Blog

Haksız Fiillerde Tazminatın Belirlenmesi ve Hakimin Takdir Yetkisi

Türk Borçlar Kanunu m. 51 uyarınca tazminatın kapsamı, ödeme biçimleri (peşin/irat), irat şeklinde ödemede güvence ve kusurun ağırlığının tazminata etkisi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
Haksız Fiil
Tazminat
TBK 51
Takdir Yetkisi
Kusurun Ağırlığı

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 51. maddesi, haksız fiil nedeniyle hükmedilecek tazminatın miktarını ve ödeme şeklini belirleme yetkisini hakime bırakmıştır. Yargı kararları ışığında konuya ilişkin soruların yanıtları aşağıda sunulmuştur.

1. Hakim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini belirlerken hangi faktörleri göz önünde bulundurur?

Hakim, tazminatı belirlerken soyut bir hesaplama yerine olayın somut özelliklerini ve tarafların durumunu dikkate alır. "Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler." (Danıştay 2. Daire, 2021/1460 K.). Burada "durumun gereği", tarafların ekonomik-sosyal durumlarını ve olayın meydana geliş şeklini ifade eder.

Emsal Karar

2. Tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilirse, borçlunun güvence gösterme yükümlülüğü nedir?

Tazminatın tek seferde (peşin) değil de belirli dönemlerde ödenen bir gelir (irat) şeklinde belirlenmesi durumunda, borçlunun bu ödemeleri gelecekte de yapabileceğini garanti etmesi gerekir. "Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilirse, borçlu güvence göstermekle yükümlüdür." (İstanbul 16. ATM, 2023/263 K.). Bu yükümlülük, zarar görenin gelecekteki alacağını güvence altına almayı amaçlar.

Emsal Karar

3. Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi hakime ne gibi takdir yetkileri tanır?

TBK 51, hakime tazminatın sadece miktarını değil, aynı zamanda nasıl ödeneceğini seçme konusunda geniş bir yetki alanı sağlar. "Maddede yer alan 'Durumun gereğini' ibaresi ile hakime geniş bir takdir yetkisi verilmiş olmakla birlikte bu takdir yetkisi kullanılırken hakkaniyete uygun davranılması gerektiği şüphesizdir." (Yargıtay 10. HD, 2024/2232 K.).

Emsal Karar

4. Kusurun ağırlığı, tazminatın belirlenmesinde nasıl bir rol oynar?

Kusurun ağırlığı, tazminat miktarının belirlenmesinde en temel ölçütlerden biridir. Failin kastı veya ağır ihmali varsa tazminat tam olarak hükmedilirken, hafif kusur durumunda indirim yapılabilir. Hâkimin tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini... özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirleyeceği açıklanmış olup, bu yasal düzenlemenin miktar tayininde göz önünde bulundurulması gerekir.

Emsal Karar

Sonuç

TBK 51 uyarınca tazminat süreci; kusurun ağırlığı ve olayın özellikleri baz alınarak hakimin geniş takdir yetkisiyle şekillenir. Tazminatın ödenme biçimi olarak irat (düzenli ödeme) seçilirse borçlu güvence vermek zorundadır. Hakimin bu yetkisini kullanırken temel rehberi ise her zaman hakkaniyet ilkesidir.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Danıştay 2. Daire, E. 2019/3584, K. 2021/1460, T. 22.04.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/5ffafb46-d972-4942-8845-15af91f2d6d1
  2. İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2020/271, K. 2023/263, T. 06.06.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/933daffc-37a6-4c66-b4bd-8d1dfeb200c4
  3. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/12353, K. 2024/2232, T. 05.03.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/409bf177-8bee-4da3-8b3c-64b863855863
  4. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/834, K. 2020/2392, T. 16.03.2020 https://app.dejure.ai/dokuman/9ab53f5b-05d0-44cd-bdf5-eef46aa0bbf7