Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedir?

Evlilik birliği, eşlerin birbirlerine karşı sevgi, saygı ve sadakat çerçevesinde ortak bir hayat kurmaları temeline dayanır. Ancak bazı durumlarda bu birlik, eşlerin artık bir arada yaşamalarını imkânsız kılacak derecede zarar görebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinde düzenlenen “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” tam da bu tür durumları ifade eder. Aşağıda, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına ilişkin temel soruları cevaplandırırken, konuyla ilgili bazı Yargıtay kararlarına da atıfta bulunacağım.

---

1) Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedir?

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, eşlerin birbirlerine karşı üstlenmeleri gereken görev ve sorumlulukları, artık yerine getiremez hâle gelmeleri ve bu nedenle ortak bir yaşamın sürdürülmesinin beklenemeyecek şekilde zorlaşmasıdır. Sevgi ve saygı bağının kaybolması, güvenin sarsılması veya sürekli çatışma ortamının oluşması sonucunda evlilik bağı, kanunun aradığı düzeyde “çekilmez” bir hâl alabilir.

Örnek Yargıtay Kararı:

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1776, K. 2023/5396, T. 09.11.2023
  (Karara ulaşmak için: https://app.dejure.ai/dokuman/3ee0e4fe-fc3f-4533-87d0-8b861be8b18c)
  Bu kararda mahkeme, taraflar arasında uzun süredir “mizaç farklılığı” ve “ortak hayatı sürdürmeyi imkânsız hâle getiren çatışmalar” olduğuna işaret ederek evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabul etmiştir.

---

2) Evlilik Birliğinin Sarsılması Boşanma Sebebi midir?

Evet. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen genel boşanma sebeplerinden biri “evlilik birliğinin temelinden sarsılması”dır. 166. maddenin birinci fıkrasında yer alan bu düzenlemeye göre, eşlerin ortak hayatı sürdürmeleri artık kendilerinden beklenemeyecek derecede bir geçimsizlik söz konusuysa, boşanma kararı verilebilir.

Örnek Yargıtay Kararı:

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10696, K. 2023/1478, T. 30.03.2023
  (Karara ulaşmak için: https://app.dejure.ai/dokuman/a6935d2e-9762-4d5c-9c1a-501047aaf353)
  Kararda, “fikren ve ruhen anlaşamama” ile “tarafların yaşadığı her olayda evliliğin çekilmez hâle gelmesi” hususları değerlendirilerek, evlilik birliğinin sarsılmasının boşanma sebebi olarak kabul edildiği belirtilmiştir.

---

3) Evlilik Birliği Hangi Durumlarda Sarsılmış Sayılır?

Evlilik birliğinin sarsılması, her somut olayın kendi şartlarına göre değerlendirilir. Hakim; eşlerin kültürel, sosyal, ekonomik durumlarını ve evlilikte yaşanan olayların ağırlığını göz önünde bulundurur. Temel olarak aşağıdaki hallerde evlilik birliğinin sarsılmış sayılabileceği söylenebilir:

1. Sürekli ve ciddi geçimsizlik: Her konuda anlaşmazlık, sık sık çıkan şiddetli tartışmalar.
2. Sadakat yükümlülüğünün ihlali (aldatma, güven sarsıcı davranışlar).
3. Şiddet veya hakaret içeren davranışlar (fiziksel, psikolojik, ekonomik şiddet).
4. Aile büyüklerinin aşırı müdahalesi: Evliliğe dışarıdan yapılan, hayatı çekilmez kılan müdahaleler.
5. Uzun süredir fiili ayrılık: Uzun süre ayrı yaşama durumunda taraflar bir daha bir araya gelmeyecek şekilde uzaklaşmış olabilir.

Örnek Yargıtay Kararı:

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/3103, K. 2021/1306, T. 02.11.2021
  (Karara ulaşmak için: https://app.dejure.ai/dokuman/c1548966-222e-4871-92bb-072648cd0f6e)
  Mahkeme, tarafların sorumluluklarını yerine getirmemesi, uzun süredir ayrı yaşama ve taraflar arasındaki “ortak hayatı temelinden sarsacak derecede” geçimsizlik olmasını boşanma sebebi olarak kabul etmiştir.

---

4) Evlilik Birliğinin Devamı Neden Çekilmez Hâle Gelir?

Eşler arasındaki sevgi, saygı ve güven bağının ortadan kalkması; evin gerektirdiği maddi veya manevi yükümlülüklerin tek taraflı olarak ihlal edilmesi; aile içi şiddet; aşırı kıskançlık veya hakaret gibi faktörler, evliliğin devamını çekilmez hâle getirir. Bazı durumlarda taraflar, çocukların veya çevresel baskıların etkisiyle evliliği sürdürmeye çalışsalar da, sürekli artan huzursuzluk çoğu zaman sonuç değiştirmez. Bu gibi hâllerde, kanun evliliğin sürdürülmesini “taraflardan beklenemeyecek” bir külfet olarak görür ve boşanmaya karar verilmesine olanak tanır.

---

Sonuç

“Evlilik birliğinin temelinden sarsılması” Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen genel boşanma sebeplerinin başında gelir. Burada amaç, gerçekten geri dönüşü olmayan bir geçimsizlik durumunda eşleri “zorlama” bir evlilik içinde tutmamaktır. Eşler, yaşadıkları sıkıntıların evlilik birliğini hangi derecede etkilediğini ortaya koyarak mahkemeden boşanma talebinde bulunabilir.

Yukarıda değinilen Yargıtay kararları, bu konuda yol gösterici ve belirleyicidir. Özellikle evlilik birliğinin neden ve nasıl temelinden sarsıldığı, tarafların kusur durumları ve evliliği çekilmez kılan davranışlar, kararlarda detaylı şekilde ele alınmaktadır.

---

Atıfta Bulunulan Kararlar ve Linkleri

1. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1776, K. 2023/5396, T. 09.11.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/3ee0e4fe-fc3f-4533-87d0-8b861be8b18c

2. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10696, K. 2023/1478, T. 30.03.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/a6935d2e-9762-4d5c-9c1a-501047aaf353

3. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/3103, K. 2021/1306, T. 02.11.2021
   https://app.dejure.ai/dokuman/c1548966-222e-4871-92bb-072648cd0f6e

Bu kararlar incelendiğinde görülecektir ki, eşler arasındaki anlaşmazlık; sevgi, saygı ve güveni ortadan kaldıracak boyuta ulaşmış ve bu durum fiilen geri dönülemez bir noktaya varmışsa, mahkemeler “evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı” gerekçesiyle boşanmaya hükmedebilmektedir.