Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Velayet Hakkına Sahip Ebeveynin Çocuğu Yurt Dışına Çıkarması ve Diğer Ebeveynin Rızası: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme
Velayet hakkının kimde olacağı ve velayet hakkına sahip ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarmasıyla ilgili uyuşmazlıklar, uygulamada sıkça karşılaşılan ve mahkemelerin çocuğun üstün yararını öncelikle gözetecek şekilde çözmeye çalıştığı meselelerdir. Aşağıda, konuya ilişkin dört temel soruya cevap verilirken, ilgili emsal kararlardan alıntılar ve bağlantılarla (link) atıf yapılmaktadır.
1. Velayet hakkına sahip ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarması için diğer ebeveynin rızası her durumda gerekli midir?
Kural olarak, velayet hakkına sahip ebeveyn, çocuğun eğitim, sağlık, barınma gibi temel gereksinimlerini tek başına belirleme yetkisiyle donatılmıştır. Bu bağlamda, velayet hakkına sahip ebeveynin çocuğu yurt dışına götürebilmesi için diğer ebeveynin rızası, her olayda mutlak biçimde aranmaz. Mahkeme uygulamalarına göre, çocuğun yurt dışına götürülmesiyle ilgili ihtilaflarda temel belirleyici unsur, çocuğun üstün yararı ilkesidir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1718, K. 2023/1736, T. 11.04.2023 kararında
(https://app.dejure.ai/dokuman/3ddcee54-ee72-49fa-b62e-b8247d3bd26d)
velayet hakkı annede bulunan küçük çocuğun Kanada’ya gitmesi hususunda babanın rızası olmadığı halde, mahkemece annenin doktora eğitimi ve çocuğun gelişimi gözetilerek yurt dışı iznine onay verilmesinin hukuka uygun olduğu vurgulanmıştır. Kararda, çocuğun üstün yararı gereğince babanın muvafakatına gerek olmaksızın annenin çocuğu geçici süreyle yurt dışına götürebilmesine izin verilmiştir.
Dolayısıyla, eğer velayet hakkı sahibi ebeveynin yurt dışına çıkış niyeti çocuğun eğitimi, sağlığı veya sosyal gelişimi açısından yararlı görülürse, diğer ebeveynin rıza vermemesi tek başına engel oluşturmayabilir.
2. Hangi durumlarda velayet hakkına sahip ebeveynin diğer ebeveynin rızasını almasına gerek yoktur?
Özetle, çocuğun üstün yararıyla bağdaşan, çocuğun yaşamsal çıkarlarını ve sağlıklı gelişimini esas alan hallerde mahkemeler, diğer ebeveynin rızası olmadan da çocuğun yurt dışına çıkarılmasına izin verebilir. Bu durumlar şu şekilde örneklenebilir:
- Eğitim İmkânı: Velayet sahibi ebeveynin çocuğu yurt dışında eğitimi devam ettirmek üzere götürmesi hâlinde, diğer ebeveynin sebepsiz itirazı çocuğun eğitim hakkını zedeleyecekse rıza aranmayabilir.
- Geçici Görev / Staj / Tedavi: Velayet sahibi ebeveynin yurt dışında kısa süreli iş veya akademik faaliyet veya tedavi amacı gibi makul gerekçeleri bulunması durumunda, mahkeme “ebeveyn rızası” olmaksızın da çocuğun çıkışına izin verebilir.
- Açık Kötüye Kullanım Hali: Diğer ebeveynin rıza vermekten haksız şekilde kaçınması tespit edildiğinde -özellikle çocuğu cezalandırma veya velayet hakkı sahibine engel olma amacıyla- çocuğun menfaati gereği izin kararı verilebilir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3491, K. 2024/5336, T. 04.07.2024 kararında
(https://app.dejure.ai/dokuman/6a48366a-a499-4b63-a37a-9f00cb8b5d67)
annenin ve çocuğun yurt dışına çıkışının, babanın sırf muvafakat vermemesi nedeniyle engellenemeyeceği, zira babanın rıza göstermemesinin haklı bir nedene dayanmadığı ve çocuğun menfaatine açıkça aykırı olduğu vurgulanmıştır.
