Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İş Sözleşmesinde 45 Saatten Az Haftalık Çalışma Süresi Belirlenmesi Hâlinde “Fazla Sürelerle Çalışma”
Türk iş hukukunda kural olarak haftalık 45 saat normal çalışma süresi kabul edilmektedir. İş sözleşmesiyle haftalık 45 saatin altında bir çalışma süresi (örneğin 40 saat, 42 saat vb.) kararlaştırılması da mümkündür. Ancak bu durumda, sözleşmede belirtilen normal süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar, “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır. Bu hususta 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine dayanılarak çıkarılan Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği esas alınır.
Aşağıda bu konuya ilişkin üç temel soruya, Yargıtay kararlarından örnek atıflar yaparak yanıt verilmektedir.
1) Sözleşmede haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlendiğinde “fazla sürelerle çalışma” ne anlama gelir?
Haftalık 45 saatin altında normal çalışma süresi öngörülmüş ise, sözleşmede belirtilen bu saati (örneğin 40 saati) aşan ancak 45 saate kadar olan çalışmalar, “fazla sürelerle çalışma” olarak ifade edilir.
Emsal Karar Örneği
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/33758, K. 2020/17751, T. 08.12.2020
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Kararda, “İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık 45 saatin altında belirlendiği hâllerde, bu süreden fazla ancak 45 saate kadar olan çalışmaların fazla sürelerle çalışma olduğu” açıkça vurgulanmıştır.
Benzer şekilde:
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/19230, K. 2020/3084, T. 26.02.2020
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Bu kararda da haftalık 45 saat altındaki sözleşme süresi aşıldığında ancak 45 saati geçmeyen çalışma saatlerinin “fazla sürelerle çalışma” olarak niteleneceği kabul edilmiştir.
2) “Fazla sürelerle çalışma” ücreti nasıl hesaplanır ve “fazla çalışma” ücretinden farkı var mıdır?
- Fazla Sürelerle Çalışma: Haftalık 45 saatin altında belirlenmiş sözleşme süresi aşıldığında (örneğin sözleşmede 40 saatse, 40-45 saat arası), bu beş saatlik dilim “fazla sürelerle çalışma” olup her bir saat ücreti normal saatlik ücrete %25 zamlı (1,25 katsayı) ödenir.
- Fazla Çalışma (Fazla Mesai): Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma, genel kural olarak %50 zamlı (1,50 katsayı) olarak ödenir.
Emsal Karar Örneği
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/25897, K. 2020/11817, T. 14.10.2020
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Kararda, “45 saatin altında kalan süreyi aşan çalışmaların ‘fazla sürelerle çalışma’ olup %25 zamlı tarifeye göre; 45 saati aşan çalışmaların ise ‘fazla çalışma (mesai)’ olup %50 zamlı ücretle ödeneceği” belirtilmiştir.
Bu şekilde iki farklı zam oranı (fazla sürelerle çalışma için %25, fazla çalışma için %50) olduğu gibi, ödeme yöntemi olarak bazen işçiye zamlı ücret yerine serbest zaman (izin) kullandırılması da mümkündür (İş Kanunu m. 41).
3) İş sözleşmesinde haftalık çalışma saati 45 saatten az olarak belirtilmişse, işverenin sözleşme saatini aşan ancak 45 saati geçmeyen çalışmalar için ödeme yükümlülükleri nelerdir?
Sözleşmedeki normal haftalık süre (örneğin 40 saat) üstüne çıkıldığı hâlde 45 saatin aşılmadığı her saat, “fazla sürelerle çalışma”dır. İşveren:
- Her saatlik “fazla sürelerle çalışma” için işçiye normal saat ücreti + %25 zam ödemekle yükümlüdür.
- İşverenin, “fazla sürelerle çalışma” saatlerini normal saat ücreti içinde ödemiş sayılabilmesi ancak iş sözleşmesinde bu husus açıkça belirtilip yıllık 270 saat sınırından bahsediliyorsa mümkündür. (Örneğin, “Yıllık 270 saate kadar olan fazla çalışmalar ücretin içindedir.” gibi.)
Emsal Karar Örneği
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/30708, K. 2020/15071, T. 05.11.2020
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Bu kararda da açıkça, “taraflar arasında haftalık çalışma süresi 40 saat şeklinde öngörüldüğünde, 45 saate kadar yapılan çalışmaların fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirildiği ve %25 zamlı ödeneceği” hususu teyit edilmiştir.
Aynı yönde:
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/33758, K. 2020/17751, T. 08.12.2020
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Sonuç ve Değerlendirme
-
Haftalık Çalışma Süresi 45 Saati Aşmayan Sözleşmelerde
- İşçiye normal sürenin üzerindeki (örneğin 40 saat üstü fakat 45 saati geçmeyen) çalışmalar için “fazla sürelerle çalışma ücreti” ödenir.
-
Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti
- Fazla sürelerle çalışma, normal saat ücretinin %25 zamlı tarifesiyle (1,25 katsayı) ödenir.
- Oysa haftalık 45 saat üstü çalışmalar “fazla çalışma”dır ve %50 zamlı (1,50 katsayı) ödenir.
-
Ödeme Yöntemleri ve İş Sözleşmesi Şartları
- Bazı iş sözleşmelerinde “yıllık 270 saate kadar fazla çalışma/sürelerle çalışmanın ücrete dâhil olduğu” düzenlenebilir. Bu durumda, haftalık belli orana kadar (örneğin 5,2 saat) yapılan çalışmalar, aylık ücretin içerisinde kabul edilebilir. Ancak bu husus iş sözleşmesiyle açıkça kararlaştırılmalıdır.
- Aksi takdirde, işverenin her hâlükârda sözleşme üzeri ve 45 saate dek (fazla sürelerle çalışma), 45 saat üstü (fazla çalışma) için kanunun öngördüğü zamlı ödemeleri yapması zorunludur.
Bu çerçevede, haftalık 45 saatin altındaki sözleşmelerde işçinin belirtilen saati aşan ve 45 saate kadar olan çalışması “fazla sürelerle çalışma” sayılır; ücret %25 zamlıdır. 45 saati aşan her saat ise “fazla çalışma” kabul edilip %50 zamlı ödenmelidir.