Elektronik Haciz (E-Haciz) Uygulaması ve Güncel Yargı Kararları Işığında Değerlendirme

Elektronik Haciz (E-Haciz) Uygulaması ve Güncel Yargı Kararları Işığında Değerlendirme

Elektronik haciz (e-haciz), İcra ve İflas Kanunu ile getirilmiş haciz usullerinin dijital ortamda uygulanması sonucunda, banka nezdindeki mevduat ve hesaplara ilgili icra dairesinin talimatıyla elektronik ortamda haciz konulması işlemidir. Aşağıda, e-haciz uygulamasına ilişkin temel aşamalar ve güncel yargı kararları çerçevesinde öne çıkan noktalar ele alınmaktadır.

---

1. E-Haciz Sürecinde Alacaklı İcra Müdürlüğüne Başvurduktan Sonra, Banka Haciz İşlemini Nasıl Gerçekleştirir?

Başvuru ve İcra Talimatı

• Alacaklı, borçlunun banka hesaplarına haciz konulmasını talep eder. İcra müdürlüğü, bu talep doğrultusunda ilgili bankaya (veya bankalara) elektronik ortamda (KEP, UYAP vb.) bir “haciz müzekkeresi” veya “haciz ihbarnamesi” gönderir.
• Bu aşamada bankaya ulaşan talep, İcra ve İflas Kanunu m.78 uyarınca ya doğrudan haciz yazısı (müzekkere) şeklinde ya da İİK m.89 çerçevesindeki ihbarname niteliğinde olabilir.

Banka Nezdinde Yapılan İşlem

• Banka, haciz yazısı veya haciz ihbarnamesi tebliğ alır almaz borçlunun hesaplarını kontrol eder. Eğer hesapta hacze konu olabilecek miktarda bakiye varsa, söz konusu meblağ üzerinde “haciz şerhi” ve “blokaj” uygular.
• Haciz talimatı bankaya ulaştığı andaki bakiye haczedilir. Banka, borç miktarı kadar blokaj uygular ve hesap sahibinin bu tutarı çekmesine izin vermez.
• Bazı durumlarda aynı hesaba yönelik birden çok icra dosyasından haciz gelebilir. Bu hâlde banka, öncelik sırasına ve icra dosyalarındaki sıraya göre haciz işlemlerini yürütmekle yükümlüdür.
• Hesaba haciz konulmuş olması, bankanın söz konusu meblağı doğrudan icra dairesine göndereceği anlamına gelmez. Çoğunlukla, icra müdürlüğünün “paranın gönderilmesi” talimatı sonrasında, bloke edilen tutar icra hesabına EFT/Havale yoluyla aktarılır.

İlgili Karar Örneği:

“Borçlunun tüm hesaplarına ve havalelerine borç miktarınca haciz konulması yönünde icra dairesince davalı bankaya haciz müzekkeresi gönderildiğinde, banka nezdindeki bakiyeye bloke işlemi uygulanması ve hesap hareketlerinin icra dosyasına bildirilmesi gerektiği”
(İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2020/2065 K. 2023/1051 T. 15.06.2023,
https://app.dejure.ai/dokuman/1ae86990-16bc-4919-a9ec-ca325f5a2fd4)

---

2. Bankaların Elektronik Haciz Uygulamalarındaki Hukuki Sorumlulukları Nelerdir?

Zamanında ve Doğru Blokaj Yükümlülüğü

• Banka, icra dairesinden gelen haciz talimatını veya haciz ihbarnamesini tebellüğ aldığı anda, borçlunun hesap bakiyesini derhal tespit etmek ve hacze elverişli kısmına bloke koymak zorundadır.
• Eğer bankanın gecikmesi veya ihmali sebebiyle borçlunun hesabındaki para çekilir ya da başka bir hesaba aktarılırsa, icra müdürlüğü nezdinde ya da alacaklıya karşı banka sorumluluk riskiyle karşılaşabilir.

Hacizli Tutara İlişkin Doğru Bilgilendirme

• Banka, icra dairesine veya alacaklıya karşı, borçlunun hesabı olup olmadığı, bakiyesi ve hesapta var ise konulan bloke tutarı hakkında açık ve doğru bilgi vermelidir.
• Bankanın, “takip tarihinden sonra hesaba gelen paralara haciz konulup konulmayacağı” veya “müstakbel alacakların haczi” gibi konularda yargı içtihatları doğrultusunda hareket etmesi gerekir. Bilhassa bankaya “kesintisiz haciz (müstakbel alacaklara)” yönünde talimat gelmişse bankanın buna uyması veya itiraz etmesi hukuki sonuç doğurur.

