Blog

Haksız Tahrik (TCK m.29) Uygulaması ve Emsal Kararları

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (“TCK”) 29. maddesinde düzenlenen haksız tahrik, failin haksız bir fiil nedeniyle duyduğu “hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında” suç işlemesi hâlinde ceza sorumluluğunu azaltan bir hükümdür. Aşağıdaki sorular, ilgili madde ve Yargıtay kararları çerçevesinde cevaplanmıştır.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~3 dakika
haksız tahrik
yargıtay kararları
değerlendirme

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

HAKSIZ TAHRİK (TCK m.29) UYGULAMASI VE EMSAL KARARLAR

Türk Ceza Kanunu’nun (“TCK”) 29. maddesinde düzenlenen haksız tahrik, failin haksız bir fiil nedeniyle duyduğu “hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında” suç işlemesi hâlinde ceza sorumluluğunu azaltan bir hükümdür. Aşağıdaki sorular, ilgili madde ve Yargıtay kararları çerçevesinde cevaplanmıştır.

1. Haksız Tahrik Hükümleri Hangi Suç Tiplerinde Uygulanır?

Haksız tahrik, TCK m. 29’da “bir suç işleyen kişinin” haksız bir fiilin etkisi altında hareket etmesi hâlinde uygulanır. Kanun, haksız tahriki yalnızca belli suçlarla sınırlamamıştır. Dolayısıyla, bir haksız fiil sebebiyle failin yoğun öfke veya elem etkisiyle hareket etmesi söz konusu olduğunda, kasten öldürme, kasten yaralama, malvarlığına karşı suçlar dâhil olmak üzere, birçok suç tipinde haksız tahrik indirimi değerlendirilebilir. Kanun, “haksız tahrik”in uygulanmasını doğrudan yasaklayan belirli bir suç tipi öngörmemektedir.

Emsal Karar:

2. Haksız Tahrik İndiriminden Yararlanabilmek İçin Hangi Şartların Gerçekleşmesi Gerekir?

Haksız tahrik (TCK m. 29) uygulanabilmesi için temel şartlar şunlardır:

  1. Haksız bir fiil bulunmalıdır. Bu fiil, mağdurdan (veya bir üçüncü kişiden) kaynaklanmalı ve hukuka aykırı olmalıdır.
  2. Failin, haksız fiilin yarattığı hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesi gerekir. Fail, suç işlediği sırada öfke/elem duygusundan kurtulmamış olmalıdır.
  3. Suç ile haksız fiil arasında nedensellik bağı olmalıdır. Yani failin öfke veya elem durumu, haksız fiille doğrudan bağlantılı olmalıdır.

Emsal Karar:

  • Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2020/1356 K. 2020/10739 T. 07.10.2020 (https://app.dejure.ai/dokuman/80612823-a05c-4f59-8ff4-40e34b8f47f3) kararında haksız tahrikin şartlarının detaylı biçimde tartışıldığı ve haksız fiilin faildeki öfke halini doğurup doğurmadığının somut olaya göre inceleneceği belirtilmiştir.

3. "Diğer Hallerde" İfadesi Hangi Suçları Kapsar ve İndirim Oranı Nasıl Belirlenir?

TCK m. 29’a göre:

  • Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda haksız tahrik tespiti hâlinde ceza onsekiz yıldan yirmidört yıla,
  • Müebbet gerektiren suçlarda on iki yıldan on sekiz yıla,
  • “Diğer hallerde” ise (yani müebbet dışındaki tüm hapis cezalarında) verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

Bu “diğer hâller”, kanundaki iki ağır ceza (ağırlaştırılmış müebbet, müebbet) dışındaki tüm suç tiplerini (örneğin süreli hapis cezalarını) kapsar. Hâkim, somut olayın özelliklerine göre indirimi 1/4 ile 3/4 aralığında takdir eder.

Emsal Karar:

  • Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2020/192 K. 2022/38 T. 20.01.2022 (https://app.dejure.ai/dokuman/42b92ae2-ffc0-421a-852a-efe823185a94) kararında, haksız tahrikin ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezası öngören suçlarda indirim aralığı ile “diğer hallerde”ki indirim oranı açıkça değerlendirilmiştir.

4. Haksız Tahrik Hükümlerinin Uygulanmasında Emsal Teşkil Eden Yargı Kararları Var mı?

Evet. Hem Yargıtay Ceza Daireleri hem de Ceza Genel Kurulu, haksız tahrik uygulamasında temel ilke ve koşulları belirten çok sayıda emsal karara sahiptir. Özellikle:

Bu kararlarda, haksız tahrikin uygulanma koşulları, indirim oranları, somut olayda haksız fiilin varlığı ve failin hiddet/elem hâlinin irdelenme yöntemi gibi hususlar ayrıntılı biçimde incelenmiştir.

Sonuç

  • Haksız tahrik, failin bir suç işlediği sırada haksız bir fiil nedeniyle duyduğu hiddet veya şiddetli elemden kaynaklanan öfke etkisiyle hareket ettiği durumlarda ceza sorumluluğunu azaltan bir hukuki müessesedir.
  • Kanunda yer alan (TCK m. 29) düzenleme uyarınca, ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlarda ceza belirli oranlarda değiştirilirken, “diğer hallerde” (süreli hapis cezaları) cezanın 1/4’ten 3/4’e kadar indirilmesi öngörülmüştür.
  • Uygulamada haksız tahrik hükümleri, birçok Yargıtay kararıyla şekillenmiş olup, “haksız fiilin varlığı” ile “failin öfke/elem hâlinde suç işlemesi” unsurları somut olay bazında değerlendirilmektedir.