Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Aşağıda, gümrük beyannamelerinin düzeltilmesi ve buna bağlı olarak kasıtlı yanıltma amacının değerlendirilmesi, makul süre kavramı ile düzeltme hakkı tanınmadan uygulanan yaptırımlar konusunda emsal kararlar ışığında sorular yanıtlanmıştır. Metnin sonunda, atıfta bulunulan kararlara künyeleri ve linkleri eklenmiştir.
1) Gümrük Beyannamelerinde Hangi Tür Hatalar "Düzeltilebilir" Olarak Kabul Edilir?
Gümrük mevzuatımızda beyan esasına göre işlem yapılır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun özellikle 63. ve 73. maddelerinde, tescil edilmiş beyannamelerin düzeltilmesi hususunda şu ilkelere yer verilir:
- Beyan sahibi, muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol yapılmadan önce, beyannamedeki yanlış veya eksik bilgileri düzelttiğini iddia edebilir.
- Düzeltilebilir hatalar; tarife uygulamasına (GTİP, vergi hesaplaması vb.) veya vergilendirmeye esas sayı-ağırlık gibi ölçülere ilişkin beyan yanlışlıkları ile kıymet beyanında yapılan maddi hatalardır.
- Bu hataların “kasıtlı yanıltma” amacı gütmemesi önem taşır. Kanun ve idari düzenlemeler, “yanlışlık, kazara veya maddi hata sonucu oluşmuşsa ve gümrük idaresi resmi tespit yapmadan veya muayene başlatmadan önce düzeltme talebinde bulunulmuşsa” düzeltmeyi kabul etme imkânı tanır.
Örneğin, Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2020/1077 K. 2021/18324 T. 27.12.2021
[(https://app.dejure.ai/dokuman/21232edf-7a61-43bc-b774-d9a10c6f1a1b)]
kararında, eşyanın cins ve nevinin hatalı beyan edilmesinin cezai müeyyideye yol açabileceği ancak Kanun’un 63. maddesi uyarınca, yanlışlığın tescilden sonra ama resmi tespitten önce beyan sahibince düzeltilmesi hâlinde cezadan kurtulma veya indirim uygulanabileceği belirtilmiştir.
2) Mahkemeler Kasıtlı Yanıltma Amacı Olup Olmadığını Nasıl Değerlendirir?
Mahkemelerin yaklaşımı, beyan sahibinin gerçek dışı bilgilendirme yapıp yapmadığı veya gümrük idaresini kasten yanıltacak şekilde belgelerde tahrifat olup olmadığı noktasında yoğunlaşır.
- İlgili belge ve faturalardaki verilerle beyanname arasındaki uyumsuzluğun boyutu ve beğenilmeyen oranın (vergi kaybı veya tarife değişikliği oranı) büyüklüğü gözetilir.
- Beyan sahibinin, hatalı beyanı gümrük idaresince resmi tespitten veya “kırmızı hat” uygulaması yapılmadan önce kendi inisiyatifiyle bildirmesi, “kasıt” bulunmadığına dair güçlü bir göstergedir.
- Ceza Genel Kurulu, E. 2020/399 K. 2021/132 T. 23.03.2021
[(https://app.dejure.ai/dokuman/389f4a71-c296-40ed-ba42-369e4981bd7f)]
ve devamı kararlarında, “kırmızı hat” bildirimi veya idarenin inceleme başlatması sonrası yapılan düzeltmenin, yanıltma amacı şüphesini gidermede yetersiz kaldığı belirtilmiştir. Kişi, hatayı bilerek yapmışsa ve idarenin denetimi başlarken beyanı değiştirmeye girişmişse, “kasıt” bulunduğu şeklinde değerlendirmeler yapılabilir.
3) "Makul Süre" Olarak Kabul Edilen Zaman Dilimi Ne Kadardır?
“Makul süre” kavramı, gümrük uygulamalarında genellikle idari tespit yapılmadan veya muayene bildirimi gelmeden evvel beyan sahibine tanınan düzeltme süresini ifade eder.
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 63. maddesi: “Eşyanın muayene edileceğinin beyan sahibine bildirilmesinden ya da yanlışlık idarece resmen tespit edilmesinden önce düzeltme yapılabilir.”
