Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI SUÇUNA İLİŞKİN EMSAL KARARLAR IŞIĞINDA DEĞERLENDİRME 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (“TCK”) 79. maddesinde düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçu; “doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddî bir yarar elde etmek maksadıyla”, yasal olmayan yollardan bir yabancıyı ülkeye sokmak ya da ülkede kalmasına veya yabancının/durumuna göre Türk vatandaşının yurt dışına çıkmasına imkân sağlama” şeklindeki seçimlik hareketlerle oluşmaktadır. Aşağıda, maddi menfaat unsuru, ülkeye sokma veya ülkede kalmasına imkân sağlama eylemlerinin kapsamı, manevi unsur (maddi menfaat temini kastı) ispatı ve organize suç yapısıyla ilişki ile göçmenlerin hayatına yönelik tehlike konuları, Yargıtay içtihatları temelinde incelenmiştir.
1) Maddi Menfaat Unsuru Nasıl Değerlendiriliyor ve Kararlarda Nasıl Tartışılıyor?
Göçmen kaçakçılığı suçunun manevi unsurunu oluşturan “maddi menfaat elde etme maksadı”, uygulamada sıkça tartışma konusudur. Yargıtay kararlarında, sanığın doğrudan doğruya veya dolaylı olarak kazanç sağlama kastıyla hareket edip etmediğinin somut olgularla ortaya konulması gerektiği vurgulanmaktadır.
- Örneğin, Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/27636 K. 2022/17663 T. 21.09.2022 ( https://app.dejure.ai/dokuman/5a096b62-f441-4823-a1e6-acb157389098 ) kararında, sanığın “yardım amacıyla göçmenleri araca aldığını” ileri sürdüğü hâlde, menfaat sağladığına dair çelişkiler giderilmeden yeterli gerekçe kurulmadan mahkûmiyet kararı verilmesinin isabetsizliğine dikkat çekilmiştir.
- Benzer şekilde, Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/19095 K. 2022/18552 T. 04.10.2022 ( https://app.dejure.ai/dokuman/5bfd6f56-48d4-44d6-98fc-c37549cf6a10 ) içtihadında, “göçmenlerden para alındığına veya başka dolaylı bir menfaate yönelik deliller somut tartışmaya tabi tutulmadan mahkûmiyet kararı verilemeyeceği” belirtilmiştir.
Dolayısıyla, maddi menfaat kastının varlığı, sanığın göçmenlerden para alması, organizasyonda finansal yarar sağlama amacı gütmesi veya dolaylı menfaat elde etmesi (örneğin işçi olarak kullanma vb.) ile kanıtlanmaktadır.
2) “Ülkeye Sokma” veya “Ülkede Kalmasına İmkân Sağlama” Eylemleri Hangi Durumları Kapsıyor?
TCK 79 uyarınca suçun seçimlik hareketlerinden biri de yabancıyı ülkeye sokma veya ülkede kalmasına imkân sağlama fiilidir.
- Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2020/6270 K. 2021/3783 T. 09.02.2021 gibi pek çok kararda “ülkede kalmasına imkân sağlama”nın, göçmenin barındırılması, saklanması, yol gösterilmesi veya maddi koşullarının hazırlanması gibi eylemleri kapsadığı ifade edilmiştir.
- Ayrıca Yargıtay, geçici koruma statüsünde olup yasal olarak bulunabilen Suriyeli sığınmacıların, ‘ülkede kalmasına imkân sağlama’ fiilinde suç unsuru oluşmayabileceğini de içtihatla açıklamaktadır (Bkz. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/11965 K. 2022/18635 T. 04.10.2022 https://app.dejure.ai/dokuman/d31a4e59-8ee3-429f-bb83-0835e3cdfd99 ).
Eğer göçmen kendi ülkesinden çıkıp Türkiye’ye sığınmacı konumunda gelmiş ve yasal koruma altındaysa, sırf onun barınmasına yardımcı olunması, her zaman TCK 79 kapsamına girmeyebilir. Ancak yasa dışı yollarla giriş yapmış ve resmi prosedür dışında kalmış göçmenleri “barındırma, saklama, konaklatma, vasıta temin etme vb.” hususları, maddi menfaat kastı da varsa göçmen kaçakçılığı fiiline dâhil sayılmaktadır.
