Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 76. maddesi, tazminat davalarının uzun sürmesi nedeniyle zarar görenin içine düşebileceği ekonomik zorlukları aşmak adına "geçici ödeme" mekanizmasını düzenler. Bu uygulama, bir ihtiyati tedbir benzeri işlev görerek mağdurun acil ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlar.
1. Geçici ödeme için hangi şartlar gereklidir?
Geçici ödemeye karar verilebilmesi için zarar görenin davasında haklı olduğuna dair inandırıcı kanıtlar sunması ve acil parasal desteğe ihtiyaç duyduğunu ispatlaması gerekir.
"6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 76 ncı maddesi: Zarar gören, iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunduğu ve ekonomik durumu da gerektirdiği takdirde hâkim, istem üzerine davalının zarar görene geçici ödeme yapmasına karar verebilir." (Yargıtay 3. HD, 2023/1106 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/222, K. 2023/1106, T. 11.04.2023 Karar Detayı
2. "İnandırıcı Kanıt" ve Mahkemenin Takdir Yetkisi
İnandırıcı kanıtlar, davacının tazminat alacağına kavuşma ihtimalinin çok yüksek olduğunu gösteren delillerdir (Örn: Kesinleşmiş kusur raporu, hastane kayıtları).
| Geçici Ödeme İçin 3 Temel Koşul | Açıklama |
|---|---|
| Zarar Gören Olmak | Haksız fiilden doğrudan etkilenen kişi olmak. |
| İnandırıcı Kanıt Sunmak | İddianın haklılığını yüksek ihtimalle ispatlamak. |
| Ekonomik Gereklilik | Tedavi giderleri veya geçim için acil nakit ihtiyacı. |
"Bu üç koşul gerçekleşse dahi geçici ödemeye hükmedip hükmetmemek Mahkemenin takdirindedir." (İstanbul 18. ATM, 2024/122 K.).
Emsal Karar
- İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/256, K. 2024/122, T. 20.02.2024 Karar Detayı
3. Geçici ödeme yapıldıktan sonra mahsup veya iade süreci nasıl işler?
Geçici ödeme, davanın sonucuna bağlı bir ön ödemedir. Nihai karar verildiğinde bu tutar toplam tazminattan düşülür.
- Tazminata hükmedilirse: Davalının yaptığı geçici ödemeler, asıl tazminattan mahsup edilir.
- Tazminata hükmedilmezse (Dava reddedilirse): Hâkim, davacının aldığı geçici ödemeleri, yasal faizi ile birlikte geri vermesine karar verir.
"Davalının yaptığı geçici ödemeler, hükmedilen tazminata mahsup edilir; tazminata hükmedilmezse hâkim, davacının aldığı geçici ödemeleri, yasal faizi ile birlikte geri vermesine karar verir." (Yargıtay 10. HD, 2024/13632 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/11517, K. 2024/13632, T. 24.12.2024 Karar Detayı
Sonuç
TBK m. 76 uyarınca geçici ödeme; zarar görenin iddiasının haklılığını inandırıcı kanıtlarla ortaya koyduğu ve ekonomik durumunun bu ödemeyi zorunlu kıldığı hallerde mahkemece takdir edilir. Bu mekanizma, yargılama sürecinde mağdurun ekonomik olarak ezilmesini önleyen bir tür geçici hukuki korumadır. Ancak davanın kaybı durumunda paranın faiziyle iadesi riski, bu istemin temkinli kullanılmasını gerektirir.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Yargıtay 3. HD, E. 2023/222, K. 2023/1106, T. 11.04.2023
- Yargıtay 4. HD, E. 2021/21490, K. 2021/11355, T. 29.12.2021
- İstanbul 18. ATM, E. 2021/256, K. 2024/122, T. 20.02.2024
- Yargıtay 10. HD, E. 2024/11517, K. 2024/13632, T. 24.12.2024