3. Mahkemeler çocuğun yurt dışına çıkarılmasında çocuğun üstün yararını nasıl değerlendirir?
Çocuğun üstün yararı ilkesi, Türk hukukunda ve uluslararası sözleşmelerde (örneğin Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme) benimsenmiş olup, çocukla ilgili tüm hukuki uyuşmazlıklarda en önemli kıstastır. Mahkemeler;
- Çocuğun yaşı,
- Eğitim durumu,
- Sağlık ve sosyal ortamı,
- Uyum süreci ve duygusal gelişimi,
- Ebeveynin çocuğa bakma, koruma ve maddi-manevi imkânları
gibi unsurları göz önüne alır. Çocuğun kendi görüşü de -idrak çağındaysa- dikkate alınır. Uzman bilirkişi/psikolog raporlarına da başvurularak, velayet hakkı sahibinin yurt dışına çıkarmasının çocuk bakımından olumlu veya olumsuz yönleri değerlendirildikten sonra izin verilir veya ret kararı verilir.
- Yukarıda bahsedilen Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1718, K. 2023/1736, T. 11.04.2023 kararında, eğitim amacıyla Kanada’ya gitmek isteyen anneye, mahkemece “çocuğun anneye ihtiyacı olduğu ve çocuğun üstün yararını korumak adına bu seyahatin engellenmesinin uygun olmayacağı” biçiminde gerekçe kurularak izin verilmesi örnek olarak gösterilebilir.
4. Diğer ebeveynin rızası alınmadan çocuk yurt dışına çıkarılırsa ne gibi hukuki sonuçlar doğar?
- Velayetin Kaldırılması veya Yeniden Düzenlenmesi: Rızası olmadan veya mahkeme izni olmaksızın çocuğu alıp yurt dışına giden velayet hakkı sahibi ebeveynin bu eylemi “velayet hakkının kötüye kullanımı” olarak değerlendirilebilir. Bu durumda, çocuk döndükten veya durum tespit edildikten sonra velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması gibi yaptırımlarla karşılaşılabilir.
- Çocuk Kaçırma Davaları (Lahey Sözleşmesi): Taraf olunan uluslararası sözleşmeler (özellikle Lahey Sözleşmesi) uyarınca, çocuğun haksız biçimde başka bir ülkeye götürülmesi hâlinde “çocuk kaçırma” davası açılabilir ve çocuğun derhâl geri gönderilmesi için mahkeme kararı alınabilir.
- Nafaka, Kişisel İlişki Hakkında İhtilaf: Çocuğun yurt dışına götürülmesi, diğer ebeveynin çocukla düzenli görüşmesini engelleyebilir. Bu durumda, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya kısıtlanması için dava açılması mümkün olup, ek hukuki uyuşmazlıklar doğabilir.
Sonuç
Velayet hakkına sahip ebeveynin her durumda çocuğu yurt dışına çıkarabilmesi için diğer ebeveynin rızasının alınması şart değildir. Ancak bu konudaki nihai karar, çocuğun üstün yararının detaylı biçimde incelenmesine bağlıdır. Eğer diğer ebeveynin rızası haksız yere engelleniyor veya çocuk için yurt dışına gitmek gerçekten yararlı görülüyorsa, mahkeme izniyle bu engel aşılabilir.
Öte yandan, velayet sahibi ebeveynin rıza almadan çocuğu yurt dışına götürmesi ve orada kalması, haklı bir sebebe dayanmıyorsa velayet hakkının kaldırılması, değiştirilmesi veya çocuk kaçırma davası açılması gibi ciddi sonuçlarla karşılaşılmasına yol açabilir.
Kaynakça / Emsal Kararlar
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1718, K. 2023/1736, T. 11.04.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/3ddcee54-ee72-49fa-b62e-b8247d3bd26d- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/3491, K. 2024/5336, T. 04.07.2024
https://app.dejure.ai/dokuman/6a48366a-a499-4b63-a37a-9f00cb8b5d67
Bu kararlar, çocuğun ebeveynleriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesinde daima çocuğun üstün yararı ilkesinin esas alındığını ve yurt dışı izninin de bu çerçevede verilip verilmeyeceğinin belirlendiğini vurgulamaktadır.