Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Dahilde İşleme Rejimi Kapsamında Telafi Edici Vergiler: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme
Dahilde işleme rejimi, ihracı taahhüt edilen ürünlerin üretiminde kullanılan ithal girdilerin, gümrük vergileri ile ticaret politikası önlemlerinden geçici olarak muaf tutulmasına olanak tanıyan bir sistemdir. Bu sistemde, “telafi edici vergi” (TEV) olarak anılan vergi yükü ise özellikle tercihli tarife uygulanan ülkelere yönelik ihracatta ortaya çıkmaktadır. Aşağıda, telafi edici vergilerin ne olduğu, hangi yasal düzenlemelere dayandığı ve ulusal ekonomiyi koruma ile haksız rekabeti önleme ilkesinin gerekçesini emsal kararlar ışığında açıklamaya çalışacağız.
1. Telafi Edici Vergiler Ne Anlama Gelir ve Hangi Tür Vergileri Kapsar?
Dahilde işleme rejimi kapsamında, örneğin Avrupa Birliği üyesi bir ülkeye tercihli tarife ile ihracat yapılmak istendiğinde, Türkiye’de serbest dolaşımda olmayan (yani üçüncü ülke menşeli) girdilerin işlem görmüş ürün bünyesinde kullanılmış olması halinde “telafi edici vergi” doğar.
- Tanım: Telafi edici vergi, dahilde işleme izin belgesi (DİİB) kapsamında şartlı muafiyet altında ithal edilen ve Türkiye’de serbest dolaşıma girmemiş girdilerin, tercihli tarife uygulanarak ihracatı söz konusu olduğunda ödenen vergidir.
- İçerik: Bu vergi; gümrük vergisi, varsa toplu konut fonu ve kimi durumlarda dampinge karşı vergi (ticaret politikası önlemi) gibi ithalata yönelik vergilerin “telafisi” niteliğindedir. Eşyanın normal ithalatında ödenmesi gereken vergiler, ihracat esnasında (tercihli ticaret söz konusu olduğunda) “telafi” amacıyla alınır.
Emsal Karar Atfı (1):
“Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre telafi edici vergi, dahilde işleme izin belgesi kapsamında, şartlı muafiyet hükümleri altında üretilerek tercihli tarife uygulanmasına ilişkin anlaşmalara taraf ülkelere ihraç edilen işlem görmüş ürünlerin bünyesinde kullanılan Türkiye’de serbest dolaşıma girmemiş üçüncü ülke menşeli eşya nedeniyle [...] hesaplanarak eşyanın fiilen yurt dışı edildiği tarihe kadar ödenmesi gereken bir yükümlülüktür.”
(Danıştay 7. Daire, E. 2019/3147 K. 2022/4120 T. 31.10.2022)
Karara Ulaşmak İçin:
2. Nihai Ürünlerin Serbest Dolaşıma Girebilmesi İçin Telafi Edici Vergilerin Ödenme Zorunluluğunun Hukuki Dayanakları
Telafi edici vergi yükümlülüğü, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun dahilde işleme rejimini düzenleyen maddeleri ile ilgili ikincil mevzuattan (Dahilde İşleme Rejimi Kararı, Tebliği vb.) kaynaklanır. Özellikle:
-
4458 sayılı Gümrük Kanunu Madde 108, 111 vd.:
- Serbest dolaşımda olmayan eşyanın “şartlı muafiyet sistemi” çerçevesinde Türkiye Gümrük Bölgesinde işlenmesine, işlenen ürünlerin ihracatı sonrasında teminat çözülmesine olanak tanır.
- Ancak, Avrupa Birliği gibi tercihli tarife uygulanan bir ülkeye ihracat söz konusu olduğunda, üçüncü ülkeden gelen girdiye ilişkin normalde ödenmesi gereken vergiler “telafi edici vergi” olarak yükümlüye tahakkuk ettirilir.
-
Dahilde İşleme Rejimi Kararı ve Tebliği (2005/8391 ve 2006/12 gibi):
- DİİB kapsamında ithal edilen serbest dolaşımda olmayan girdilerin, tercihli tarife ile ihracı sırasında teknik ve hukuki koşullar aranır.
- Bu koşullar ihlal edildiğinde veya telafi edici vergiler ödenmediğinde, eşyanın serbest dolaşıma girişine izin verilmez; ayrıca ihlal durumunda ilgili vergi ve para cezaları gündeme gelir.
Emsal Karar Atfı (2):
“Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından Romanya ülkesinden Moldova Cumhuriyeti menşeli kabuklu ayçiçeği tohumu ithal edilip Bulgaristan ülkesine [...] ihraç edildiği anlaşılmaktadır. Dahilde işleme rejimi altında üretilerek ihraç edilen eşyanın bünyesinde kullanılan üçüncü ülke menşeli eşyanın AB üyesi ülkeye ihracı söz konusu olduğundan, telafi edici verginin doğduğu ve ithal ve ihraç edilen eşyaların tarım ürünü olması sebebiyle TEV tahsilatında İthalat Rejimi’nde belirtilen oranın uygulanacağı tabiidir.”
