Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Konusunda Emsal Karar İncelemesi

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Konusunda Emsal Karar İncelemesi

Bu yazıda, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumuna ilişkin belirli suç türlerinde uygulanamayacağı hâller, sanığın önceki hüküm ve HAGB kararlarının yeni bir davada HAGB’ye etkisi ile HAGB kararı verilebilmesi için sanığın rızasının gerekli olup olmadığı hususları, emsal kararlardan yapılan alıntılar ve atıflarla incelenecektir.

1. HAGB’nin Uygulanamayacağı Belirli Suç Türleri ve Koşullar

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 231. maddesi uyarınca, HAGB kararı verilebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası olması gerekir. Ayrıca sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyetinin bulunmaması ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaat oluşması gibi objektif ve sübjektif koşulların gerçekleşmesi aranır.

Öte yandan bazı suç türleri bakımından, kanun koyucunun özel düzenlemeleri sebebiyle HAGB’nin uygulanamayacağı kabul edilmektedir. Örneğin terörle mücadele veya cinsel dokunulmazlığa karşı bazı suçlarda, ilgili kanun maddeleri ile HAGB’nin kapsam dışında bırakılabildiği görülmektedir.

Anayasa Mahkemesi bir kararında, HAGB’nin cezanın fiilî olarak ertelenmesi niteliği taşıdığını ve cezasızlık sonucu doğurabildiğini, bu yüzden her olayın somut özellikleri göz önünde bulundurulup mağdurun maruz kaldığı zararın dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir (Bkz. Anayasa Mahkemesi, B. 2016/1635 T. 05.07.2022,
https://app.dejure.ai/dokuman/204b24e0-203a-4925-ac46-49b95ca96df4).

Ayrıca yüksek yargı kararlarında, yasal sınırın üzerinde ceza gerektiren suçlarda (örneğin üst sınırı iki yılı aşan veya kanunda açıkça HAGB kapsamı dışında tutulan suçlarda) HAGB uygulanamayacağı vurgulanmıştır.

2. Önceki Mahkûmiyetlerin veya HAGB Kararlarının Etkisi

HAGB’nin kurumsal yapısında, sanığın sabıkasız olması ve beş yıllık denetim süresinde kasten suç işlememesi esastır. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmuş ya da HAGB kararı almış olması, yeni suç işlenmesi hâlinde tekrar HAGB uygulanması imkânını ortadan kaldırabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nca verilen bir kararda (Bkz. E. 2018/363 K. 2020/490 T. 01.12.2020,
https://app.dejure.ai/dokuman/8ee8fa34-8b04-430c-9c67-e151cbadd832) “sanık hakkında daha önceden HAGB uygulanmışsa ve denetim süresi içinde yeniden kasten suç işlenmişse, yeniden HAGB’den yararlanmanın mümkün olmadığı” belirtilmiştir. Kararda, “HAGB üstüne HAGB olmaz” şeklindeki ifadeye yer verilmiş ve bu kurala dair kanun gerekçesinin, suç işleme konusunda ısrarcı kişilerin cezasız kalmasını önlemek amacı taşıdığı açıklanmıştır.

Öte yandan, bazı kararlarda suç tarihinin 6545 sayılı Kanun değişikliğinden önce olması hâlinde, sanığın daha önceden HAGB kararına konu olmuş dosyasının denetim süresi içinde işlediği yeni suça nasıl etki yapacağı hususunda, suçun tarihi ile denetim süresinin çakışıp çakışmamasına dikkat edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

3. HAGB Kararı Verilebilmesi İçin Sanığın Rızası

CMK 231. maddesi uyarınca, 22 Temmuz 2010 tarihli kanun değişikliğinden sonra sanığın rızası olmaksızın HAGB uygulanması mümkün değildir. Yani sanık, HAGB’nin sonuçlarını istemez veya kabul etmezse, mahkeme koşullar oluşsa bile HAGB kararı veremez.

Anayasa Mahkemesi bu konuda, “Kanunda belirtilen koşullar gerçekleşmesine rağmen sanığın kabul etmemesi hâlinde HAGB kararı verilemeyeceği…” yönündeki açık düzenlemeye işaret etmiş ve sanığın rızasının arandığını belirtmiştir (Bkz. Anayasa Mahkemesi, B. 2016/1635 T. 05.07.2022,
https://app.dejure.ai/dokuman/204b24e0-203a-4925-ac46-49b95ca96df4).

Ayrıca Yargıtay 8. Ceza Dairesi bir kararında (Bkz. E. 2021/17640 K. 2023/1943 T. 04.04.2023,
https://app.dejure.ai/dokuman/fba912c4-ba09-47b2-a720-ced303d60f58) sanığın mahkemede alınan beyanında HAGB talep etmiş olmasının, olumlu kanaat için yeterli olabileceğini; fakat mahkemenin bu konuda ayrıca sanığın duruşmadaki davranışlarını ve daha önceki sabıka durumunu inceleyeceğini belirtmiştir.

Sonuç

Emsal kararlara göre:

1. Uygulama Alanı ve Engeller: HAGB, üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası ya da adlî para cezası içeren suçlarda, sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması ve yeniden suç işlemeyeceğine yönelik pozitif kanaat oluşması durumunda uygulanabilir. Bazı özel suçlar (örneğin terör, cinsel suçlar) kanun gereği kapsam dışı kalabilir.

2. Önceki Mahkûmiyetlerin/HAGB’nin Etkisi: Sanığın denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlemesi hâlinde, “HAGB üstüne HAGB” uygulanmaz. Ayrıca 6545 sayılı Kanun değişikliğinden önceki tarihli suçlarda, sanığın denetim süresi ile suç tarihinin çakışması dikkatle değerlendirilmeli; aksi hâlde yasal imkân varken HAGB’nin uygulanmaması hukuka aykırı sayılabilir.

3. Sanığın Rızası: CMK’da yapılan değişiklik sonrasında, HAGB kararının verilebilmesi için sanığın açık rızası gereklidir. Sanık kabul etmezse, HAGB uygulanamaz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kişinin toplumdan dışlanmaması ve ceza infaz sisteminden uzak kalması amacıyla düzenlenmiş önemli bir kurumdur. Ancak bu kurumun kötüye kullanımını önlemek amacıyla yargı mercileri, suç türleri, denetim süresi, önceki mahkûmiyetler ve sanığın rızası gibi unsurları ayrıntılı bir şekilde inceleyerek karar vermektedir.

Kaynakça/Atıflar

• Anayasa Mahkemesi, B. 2016/1635 T. 05.07.2022,
  https://app.dejure.ai/dokuman/204b24e0-203a-4925-ac46-49b95ca96df4

• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/363 K. 2020/490 T. 01.12.2020,
  https://app.dejure.ai/dokuman/8ee8fa34-8b04-430c-9c67-e151cbadd832

• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2021/17640 K. 2023/1943 T. 04.04.2023,
  https://app.dejure.ai/dokuman/fba912c4-ba09-47b2-a720-ced303d60f58

Bu makale, emsal kararlarda yer alan hukuki değerlendirmeler ışığında hazırlanmıştır. Belirtilen kararların içerikleri, konuya dair daha detaylı bilgi edinmek isteyenler için yol gösterici niteliktedir.