Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 74. maddesi (Eski BK m. 53), hukuk hâkimi ile ceza hâkimi arasındaki ilişkiyi ve "bağımsızlık ilkesini" düzenlemektedir. Bu kural uyarınca, ceza mahkemesinde verilen kararların hukuk davasına etkisi belirli sınırlar çerçevesindedir.
1. Hukuk hâkimini ceza mahkemesinin beraat kararı neden bağlamaz?
Hukuk ve ceza yargılamasında "ispat standartları" ve "sorumluluk rejimleri" farklıdır. Ceza hukukunda "şüpheden sanık yararlanır" ilkesi geçerliyken, hukuk hâkimi aynı olayda kusursuz sorumluluk veya daha düşük bir ispat eşiği ile tazminata hükmedebilir.
"Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. Aynı şekilde ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz." (Antalya BAM 11. HD, 2025/908 K.).
Emsal Karar
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/1316, K. 2025/908, T. 08.10.2025 Karar Detayı
2. Kusur ve ayırt etme gücü konusunda hukuk hâkiminin yetkisi nedir?
Hukuk hâkimi, tazminat borçlusunun olay anındaki davranışını (kusurunu) ve bu eylemin sonuçlarını kavrayıp kavrayamadığını (ayırt etme gücünü) serbestçe takdir eder.
"Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca hukuk hâkimi; zarar verenin kusurunun olup olmadığı ve ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hususlarında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle ve ayrıca ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla bağlı değildir." (Yargıtay HGK, 2021/1135 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1378, K. 2021/1135, T. 30.09.2021 Karar Detayı
3. Ceza mahkemesinde sabit kabul edilen "Maddi Olgular" bağlar mı?
Hukuk hâkimi beraat kararıyla bağlı olmasa da, ceza mahkemesinin "eylemin gerçekleştiğine" ve "failin kim olduğuna" dair kesinleşmiş maddi tespitleri (maddi olgular) ile bağlıdır.
"hukuk hakimi, ceza mahkemesinin vereceği beraat kararıyla bağlı değil ise de ceza davasında verilen mahkumiyet kararı ve eylemin "hukuka aykırılığını" ve "illiyet bağının varlığını" saptayan maddi olgular ile olayların oluş biçiminin hukuk hakimini bağlayacağı açıktır." (Erzurum BAM 3. HD, 2024/1459 K.).
Emsal Karar
- Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, E. 2022/1566, K. 2024/1459, T. 02.10.2024 Karar Detayı
4. TBK m. 74'ün temel prensibi nedir?
Kanun koyucu, yargı kararları arasındaki çatışmayı önlemek için mahkûmiyet kararlarını esas alırken, mağdurun tazminat hakkını korumak için beraat kararlarına karşı hukuk hâkimini serbest bırakmıştır.
"Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir.Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkimini bağlamaz." (İzmir BAM 20. HD, 2025/92 K.).
Emsal Karar
- İzmir BAM 20. HD, E. 2022/1089, K. 2025/92, T. 29.01.2025 Karar Detayı
Sonuç
TBK m. 74 çerçevesinde hukuk hâkimi, ceza davasındaki kusur değerlendirmesi ve delil yetersizliğine dayalı beraat kararı ile bağlı değildir. Ancak ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararı ve olayın oluş şekline dair saptadığı kesinleşmiş maddi olgular hukuk hâkimi için bağlayıcıdır. Bu ikili yapı, hukuk hâkiminin daha esnek tazminat kurallarını (örneğin hakkaniyet indirimi veya kusursuz sorumluluk) uygulayabilmesine imkan tanır.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Antalya BAM 11. HD, E. 2022/1316, K. 2025/908, T. 08.10.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/5ddf93cc-7026-4113-ae46-a804f2f57354
- Yargıtay HGK, E. 2017/1378, K. 2021/1135, T. 30.09.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/1684862e-1e74-4735-80f0-2edb9777cd51
- Erzurum BAM 3. HD, E. 2022/1566, K. 2024/1459, T. 02.10.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/8091c724-81e6-47c5-bbd4-23ecf24988af
- İzmir BAM 20. HD, E. 2022/1089, K. 2025/92, T. 29.01.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/66d49ff2-93bf-4f73-a774-1c1cca18fc04