Eksik Bilirkişi Raporunun Davaya Etkisi, Tamamlatılması ve Taraf Hakları

EKSİK BİLİRKİŞİ RAPORUNUN DAVAYA ETKİSİ, TAMAMLATILMASI VE TARAF HAKLARI

Hukuk yargılamalarında, belirli teknik veya özel uzmanlık gerektiren konularda bilirkişi raporlarına başvurulması yaygın ve gereklidir. Ancak bilirkişi raporlarının eksik veya yetersiz olması, çoğu zaman uyuşmazlığın çözümünü doğrudan etkiler. Aşağıda, bu duruma ilişkin önemli noktalar; yargı kararlarında yer alan örneklerle ve emsal karar atıflarıyla birlikte açıklanmaktadır.

---

1. Eksik bilirkişi raporu hangi durumlarda davanın hallini etkiler?

Mahkemelerin, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren bir hususta bilirkişiye başvurduğu hallerde, bilirkişi raporunun esas amacı, yargıç veya hâkime teknik destek sağlamaktır. Ne var ki rapor;

• Olayın tüm teknik yönlerini inceleyecek kapsamda değilse,
• Somut ve nesnel bulgular sunmuyorsa,
• Bilimsel ve mantıklı gerekçe içermiyorsa veya
• Dosyadaki delilleri etraflıca değerlendirmeden sonuca varmışsa,

eksik ya da yetersiz addedilir ve davanın nihai kararı bakımından yanıltıcı olabilir. Böyle bir rapora dayanarak hüküm kurulması halinde, uyuşmazlığın çözümünde önemli hak kayıpları veya yanlış değerlendirmeler yaşanabilir.

Atıf:

• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E. 2020/1595 K. 2022/2018 T. 29.12.2022 (https://app.dejure.ai/dokuman/8a66633e-50b1-4c08-b48e-48451b03c696) raporun yetersiz olması halinde hâkimin karar veremeyeceğini, eksik raporun mahkemeyi yanıltabileceğini belirtmiştir.

---

2. Mahkeme, eksik bilirkişi raporunu nasıl tamamlatmalıdır?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.281, hakime; bilirkişi raporundaki eksiklik, belirsizlik veya çelişkileri gidermek amacıyla ek rapor aldırma veya yeniden bilirkişi görevlendirme yetkisi tanır. Özellikle şu yollar öne çıkar:

1. Ek Rapor İstenmesi
   Hâkim, eksik veya yetersiz gördüğü noktalara ilişkin “yeni sorular düzenleyerek” aynı bilirkişi veya bilirkişi heyetinden ek rapor talep eder.

2. Yeniden (Farklı) Bilirkişi İncelemesi
   Eğer bilirkişilerin uzmanlığı yeterli görülmez ya da önceki raporun düzeltilmesi imkânsız bulunursa, mahkeme “yeni bilirkişi heyeti” atayarak tekrar inceleme yaptırabilir.

3. Sözlü Açıklama
   HMK, hakime bilirkişiyi duruşmaya çağırarak, eksik kalan veya karmaşık gözüken kısımlara yönelik sözlü açıklama aldırma hakkı da tanır.

Atıf:

• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2020/1540 K. 2020/2740 T. 14.09.2020 (https://app.dejure.ai/dokuman/585e0d6a-eb69-4d62-827d-c4dedd3dc269) kararında, tarafların rapordaki eksikleri tamamlatma veya yeni bilirkişi talep etme hakları bulunduğunu; hakimin de bilirkişiden ek rapor alarak ya da tekrar inceleme yaptırarak raporu tamamlatması gerektiğini belirtmiştir.

---

3. Yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak verilen kararın hukuki sonucu nedir?

Eğer mahkeme, yetersiz veya eksik bir bilirkişi raporuna dayalı olarak karar verirse:

• Karar, üst mahkemeye (bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay’a) taşındığında bozulabilir ya da ortadan kaldırılabilir.
• “Eksik inceleme” veya “yetersiz gerekçe” nedeniyle verilen karar, hukuka aykırı kabul edilebilir ve geri çevrilir.

Yargıtay ile bölge adliye mahkemeleri bu hususta istikrarlı biçimde; “eksik raporla ya da içinde çelişkiler barındıran raporla karar verilemeyeceğini” vurgulamaktadır.

Atıf:

• İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/1322 K. 2023/488 T. 30.03.2023 (https://app.dejure.ai/dokuman/81ef9b34-50b9-43a0-a758-0b3611cd0550) dosyadaki raporun yetersiz olması nedeniyle mahkemece eksik inceleme yapıldığı, bu şekilde kurulan hükmün doğru olmadığı ve bu eksikliğin giderilmesi gerektiği belirtilmiştir.

---

4. Taraflar eksik bilirkişi raporuna karşı ne gibi haklara sahiptir?

Taraflar, HMK m.281 uyarınca, bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde;

• Raporda eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını,
• Belirsiz kısımlar varsa, bunların netleştirilmesini,
• Gerekirse yeni bir bilirkişi atanmasını,

mahkemeden talep etme hakkına sahiptirler. Ayrıca:

1. Uzman Görüşü Sunma Hakkı (HMK m.293)
   Taraflar, özel veya teknik konularda bağımsız uzman görüşleri alarak mahkemeye sunabilir. Eğer bu uzman görüşü, bilirkişi raporuna aykırı kanaatleri bilimsel temelde ortaya koyuyorsa, mahkeme bu görüşü de değerlendirmek zorundadır.

2. İtiraz Hakkı
   Taraflar, raporun tebliğinden sonra yazılı itirazlarını yaparak raporun yetersiz olduğunu, ek rapor gerekliliğini, bilirkişinin ehil olmadığını vb. her türlü usuli ve esasa dair konuyu öne sürebilirler.

3. Kanun Yollarına Başvurma
   Eksik rapora dayanılarak verilen karar aleyhine, istinaf veya temyiz yoluna giderek kararın bozulmasını veya düzeltilmesini talep edebilirler.

---

Sonuç

• Eksik bilirkişi raporu, davanın aydınlatılması ve gerçeğin ortaya çıkması bakımından sakıncalıdır.
• Mahkeme, eksikliği giderme yükümlülüğüne sahiptir; bilirkişiden ek rapor almalı veya gerekirse yeniden bilirkişi incelemesi yaptırmalıdır.
• Yetersiz rapora dayanarak verilen hüküm, üst mahkemelerce bozulabilir.
• Taraflar, rapora itiraz, ek rapor isteme ve yeni bilirkişi talebinde bulunma gibi haklara sahiptir.

Bu çerçevede, bilirkişi raporlarının denetime elverişli, objektif ve yeterli teknik açıklama içeren şekilde hazırlanması; hem hak kayıplarını önlemek hem de yargılamayı hızlı ve adil kılmak bakımından büyük önem taşımaktadır.