(Danıştay 7. Daire, E. 2019/1931 K. 2022/4119 T. 31.10.2022)
Karara Ulaşmak İçin:
3. “Ulusal Ekonomiyi ve Haksız Rekabeti Koruma İlkesi”nin Vergilendirme Uygulamasındaki Gerekçesi
Mahkeme kararlarında da vurgulandığı üzere, dahilde işleme rejimi aslında ihraç amacıyla getirilen ithal girdilere geçici bir vergi muafiyeti sağlamaktadır. Ancak bu muafiyet, ulusal ekonomideki benzer üreticilerin aleyhine bir rekabet bozulmasına neden olmamalıdır:
- Haksız Rekabetin Önlenmesi:
İthal girdinin vergi muafiyetinden yararlanıp iç piyasada (ülke içinde) serbestçe satılması, yerli üreticilerin ciddi maliyet dezavantajına uğramasına yol açar. Bu durum, ticaret politikası önlemlerini (örneğin dampinge karşı vergi veya sübvansiyon vergisi) etkisiz kılar. - Ulusal Ekonominin Korunması:
Dahilde işleme rejiminin esas amacı, ihracatı artırmak ve sanayicinin girdi tedarikinde rekabet gücünü desteklemektir. Ancak gerçek ihracat yerine, ülke içine satış yapılması veya telafi edici vergilerin ödenmemesi, ulusal ekonomide rekabet bozulmasına neden olur. Dolayısıyla, telafi edici vergilerin tahsili, hem yerli sanayiyi korumak hem de rejimin kötüye kullanımını engellemek için uygulanır.
Örneğin, Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi kararlarında “haksız rekabetin bertaraf edilmesi” ile ilgili şu değerlendirmeler yapılmıştır:
“Gümrük vergilerinden muaf olarak ithal edilen eşyanın, işlem görmüş ürün olarak yurt içine satışı [...] belge sahibi firmalar lehine maliyet avantajı oluşturmakta, diğer yandan da yerli üreticiler aleyhine haksız rekabete neden olmaktadır. Bu çerçevede, yerli üreticilerin başvuruları üzerine alınan tavsiye kararı göz önünde bulundurularak [...], böylelikle ihracat sayılan satış ve teslimlere konu mamullerin üretiminde kullanılan ithali geçici veya kati dampinge karşı vergiye tabi eşya, şartlı muafiyet sistemi kapsamı dışında bırakılmıştır.”
Bu yaklaşım, hem 4458 sayılı Gümrük Kanunu hem de 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde meşrulaştırılmakta; böylece telafi edici vergi ve benzeri ticaret politikası önlemlerinin uygulanmasıyla ulusal ekonomideki adalet ve rekabet dengesi korunmaya çalışılmaktadır.
Sonuç
Dahilde işleme rejimi ile firmalar, ihracat odaklı üretim yapmak üzere yurt dışından geçici olarak vergi muafiyetiyle hammadde ve yarı mamul temin edebilirler. Bu sistem, ihracat yapılması koşuluna dayandığından, nihai ürünün serbest dolaşıma girişi veya tercihli tarife uygulanarak üçüncü bir ülkeye satılması söz konusu olduğunda, telafi edici vergilerin ödenmesi zorunluluğu doğar. Bu uygulama; ulusal ekonomi, yerli üreticiler ve haksız rekabetin önlenmesi gibi amaçlarla meşrulaştırılmıştır. Telafi edici vergi; gümrük vergisi, damping vergisi ve diğer eş etkili vergi/fonları kapsayabilir. Kanuni dayanaklarını ise 4458 sayılı Gümrük Kanunu, ilgili Bakanlar Kurulu Kararları (artık Cumhurbaşkanı Kararları) ve Dahilde İşleme Rejimi Tebliğleri oluşturmaktadır.
Yararlanılan Emsal Kararlar:
-
Danıştay 7. Daire, E. 2019/3147 K. 2022/4120 T. 31.10.2022
[Telafi edici vergi kapsamında tercihli tarife uygulaması]
https://app.dejure.ai/dokuman/126471e5-3d41-430b-8cbb-18f524d3bc9f -
Danıştay 7. Daire, E. 2019/1931 K. 2022/4119 T. 31.10.2022
[Dahilde işleme rejimi ve tarım ürünü kapsamında TEV tahsilatı]
https://app.dejure.ai/dokuman/24afd5ae-89ac-4963-afd5-bf3127538c81
Not: Karar künyeleri, emsal karar niteliğini haiz olmakla birlikte metne örnek olması amacıyla verilmiştir.