Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Devletin Rücu Davalarında Zamanaşımı ve Uygulama Esasları
Devletin (örneğin Sosyal Güvenlik Kurumu veya ilgili diğer kamu idareleri aracılığıyla) kusurlu tarafa karşı açtığı rücu davalarında zamanaşımı süreleri, genel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda düzenlenmektedir. Ayrıca haksız fiil niteliğinde olup da ceza kanunlarında suç olarak tanımlanan eylemlerde ceza zamanaşımı kuralları da devreye girebilmektedir. Aşağıda, konuyla ilgili temel hususlar ile emsal kararlara yer verilmiştir.
1. Devletin Rücu Davalarında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
1.1. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Kaynaklı Rücu Davaları
5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi gereğince, Kurum alacakları bakımından kural olarak 10 yıllık zamanaşımı uygulanmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin bir kararında (E. 2022/6151 K. 2023/5856 T. 16.10.2023) şu şekilde ifade edilmektedir:
“Bu Kanuna dayanılarak Kurumca açılacak tazminat ve rücu davaları, on yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı tarihi; rücu konusu gelir ve aylıklar bakımından Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ise masraf veya ödeme tarihinden itibaren başlar.”
Dolayısıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (veya benzeri bir kamu idaresinin), hatalı ödemeler ya da iş kazası/meslek hastalığı dolayısıyla ödediği gelir ve ödeneklere ilişkin rücu davaları, ödemenin yapıldığı veya gelir/aylığın onaylandığı tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
1.2. Türk Borçlar Kanunu’nda Rücu Zamanaşımı (TBK m. 73)
TBK m. 73’e göre, özel olarak “rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde tazminatın tamamının ödendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.”
Bu husus, İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin kararında açıkça vurgulanmıştır:
“6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun rücu isteminde zamanaşımını düzenleyen 73. maddesinin; ‘Rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde tazminatın tamamının ödendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.’ hükmü uyarınca...”
(İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/256 K. 2024/254 T. 30.04.2024)
https://app.dejure.ai/dokuman/9787b350-291e-40dc-b8ed-2b809f0197d2
2. Bilirkişi Raporunun Kasten Gerçeğe Aykırı Düzenlenmesi Durumunda Zamanaşımı Süresi Nasıl Değişir?
Bilirkişinin kasten gerçeğe aykırı rapor düzenlemesi, TCK’da suç olarak tanımlanan bir eylem olabilir (örneğin TCK m. 276). Dolayısıyla bu tür bir fiil, cezayı gerektiren bir nitelik taşıyorsa, ceza zamanaşımı devreye girer. Eğer yapılan haksız fiil aynı zamanda suç niteliğinde kabul ediliyor ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörüyorsa (örneğin 8 yıl, 15 yıl gibi), bu durumda TBK m. 72/1’in açık hükmü gereğince, daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır.
Özetle: Bilirkişinin kasten gerçeğe aykırı rapor düzenlemesi durumu, ceza hukuku bakımından bir suç teşkil ediyorsa, bu fiilden kaynaklanacak herhangi bir rücu (veya tazminat) isteminde, ceza zamanaşımı süresi (8 yıl, 15 yıl vb.) esas alınabilir.
3. Rücu Zamanaşımı Süresi Hangi Tarihten İtibaren Başlar?
TBK m. 73’e göre, rücu zamanaşımı iki aşamalı bir başlangıç mekanizmasına sahiptir:
- Tazminatın tamamının ödendiği tarih,
- Birlikte sorumlu kişinin (ya da sorumlunun) öğrenildiği tarih.
Bu iki olaydan hangisi geç öğrenilmişse veya gerçekleşmişse, ona göre işlemeye başlar. Ayrıca her hâlde ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 10 yılın geçmesiyle de rücu hakkı zamanaşımına uğrar.
Örnek: Bir kamu kurumu, iş kazası nedeniyle 2022 yılında tazminatı ödedi; kusurlu işverenin kim olduğunu 2023’te öğrendiyse, 2 yıllık zamanaşımı 2023’ten, ancak en geç 10 yıllık süre de 2022’den itibaren başlar.
4. Ceza Zamanaşımı Süresinin Hukuk Davalarındaki Rücu Davalarına Etkisi Nedir?
TBK m. 72 uyarınca, “tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, o ceza zamanaşımı uygulanır.”
Bu kural hem haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarında hem de rücu istemli davalarda geçerlidir. Eğer rücuya konu eylem, aynı zamanda ceza gerektiren bir suç niteliği taşıyorsa ve ceza zamanaşımı (örneğin 8 yıl, 15 yıl gibi) TBK’daki 2 veya 10 yıllık sürelerden daha uzun ise, taraflar ceza zamanaşımı süresi dolana kadar dava açabilirler.
Böylece daha uzun olan ceza zamanaşımı, hukuk davasına da uygulanarak rücu hakkının zamanaşımına uğraması engellenmiş olur.
Emsal Karar Atıfları
-
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/6151 K. 2023/5856 T. 16.10.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/60b8f1b7-b0af-4f21-a9fa-bca3ea29b27b -
İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/256 K. 2024/254 T. 30.04.2024
https://app.dejure.ai/dokuman/9787b350-291e-40dc-b8ed-2b809f0197d2
Sonuç
- Devletin rücu davaları, özellikle SGK alacaklarına ilişkin durumlarda, 5510 sayılı Kanun m. 93’e göre kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tâbidir.
- TBK m. 73 ise rücu isteminde zamanaşımını “tazminatın ödendiği ve sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıl” olarak düzenlemiştir.
- Bilirkişi raporunun gerçeğe aykırı düzenlenmesi, suç teşkil ediyorsa (TCK m. 276 vb.) ceza zamanaşımı süresi devreye girebilir.
- Ceza zamanaşımı, TBK’daki (2 yıl ve 10 yıl gibi) hukuki zamanaşımı sürelerinden uzun ise, ceza zamanaşımı hükmü uygulanır ve rücu (veya tazminat) hakkı, uzun olan bu sürede kullanılabilir.
Bu esaslar çerçevesinde, rücu davaları açılırken; ödemenin yapıldığı tarih, sorumlunun öğrenildiği tarih ve eğer fiil suç niteliğindeyse ceza zamanaşımı süreleri özenle değerlendirilmelidir.