İlgili Karar Örneği:

“Bankaya gönderilen haciz yazısı gereği haczin işlenmesi, cevap verilmesi ve hesaptaki tutarın icra dosyasına gönderilmesi işlemlerinin geç ya da hiç yapılmaması hâlinde bankanın kusuru gündeme gelir. Bankanın gecikmesi sebebiyle alacaklının tahsil kabiliyeti ortadan kalkmışsa bankanın doğrudan sorumluluğu doğabilir.”
(12. Hukuk Dairesi, E. 2024/489 K. 2024/5553 T. 30.05.2024,
https://app.dejure.ai/dokuman/1f7a8234-d685-4a63-b017-bca8be340d99)

---

3. E-Hacizle İlgili Yasal Düzenlemelerde Son Dönemde Ne Gibi Değişiklikler Olmuştur?

7251 Sayılı Kanun Değişiklikleri

• 28 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanun ile İcra ve İflas Kanunu’nda yapılan düzenlemeler sonrasında, elektronik haciz uygulamasının kapsamı genişletilmiştir.
• İİK m.78’de yapılan değişiklikle, alacaklının talep etmesi hâlinde UYAP üzerinden borçlunun malvarlığı sorgulaması ve doğrudan haciz talebinde bulunabilmesi olanaklı hâle gelmiştir.
• Bu düzenleme ile UYAP sistemi üzerinden bankalarda bulunan hesapların sorgulanması ve ilgili hesaplara anında e-haciz şerhi konulması kolaylaşmış, bürokrasi azalmış, işlem hızlanmıştır.

Bankalar ile UYAP Entegrasyonu

• İİK m.78’deki ek fıkralar, bankaların UYAP’a entegre bilişim sistemleri kurmasını öngörmüştür. Böylece elektronik haciz müzekkeresi bankaya anlık iletilmekte, banka da aynı şekilde hesap bilgilerini anlık olarak icra müdürlüğüyle paylaşabilmektedir.

---

4. Elektronik Haciz Uygulamasında Karşılaşılan Pratik Sorunlar Nelerdir?

1. Tebligat ve Mükerrer Blokaj Sorunu

   • Aynı borca ilişkin farklı icra dairelerinden gelen mükerrer haciz yazıları, bankanın aynı hesabı birden çok kez bloke etmesi sonucunu doğurabilmekte; bu durum hata payını artırmaktadır.

2. Zamanlama ve Yanlış Hesap Blokesi

   • Bazı hâllerde, bankaya haciz ihbarnamesi veya müzekkere ulaşmasına rağmen işlem gecikmekte ve borçlu, gecikme süresinde hesap bakiyesini çekip alabilmektedir. Bu tür durumlarda bankaya kusur atfedilebilmekte ve banka, zarardan sorumlu tutulabilmektedir.
   • Ayrıca, borçluya ait olmayan hesaplar veya farklı T.C. kimlik numarası ile karıştırılan hesaplar da hatalı şekilde bloke edilebilmektedir.

3. Müstakbel Alacakların Haczi Tartışması

   • Bir kısım yargı kararlarına göre, bankayla borçlu arasında süreklilik arz eden (örneğin düzenli POS ödemeleri, maaş ödemesi vs.) bir hukuki ilişki varsa, gelecekte hesaba gelecek alacakların haczedilebileceği kabul edilmektedir. Ancak süregelen bir sözleşme ilişkisi yoksa, sonradan doğan alacakların otomatik haczine dair uygulamada tartışmalar devam etmektedir.

4. Haczedilen Paranın İcra Dosyasına Aktarılmasında Gecikme

   • Bazı durumlarda banka, borçlunun hesabındaki blokeli tutarı uzun süre icra dairesine ödemediği ya da icra dairesinin para isteme yazısına cevap vermekte geciktiği için şikâyet ve tazminat davaları açılabilmektedir.

İlgili Karar Örneği:

“Banka, haciz müzekkeresine süresinde yanıt vermemiş; borçlunun hesaplarına yatırılan paranın çekilmesine göz yummuştur. Böylece alacaklının tahsil imkânının ortadan kalktığı anlaşıldığından bankanın sorumluluğu bulunmaktadır.”
(İzmir 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/779 K. 2022/109 T. 09.02.2022,
https://app.dejure.ai/dokuman/96348604-fa9f-4ddd-8830-a97b69c1bdee)

---

Sonuç

Elektronik haciz (e-haciz), borçlu hesaplarına hızlı ve etkin biçimde ulaşılmasını sağlamakla beraber, bankalar açısından da çeşitli sorumluluk ve dikkat yükümlülükleri doğurmaktadır. Bankanın, kendisine iletilen e-haciz taleplerini derhâl işleme alarak hesaba bloke koyması ve icra müdürlüğüne doğru bilgi iletmesi hukuken büyük önem taşır. Aksi takdirde bankalar, gecikme veya hatalı işlem sebebiyle tazmin sorumluluğuyla karşılaşabilir.

Ayrıca son yıllardaki yasal değişiklikler ile alacaklının UYAP üzerinden borçlu hesaplarını hızlıca sorgulayabilmesi ve anlık olarak haciz işlemi talep edebilmesi mümkün kılınmıştır. Bu sayede prosedür kısalmış olsa da, pratikte karşılaşılan teknik aksamalar, mükerrer haciz sorunları, bankaların gecikmeli cevabı veya hesaba yanlış bloke konulması gibi uygulama problemleri, yargı mercileri nezdinde sıklıkla uyuşmazlıklara konu olmaktadır.

Yine de, yasal alt yapının e-haciz usulünü düzenli hâle getirmesi ve bankalarla adli teşkilat arasında kurulan hızlı entegrasyon, alacaklıların menfaatlerini koruyacak; bankaların da detaylı cevap ve blokaj sürecinde daha titiz davranmasını gerektirecektir.