Feragat ve Hukuki Niteliklerine İlişkin Emsal Kararlar İncelemesi

Feragat ve Hukuki Niteliklerine İlişkin Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme

Hukuk yargılamasında feragat, davacının talep sonucundan (isteminden) kısmen veya tamamen vazgeçmesi anlamına gelmektedir. Bu işlem, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) ayrıntılı olarak düzenlenmiştir ve uygulamada pek çok mahkeme kararıyla da pekiştirilmiştir.

Aşağıda feragatın nasıl yapılacağı, sonuçları ve hangi şartlara tâbi olduğu, emsal kararlara yapılan atıflarla ele alınacaktır.

1. Feragat Yazılı mı Sözlü mü Yapılmalıdır?

HMK’nın 307. ve 309. maddeleri, feragatin yazılı bir dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabileceğini düzenler. Dolayısıyla feragat hem yazılı şekilde (örneğin duruşma dışı dönemde bir dilekçe sunarak) hem de mahkeme huzurunda sözlü beyanla gerçekleştirilebilir.

• Örnek Karar:
  Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/1251 K. 2024/250 T. 15.03.2024

  Kararda, feragatin “davacının istem sonucundan vazgeçmeyi tek taraflı biçimde açıklaması” olduğu ve yazılı veya sözlü yapılabileceği vurgulanmıştır.
  Link

• Örnek Karar:
  İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2019/55 K. 2021/362 T. 24.05.2021

  “Feragat dilekçe ile veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir.” ifadesine yer verilmiştir.
  Link

Bu doğrultuda, feragat etmek isteyen davacının mahkemeye verdiği bir dilekçe yoluyla veya duruşma esnasında sözlü beyan vererek bu hakkını kullanabileceği anlaşılmaktadır.

2. Feragatın Sonuçları Nelerdir?

Feragat, davacının kendi talep sonucundan vazgeçmesi olduğundan, davayı sona erdiren bir taraf işlemidir. Bu işlem, birkaç önemli sonucu beraberinde getirir:

1. Davacının talep hakkından vazgeçmesi: Feragat, davacının ileri sürdüğü haktan tamamen veya kısmen vazgeçtiği anlamına gelir.
2. Davanın reddi: Mahkeme, feragat beyanını dikkate alarak “feragat nedeniyle davanın reddine” karar verir.
3. Tek taraflı oluş: Feragat beyanının hüküm doğurması için karşı tarafın veya mahkemenin onayı aranmaz.
4. Kesin hüküm etkisi: Feragat, kesin hükmün sonuçlarını doğurur ve feragatten dönmek (genellikle) mümkün olmaz.

• Örnek Karar:
  Ankara 5. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2024/40 K. 2024/217 T. 15.05.2024

  “Feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Feragatin hüküm ifade etmesi, karşı tarafın ya da mahkemenin muvafakatine bağlı değildir.”
  Link

• Örnek Karar:
  Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2010/28 K. 2021/25 T. 26.01.2021

  “Feragat kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur.”
  Link

3. Feragatin Şartları veya Sınırlamaları Var mıdır?

3.1. Şartlar

• Kayıtsız ve şartsız olma: Feragat beyanı, bir şarta veya kayda bağlı olarak ileri sürülemeyeceği gibi, talep sonucundan net biçimde vazgeçmeyi içermelidir.
• Davacı tarafından yapılması: Feragat hakkı, yargılamada davacıya tanınmış bir yetkidir.

3.2. Sınırlamalar

• Hüküm kesinleşinceye kadar: HMK 310. madde uyarınca, feragat hüküm kesinleşinceye kadar her zaman mümkündür. Ne var ki hüküm kesinleştikten sonra feragatin bir anlamı kalmaz.

• Karşı tarafın onayı aranmaz: Feragat için karşı tarafın veya mahkemenin rızası gerekli değildir. Ancak feragat sonucu davanın reddine ilişkin karar verilir ve taraflar bu karara göre yargılama masraflarından sorumlu olur.

• Örnek Karar:
  İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2025/54 K. 2025/143 T. 04.03.2025

  “Feragat, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır.”
  Link

• Örnek Karar:
  Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/1092 K. 2024/1589 T. 21.11.2024

  “Feragat, davayı sona erdiren taraf işlemlerinden olup hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir. İstinaf aşamasında da davadan feragat edilmesi mümkündür.”
  Link

Sonuç

• Feragatın Şekli: Dilekçeyle veya sözlü olarak yapılabilir; bu, kanunun açık hükmü gereğidir.
• Feragatın Sonuçları: Davanın reddi ve kesin hüküm etkisi doğurur; davacı, talep ettiği haktan vazgeçmiş sayılır.
• Feragatin Şart ve Sınırlamaları: Hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür, kayıtsız-şartsız olmalıdır ve davanın davacısı tarafından yapılır.

Bu yönleriyle feragat, davayı sonlandıran güçlü bir usul işlemidir. Karşı tarafın ya da mahkemenin onayı aranmadığından tek taraflı bir irade beyanı olarak davayı kesin biçimde sonuçlandırır. Dolayısıyla feragat kararı vermeden önce, davacı tarafın hak kaybını göze alıp almadığına özellikle dikkat etmesi gerekir.