- Bu çerçevede, kırmızı hat konulduğunun veya denetim startının tebliğ edildiği andan sonrası, “makul süre”yi genellikle ortadan kaldırır. Yani beyan sahibi, tescilden hemen sonra ve idarenin resmi bildirimi öncesinde düzeltme talep etmelidir.
Örneğin, Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/30 K. 2021/133 T. 23.03.2021
[(https://app.dejure.ai/dokuman/f1ccc8b7-09b7-4db9-b720-3cd509098a60)]
kararında, “beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun idarece tespitinden önce düzeltme yapılması hâlinde cezai işlem uygulanmayacağı” vurgulanmış ve tam da bu idari tespit yapılmasından evvel başvurunun “makul süre” kabul edildiğine hükmedilmiştir.
4) Düzeltme İmkanı Tanınmadan Uygulanan Yaptırımların Sonuçları Nelerdir?
Eşyanın tarife, miktar veya kıymet hataları gibi düzeltilebilir hususlarda:
- Düzeltme hakkı tanınmaksızın doğrudan idari para cezası veya ek tahakkuk yapılması hâlinde,
- Beyan sahibinin, düzeltme talep etme süresi içinde bu imkanı kullanamadığına dair deliller mahkemeye sunarsa,
- Bu uygulama kanuna aykırı değerlendirilebilir ve işlemin iptaline yol açabilir.
Örneğin, Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2020/1077 K. 2021/18324 T. 27.12.2021
[(https://app.dejure.ai/dokuman/21232edf-7a61-43bc-b774-d9a10c6f1a1b)]
kararında, hatalı beyana dair tespit yapılır yapılmaz ceza kesilmesinin, beyan sahibine düzeltme hakkı tanınmaması durumunu ortaya çıkardığı ve bu durumun dava süreçlerinde iptal ya da ceza indirimi sağlayabileceği belirtilmiştir. Keza, vergi veya ceza işlemi, düzeltme isteği değerlendirilmeden resen uygulanmışsa, idarenin işlemi hukuka aykırı bulunduğuna dair çok sayıda emsal yargı kararı vardır.
Yararlanılan Emsal Kararlar
-
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2020/1077 K. 2021/18324 T. 27.12.2021
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/21232edf-7a61-43bc-b774-d9a10c6f1a1b -
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/399 K. 2021/132 T. 23.03.2021
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/389f4a71-c296-40ed-ba42-369e4981bd7f -
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/30 K. 2021/133 T. 23.03.2021
Link: https://app.dejure.ai/dokuman/f1ccc8b7-09b7-4db9-b720-3cd509098a60
Sonuç Değerlendirmesi
- Düzeltme talebi, gümrük beyannamesi tescil edildikten sonraki ilk aşamalarda (idarenin resmi tespiti gelmeden, “kırmızı hat” bildirimi yapılmadan önce) yapılırsa, cezai işlem genellikle ya hiç uygulanmamakta ya da indirime tabi olmaktadır.
- Kasıtlı yanıltma ile sehven yapılan hata arasındaki farkı belirlemede en kritik ölçüt, hatalı beyanın gümrükçe tespitten önce beyan sahibince iletilip iletilmemesi ve belgelerin sahte veya yanıltıcı şekilde düzenlenip düzenlenmemesidir.
- “Makul süre”; muayene veya resmî kontrol bildirilmeden önceki dönemi ifade eder. Bu süreden sonra yapılan düzeltme isteği genellikle kabul görmemekte; bunun ardından doğrudan para cezası, ek tahakkuk ve hatta kaçakçılık suçlaması yapılabilmektedir.
- Düzeltme imkanı tanımadan uygulanan yaptırımlar, yargı mercilerince iptal edilebilmekte veya cezalarda indirime gidilebilmektedir.
Böylece gümrük sisteminde beyan sahibine, beyanını zamanında ve doğru şekilde düzeltme yükümlülüğü verilmiş; ancak iyi niyetli hatalar ile kasıtlı yanıltmalar arasında ayrım yapılması için ilgili mevzuat ve emsal yargı kararları rehber kılınmıştır.