Genel Sağlık Sigortası (GSS) ve Temel İlkeler: Ekonomik Eşitlik, Ayrımcılığın Önlenmesi ve Mali Denge

Genel Sağlık Sigortası (GSS) ve Temel İlkeler: Ekonomik Eşitlik, Ayrımcılığın Önlenmesi ve Mali Denge

Genel sağlık sigortası (GSS), herkesin sağlık hakkına erişimini anayasal bir çerçevede garanti altına almayı hedefler. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamındaki düzenlemeler uyarınca; maddi durum fark etmeksizin toplumun tüm kesimleri, zorunlu ve prime dayalı bir sigorta sistemiyle sağlık giderlerine karşı korunmaktadır.

1. GSS, Bireylerin Ekonomik Durumlarından Bağımsız Olarak Sağlık Hizmetlerine Erişimini Nasıl Güvence Altına Alıyor?

GSS sistemi, temel olarak zorunlu katılım ve gelir testine dayalı prim düzeniyle, herkesin kapsama alınmasını sağlar. Böylece:

• Ekonomik gücü yetersiz olanlar: Gelir testi sonucunda primleri devlet tarafından ödenir veya çok düşük primlerle yararlandırılır.
• Herhangi bir sosyal güvencesi olmayanlar: Prim ödeme gün sayısı aranmaksızın sisteme dahil edilir ve hizmet alabilir.

Örnek Atıf: Danıştay 10. Daire, E. 2019/10558 K. 2022/4543 T. 18.10.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/f78b636c-0982-49cf-ae52-37527f35a456
Karar metninde, “...gelir testi sonucu, aile içinde kişi başına düşen gelir tutarının asgari ücretin üçte birinden az olması durumunda primlerin devlet tarafından karşılandığı” vurgulanmıştır.

Böylelikle yoksulluk, sağlık hizmetine erişimin önünde engel olmaktan çıkar. Kanun, devlete de düzenleme yapma ve kaynak sağlama görevi yükler.

2. Ayrımcılığın Önlenmesi İçin Hangi Mekanizmalar Bulunmaktadır ve Ne Kadar Etkilidir?

1. Zorunlu ve Kapsayıcı Yapı
   GSS, ülkede ikamet eden herkesi (yabancılar dâhil belirli şartlarla) primli sisteme dahil ederek, gelir, statü, yaş, cinsiyet vb. farklılıklar gözetmeksizin koruma altına almayı amaçlar.

2. Gelir Testi ve Devlet Desteği
   Gelir düzeyi düşük olanlara, devletin prim ödemesi veya indirimli prim sağlanmasıyla herkesin eşit şekilde sağlık hakkından yararlanması hedeflenir.

3. Tek Tip Temel Paket
   Temel sağlık hizmetleri paketinin aynı olması, özellikle acil veya koruyucu sağlık hizmetlerinde ayrımcılığı asgariye indirir.

Örnek Atıf: Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/14130 K. 2022/17116 T. 30.12.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/e3ff4da6-aefc-442e-bf82-bc97021decab
Paragraf 14:

“...Genel Sağlık Sigortası, kişilerin ekonomik gücüne ve isteğine bakılmaksızın toplumun tüm bireylerinin sağlık hizmetlerinden eşit, kolay ulaşılabilir ve etkin bir şekilde yararlanabilmelerini sağlamayı hedefler...”

Etkinlik: Uygulamada bazı kayıt dışı istihdam veya test hataları gibi hususlar faktör olsa da yasal çerçeve, ayrımcılığı yasaklayıcı şekilde düzenlenmiştir.

3. Anayasal Hak Olarak Sağlık Hizmetlerine Erişim ile GSS’nin Mali Sürdürülebilirliği Arasındaki Denge Nasıl Kurulmaktadır?

Anayasa’nın 56. maddesi, devlete herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlama görevi yükler. Bununla birlikte, kaynakların sınırlı oluşu sisteme mali denge tedbirleri getirilmesini zorunlu kılar:

• Katılım Payı ve İlave Ücretler: Belirli hastane veya tedavi türlerinde sembolik veya kısmi katılım payı alınarak, sistemin finansmanına katkı sağlanır.
• Harcama Kontrol Mekanizmaları: Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve ilgili komisyonlar, hangi tedavi giderlerinin ne oranda karşılanacağını tayin ederek aşırı mali yük oluşmasını önler.

Örnek Atıf: Anayasa Mahkemesi, E. 2021/73 K. 2022/51 T. 21.04.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/a348586c-0ba5-42d7-9b0d-965eb22382f5

“Ancak genel sağlık sigortasının sağladığı hizmetlerden yararlanma hakkının sınırsız olması durumunda, kamu mali sistemine aşırı bir yük getirileceği açıktır.”

Bu yaklaşımla, temel sağlık hakkı korunurken sistemin uzun vadede sürdürülebilir olması gözetilir.

Sonuç

1. Ekonomik Bağımsız Erişim: GSS, yoksul veya işsiz bireylerin primlerini devletin üstlenmesiyle gelir düzeyine bakılmaksızın sağlık hizmeti olanağı sunar.
2. Ayrımcılığı Engelleme: Zorunlu ve kapsamlı yapısıyla, toplumun her kesimi arasında temel paket açısından eşitlik sağlar.
3. Mali Denge: Anayasal sağlık hakkını sağlarken katılım payı, ilave ücret ve fiyatlandırma politikaları gibi önlemlerle bütçe koruma amaçlanır.

Sonuç olarak GSS, bir yandan herkesi sağlık güvencesine dahil ederek ayrımcılığı önlemekte, diğer yandan kamu kaynaklarının doğru kullanımına yönelik düzenlemeler getirerek mali sürdürülebilirliği güvence altına almaktadır.