Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
GEÇİT HAKKI UYUŞMAZLIKLARI: HAKKANİYET, ZORUNLULUK VE KOMŞULUK HUKUKU İLKELERİ
Aşağıda, Yargıtay’ın geçit hakkı (TMK m. 747) uyuşmazlıklarında benimsediği ilkeler ve bu doğrultuda verdiği kararlar çerçevesinde dört temel soruya yanıt verilmektedir. Metnin sonunda atıf yapılan emsal kararların bağlantıları yer almaktadır.
1. YARGITAY, GEÇİT HAKKI İHTİLAFLARINDA HAKKANİYET VE ZORUNLULUK İLKELERİNİ NASIL SOMUTLAŞTIRIYOR?
Yargıtay kararları, geçit hakkının zorunlu hallerde ve hakkaniyete uygun biçimde tesis edilmesi gerektiğini açıkça vurgulamaktadır. Taşınmaz malikinin, taşınmazından genel yola veya diğer kamu yoluna ulaşacak başka makul imkânı yoksa, tam bedel karşılığında geçit hakkı tesisine hükmedilebilir. Yargıtay, bu değerlendirmede;
- Önceki mülkiyet ve mevcut yol durumunun incelenmesini,
- Geçit kurulacak parsellerin hem en az zarar görecek şekilde belirlenmesini,
- Geçit isteğinin gerçek bir zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını,
dikkate almaktadır.
Atıf: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2019/2510 K. 2020/2922 T. 10.03.2020
Link
Kararda, geçit hakkının “taşınmaz mülkiyetini sınırlandıran bir irtifak hakkı” olduğu ve hakkaniyetin sağlanabilmesi için yol saptanırken mutlaka komşuluk hukuku ilkelerinin gözetilmesi gerektiği belirtilmiştir.
2. TAŞINMAZINA BAŞKA YOLDAN ULAŞIMI OLAN BİR KİŞİNİN GEÇİT HAKKI TALEBİ HANGİ DURUMLARDA REDDEDİLİR?
Türk Medeni Kanunu’nun 747. maddesi gereği, taşınmaz malikinin “yeterli geçidi” yoksa veya mevcut yol ekonomik ve fiilî ihtiyaçları karşılayamayacak ölçüde yetersizse geçit hakkı istenebilir. Şu durumlarda talep reddedilir:
- Fiilen ve hukuken kullanılabilir bir yolun zaten mevcut olması,
- Bu yolun, taşınmazın kullanım amacını objektif ölçülerde yeterince karşılıyor olması,
- Geçit ihtiyacının kişisel/öznel arzular için öne sürülmesi (örneğin sırf masrafı daha az olsun diye başka bir parselden geçit talep edilmesi),
- Davacının kendi kusurlu eylemiyle taşınmazın yol bağlantısını kendi kapatmış olması (örneğin yola cepheli kısmını inşaatla engelleyip sonra komşudan geçit istemesi).
Atıf: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2019/2510 K. 2020/2922 T. 10.03.2020
Link
Aynı kararda, davacının “kendi eylemiyle yol cephesini kapattıktan sonra komşu parselden geçit hakkı istemesi”nin komşuluk hukuku ve fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesiyle bağdaşmayacağı vurgulanarak dava reddedilmiştir.
3. FEDAKÂRLIĞIN DENKLEŞTİRİLMESİ İLKESİ, GEÇİT HAKKI GÜZERGÂHININ BELİRLENMESİNDE NE KADAR ETKİLİDİR?
“Fedakârlığın denkleştirilmesi” ilkesi, geçit hakkı kurulurken tarafların menfaatleri arasında adil bir denge sağlanmasını ifade eder. Hakim, geçit ihtiyacı bulunan taşınmaz sahibinin mağdur olmamasını, ancak aleyhine geçit kurulacak taşınmaz malikinin de mümkün olduğunca en az zarara uğramasını gözetir. Bu doğrultuda:
- Daha küçük yüzölçümlü parseller yerine gerekirse daha büyük parsele geçit kurulması,
- Taşınmazın bütünlüğünü ve ekonomik kullanım şeklini bozmayacak çizgide yol saptanması,
- Gerekiyorsa alternatif güzergâhlar içinde en hafif külfetli olanın tercih edilmesi,
sağlanarak, her iki tarafın fedakârlığının hakkaniyete uygun biçimde dağıtılması amaçlanır.
Atıf: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2017/4945 K. 2021/1740 T. 15.03.2021
Link
Kararda, “taşınmaz mülkiyetini sınırlandırması nedeniyle geçit tesisinin taraflar için en az külfet getirecek şekilde planlanması” ve alternatif güzergâhlar arasında “fedakârlığın denkleştirilmesi” ilkesinin dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.
4. YARGITAY KARARLARINDA KOMŞULUK HUKUKU İLKELERİ, GEÇİT HAKKI TESİSİNDE NASIL BİR ROL OYNAR?
Geçit hakkı, bir yönüyle komşuluk hukuku ilkelerinin somut yansımasıdır. Yargıtay, geçit uyuşmazlıklarında şu esasları belirler:
- En Uygun Komşuya Yönelme: TMK m. 747/2 uyarınca geçit isteği önce, “önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya” yöneltilmeli; bu mümkün değilse en az zararla karşılaşacak diğer komşu parsel seçilmelidir.
- Ortak Yararı Gözetme: Yolun geçeceği yer belirlenirken, yalnızca davacının yararı değil, davalının da arazisini en az kayıpla kullanabilmesi dikkate alınır.
- Bütünlüğü Koruma: Aleyhine geçit kurulacak parsel(ler)in ekonomik bütünlüğü ve kullanım şekli, “bölünme” veya “ikiye ayrılma” suretiyle aşırı zarara uğratılmamalıdır.
- Bedel Ödeme Zorunluluğu: Komşuluk hukuku gereği, geçit hakkından yararlanan malik tam bedel ödemekle yükümlüdür.
Atıf: Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2017/4945 K. 2021/1740 T. 15.03.2021
Link
Kararda, komşuluk hukuku ilkelerinin geçit hakkı saptamasında temel kriter olduğu, bunun da hakkaniyet ve en az zarar ilkesiyle iç içe geçtiği vurgulanmıştır.
SONUÇ
- Hakkaniyet ve zorunluluk ilkesi, geçit hakkının ancak gerçek bir “ulaşım zorunluluğu” bulunan hallerde ve tüm taraflar açısından adil biçimde tesisini gerektirir.
- Mevcut başka bir yol veya aynı taşınmazın alternatif ulaşım imkânı varsa; geçit hakkı talebi kabul görmez.
- Fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi, güzergâh tespitinin en hafif külfet ilkesiyle yapılmasını zorunlu kılar; davacı taraf istediği güzergâhta dayatmada bulunamaz.
- Komşuluk hukuku esasları, geçit irtifakı davalarında ana çerçeveyi çizer. Bu sayede, her iki tarafın menfaatleri denge içinde korunur.
Bu esaslar, Yargıtay’ın geçit hakkı konusundaki kararlarında istikrarla uygulanmakta; tarafların sübjektif taleplerinin yerine somut olaydaki objektif ihtiyaçlar ve komşuluk hukukunun adalet ilkesi esas alınmaktadır.