3) Suçun Manevi Unsuru (Menfaat Elde Etme Maksadı) İspatında Karşılaşılan Zorluklar
Mahkemeler, göçmen kaçakçılığı dosyalarında doğrudan veya dolaylı menfaat unsurunun ispatında şu sorunlarla karşılaşmaktadır:
- Göçmenlerin beyanı: Birçok olayda göçmenlere ulaşılamaması veya bu kişilerin eksik ifade vermesi sonucunda maddi menfaat unsurunun delillendirilememesi gündeme gelir.
Örneğin Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/27636 K. 2022/17663 T. 21.09.2022 kararında belirtildiği gibi ( https://app.dejure.ai/dokuman/5a096b62-f441-4823-a1e6-acb157389098 ), göçmen ifadelerinin alınamaması hâlinde sanığın “yardım amacıyla taşıma” savunması çelişkili olsa bile aksi kanıtlanmadıkça mahkûmiyete dayanak oluşturulamayacağı vurgulanmıştır.
- Dolaylı menfaatin ispatı: Doğrudan para alışverişi tespit edilemese dahi, sanığın göçmenlerin emeğinden yararlanması, barınma vs. gibi şekilde menfaat sağlaması da suçun oluşumu yönünden yeterli olabilir. Ancak bu tür durumlar somut delillerle desteklenmelidir.
4) Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Organize Suç Yapısıyla İlişkisi ve Göçmenlerin Hayatına Yönelik Tehlike
a) Organize Suç Yapısı
Göçmen kaçakçılığı suçu çoğunlukla suç örgütü faaliyeti kapsamında işlenmekte ve çok sayıda mağdur yaratmaktadır.
- Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/12942 K. 2023/23808 T. 07.11.2023 ( https://app.dejure.ai/dokuman/0cbece45-d685-4317-a381-3e8943f2ffe3 ) içtihadına göre, sanıkların kimliği belirlenemeyen “örgüt yöneticileri” ile “fikir ve eylem birliği” içinde hareket ederek göçmenleri ülkede başka bir yere naklettikleri veya yurt dışına çıkardıklarının tespiti hâlinde, cezanın örgütlü suç kapsamında arttırılabileceği kabul edilir.
b) Göçmenlerin Hayatına Yönelik Tehlike
TCK 79/2’de yer aldığı üzere, göçmenlerin hayatı bakımından bir tehlike oluşması veya onur kırıcı muameleye maruz bırakılması, verilecek cezanın artırım sebebidir.
- Yargıtay, göçmenlerin uygun olmayan şartlarda, aşırı kalabalık taşıtlarla veya deniz yoluyla tehlikeli koşullarda sevk edilmesi hâlinde “hayati bakımdan tehlike oluşturduğu” gerekçesiyle artırım uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır. (Bkz. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2022/17218 K. 2023/15431 T. 27.02.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/d4e89ad0-935e-4555-9a13-fa2bd5fbfd47 ).
Bu kapsamda, göçmenlerin fazla sayıda ve hava almayan kapalı araçlarda taşınması, uzun mesafelerde su–gıda temini olmadan sevk edilmesi ya da kötü koşullarda barındırılması “hayatı bakımından tehlike oluşturma” veya “onur kırıcı muamele” ölçütünü doğurur ve cezayı ağırlaştırır.
Sonuç
- Maddi menfaat unsuru, göçmen kaçakçılığı suçunun ayırt edici yönlerindendir; “yardım etme amacı” iddiası bulunması hâlinde, menfaatin varlığı somut delillerle ispatlanmalıdır.
- “Ülkeye sokma veya ülkede kalmasına imkân sağlama” eylemleri, göçmenlerin yasa dışı girişlerini veya ülkede yasa dışı kalışlarını organize etmeyi kapsar. Ancak yasal statüde bulunan sığınmacıların sırf barındırılması her zaman suç unsuru oluşturmaz.
- Manevi unsurun ispatı, çoğunlukla göçmen beyanlarına ve diğer ek delillere dayanır; bu konuda delil yetersizliği hâlinde sanık lehine sonuç öne çıkabilir.
- Organize suç yapısıyla işlenen göçmen kaçakçılığı fiilleri, suçu ağırlaştırmaktadır; ayrıca göçmenlerin hayatını tehlikeye atma veya onur kırıcı muamele koşulları da ceza artırımını gerektirmektedir.
Bu çerçevede mahkemeler, her somut olayda maddi menfaatin nasıl temin edildiğini, fiilin hangi seçimlik hareketle gerçekleştiğini ve mağdurların (göçmenlerin) uğradığı muhtemel tehlike veya onur kırıcı durumları ayrıntılı biçimde tartışmaktadır.