten daha düşük olamaz.' hükmü esas alınmalıdır. Anılan düzenlemelerin birlikte yorumlanmasından, cins borcunda edimin orta kalite ve sözleşme amacına uygun olması gerektiği sonucuna varılmalıdır." (Yargıtay 23. HD, 2013/2672 K.).

Emsal Karar

3. Seçimlik borçlarda edim seçimi borçluya aitken, alacaklının bu seçime itiraz hakkı veya kabule zorlanamama durumu var mıdır?

Seçimlik borçlarda da genel kural seçimin borçluya ait olmasıdır. Ancak alacaklı, borçlanılan edimden farklı veya daha düşük değerli bir edimin kendisine dayatılması durumunda bunu reddetme hakkına sahiptir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararına göre: "26. Görüldüğü üzere, seçimlik borçlarda, hukuki ilişkiden ve işin özelliğinden aksi anlaşılmadıkça, edimlerden birinin seçimi borçluya aittir. Seçilecek faiz türü hususunda ise kanun hükmü ile seçim hakkı alacaklıya tanındığından bu hukuki ilişkiyi düzenleyen kanun hükmünden doğan bir sonuçla seçim hakkı genel kuraldaki gibi borçluya ait olmayıp alacaklıya aittir." (Yargıtay HGK, 2020/534 K.).

Rekabet Kurulu kararına göre: "Bu tür sözleşmelerde ifanın edime uygun olması prensibi uyarınca borçlunun borçlandığı edimden farklı bir şeyi, o şey edimden daha az değerli bile olsa ifaya mecbur olmadığı; benzer şekilde alacaklının da borcun konusu olan edimden farklı bir şeyi, çok daha değerli bile olsa kabule mecbur kılınamayacağı," (Rekabet Kurulu, 14-03/60-24).

Emsal Kararlar

Sonuç

Çeşit borçlarında ve seçimlik borçlarda, aksine bir anlaşma veya kanun hükmü yoksa seçim hakkı borçluya aittir. Ancak borçlu bu hakkını kullanırken dürüstlük kuralına uygun hareket etmeli ve ortalama nitelikten (orta kalite) daha düşük bir edim seçmemelidir. Alacaklı ise borçlanılan edimden farklı veya nitelik açısından yetersiz bir ifayı kabul etmekle yükümlü tutulamaz.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Yargıtay 7. HD, E. 2025/787, K. 2025/1606, T. 24.03.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/f441df1d-4e36-4faa-82fe-00f46dedf055
  2. Yargıtay 23. HD, E. 2013/1809, K. 2013/2672, T. 25.04.2013 https://app.dejure.ai/dokuman/9bdf0cd3-37c3-40f1-bbae-38885d2fccc7
  3. Yargıtay HGK, E. 2017/1704, K. 2020/534, T. 07.07.2020 https://app.dejure.ai/dokuman/2cb00e4e-5632-4705-8167-24e31311474a
  4. Rekabet Kurulu Kararı, Sayı: 14-03/60-24, T. 17.01.2014 https://app.dejure.ai/dokuman/27eb76e5-aea9-4ff5-817c-13fc24ffb831