Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu (TBK), sözleşmelerde yer alan genel işlem koşullarının (GİK) sadece kapsam ve içerik yönünden değil, aynı zamanda anlam yönünden de denetlenmesini öngörmüştür. Sözleşme metnini hazırlayan tarafın, kullandığı ifadelerde açıklığı sağlama yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğe aykırılık durumunda uygulanacak yorum ilkeleri aşağıda yargı kararları çerçevesinde açıklanmıştır.
1. Genel işlem koşullarında belirsizlik durumunda hangi tarafın lehine yorum yapılır?
Genel işlem koşullarında yer alan bir hükmün birden fazla anlama gelmesi veya muğlak olması durumunda, hukuk düzeni sözleşmeyi hazırlayan (düzenleyen) tarafı sorumlu tutarak karşı tarafı koruma altına alır. "bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır." (Bakırköy 7. ATM, 2018/440 K.).
Emsal Karar
- Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2016/943, K. 2018/440, T. 08.05.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/f19c1853-3c2f-4be6-ae83-02027fce3edc
Kararda; belirsiz hükümlerin yorumlanmasında "contra proferentem" (düzenleyen aleyhine yorum) ilkesinin temel bir denetim mekanizması olduğu vurgulanmıştır.
2. TBK'nın 23. maddesi genel işlem koşullarının yorumlanması hakkında ne düzenler?
TBK 23. madde, genel işlem koşullarının yorumlanmasında "belirsizlik" kriterini esas alarak zayıf taraf lehine bir kanuni karine oluşturmuştur. Yasa koyucu bu düzenleme ile sözleşmeyi hazırlayan tarafın dürüstlük kuralına uygun hareket ederek açık metinler oluşturmasını hedeflemiştir. (Yargıtay 19. HD, 2013/7828 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2013/5039, K. 2013/7828, T. 30.04.2013 https://app.dejure.ai/dokuman/ee70afdc-0710-4019-8859-b31c48640807
3. Açık ve anlaşılır olmayan genel işlem koşullarının hukuki sonucu nedir?
Açık olmayan hükümler doğrudan geçersiz sayılmaz; ancak mahkemelerce yapılacak yorumda bu hükmün düzenleyene en ağır yükümlülüğü getiren veya karşı tarafa en geniş hakları tanıyan anlamı esas alınır. "açık ve anlaşılır olmayan veya birden çok anlama gelen genel işlem koşullarının, düzenleyenin aleyhine ve diğer tarafın lehine yorumlanacağını, bu esasların, 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 2.nci maddesinde öngörülen dürüstlük kurallarının, genel işlem koşullarının yorumlanması bakımından Özel bir uygulama alanı oluşturduğunu" (İstanbul 16. ATM, 2018/1035 K.).
Emsal Karar
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2016/1021, K. 2018/1035, T. 21.11.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/9dc8637f-2858-4cd9-b4c4-06c635f21407
Kararda; bu yorum ilkesinin "çelişkili davranma yasağına" dayandığı ve düzenleyenin uzman olup olmamasının bu sonucu değiştirmeyeceği teyit edilmiştir.
4. Genel işlem koşullarının düzenleyenin aleyhine yorumlanması ne zaman söz konusu olur?
Düzenleyen aleyhine yorum, sözleşme hükmü üzerinde taraflar arasında gerçek bir müzakere yapılmadığı ve metinde bir "duraksama" (belirsizlik) olduğu her durumda gündeme gelir. Sözleşme hükümlerinin düzenleyen aleyhine yorumlanması için, düzenleyenin o sözleşme bakımından uzman olması gerekmez. (İstanbul 16. ATM, 2018/1035 K.).
Emsal Karar
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2016/1021, K. 2018/1035, T. 21.11.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/9dc8637f-2858-4cd9-b4c4-06c635f21407
Sonuç
Yargı içtihatları ve TBK m. 23 hükmü uyarınca; genel işlem koşulları içeren sözleşmelerde "şeffaflık" esastır. Metnin kaleme alınışındaki belirsizliklerin riski, metni hazırlayan tarafa aittir. Bu nedenle, açık olmayan veya birden fazla anlama gelen tüm kayıtlar, dürüstlük kuralı uyarınca düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine olacak şekilde yorumlanır. Bu durum, sözleşme özgürlüğünün sınırlarını belirleyen önemli bir denetim aşamasıdır.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2016/943, K. 2018/440, T. 08.05.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/f19c1853-3c2f-4be6-ae83-02027fce3edc
- Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2013/5039, K. 2013/7828, T. 30.04.2013 https://app.dejure.ai/dokuman/ee70afdc-0710-4019-8859-b31c48640807
- İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2016/1021, K. 2018/1035, T. 21.11.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/9dc8637f-2858-4cd9-b4c4-06c635f21407