Blog

Hapis Cezasının Ertelenmesine İlişkin Esaslar ve Uygulama Kriterleri

Hapis cezasının ertelenmesine ilgili emsal Yargıtay kararlarına göz atın.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
hapis cezası
ertelenme
yargıtay kararları
değerlendirme

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

HAPİS CEZASININ ERTELENMESİNE İLİŞKİN ESASLAR VE UYGULAMA KRİTERLERİ

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 51. maddesinde düzenlenen “hapis cezasının ertelenmesi” kurumu, koşulları mevcut olduğunda sanığın cezasının infaz kurumunda yerine getirilmemesine ve belirli bir denetim süresi boyunca cezanın dışarıda “infaz edilmesine” imkân tanıyan bir sistem öngörmektedir. Aşağıda, hapis cezasının ertelenmesiyle ilgili temel ilkeler ve uygulama esasları, Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarından yapılan atıflarla birlikte açıklanmıştır.

1. Hapis cezasının ertelenmesi için hangi koşulların sağlanması gerekir?

TCK m. 51/1 hükmü uyarınca:

“İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. (…) Ancak, erteleme kararının verilebilmesi için kişinin;
a) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması,
b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması,
gerekir.”

Buna göre temel şartlar şunlardır:

  1. Mahkûm olunan hapis cezasının iki yıl veya daha az süreli olması,
  2. Sanığın daha önce kasten işlenen bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezası almamış olması,
  3. Suçu işledikten sonraki tutumu, yargılama sürecindeki davranışları ve pişmanlığı nedeniyle mahkemenin sanığın tekrar suç işlemeyeceğine dair bir kanaate varması.

Örneğin, sanığın sabıkasında kasten işlenmiş bir suçtan üç aydan fazla süreyle hapis cezası bulunuyorsa veya sanığın duruşmalardaki beyan ve davranışları pişmanlıktan uzaksa, erteleme kararı verilmesi mümkün değildir.

Atıf:

2. Denetim süresi nedir ve bu süre içinde hükümlü hangi yükümlülüklere tabi tutulabilir?

Erteleme kararında, hapis cezası denetim süresi içerisinde infaz edilir. TCK m. 51/3 gereğince, denetim süresi:

  • Bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere belirlenir.
  • Bu sürenin alt sınırı, mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz.

TCK m. 51/4 ve devamına göre, denetim süresi boyunca hâkim aşağıdaki yükümlülüklerden birine ya da birkaçına hükmedebilir:

  • Eğitim programına devam etme (eğer meslek veya sanat sahibi değilse),
  • Belli bir kamu kurumunda veya özel sektörde, aynı mesleği icra eden bir başkasının gözetimi altında çalışma (meslek sahibi hükümlü açısından),
  • Alkol, uyuşturucu gibi zararlı alışkanlıklardan kurtulması için tedavi veya danışmanlık alma,
  • Rehberlik edecek uzman (örneğin sosyal hizmet uzmanı) görevlendirilmesi,
  • Herhangi bir yükümlülük belirlemeksizin sadece kasıtlı suç işlememe kuralı ile sürecin geçirilmesi.

Denetim süresi içerisinde hükümlünün iyi hâlli olarak veya belirlenmiş koşullara (yükümlülüklere) uyarak süreyi geçirmesi hâlinde, ceza infaz edilmiş sayılır.

Atıf:

3. Denetim süresi içinde yükümlülüklere uyulmaması veya kasıtlı suç işlenmesi durumunda ne olur?

TCK m. 51/7’ye göre, denetim süresi içinde:

  • Kasıtlı yeni bir suç işlenmesi,
  • Hâkimin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi,

hâlinde mahkeme (veya infaz hâkimi), ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine karar verebilir. Burada hâkime tanınan bir takdir söz konusu olup, hükümlünün yükümlülük ihlali veya kasıtlı yeni suç nedeniyle ertelenmiş cezasının yeniden ceza infaz kurumunda infazı gündeme gelir.

Atıf:

4. Mahkeme, erteleme kararı verirken hükümlünün kişiliğini ve sosyal durumunu nasıl dikkate alır?

Hapis cezasının ertelenmesi, cezanın dışarıda infaz edilmesi anlamına geldiğinden mahkeme, failin sosyal durumunu, pişmanlık derecesini, suçun işlenmesindeki özellikleri ve tekrar suç işleme riski gibi hususları değerlendirir. TCK’nın 51. maddesi, hâkimin sanığın kişiliğini esas almasını öngörmüştür. Hâkim, sanığın yeniden suç işleyip işlemeyeceğine dair kanaati olumlu ise erteleme kararı verebilir.

Özellikle, sanığın:

  • Suç sonrası yargılama sürecindeki tutumu ve davranışları,
  • Mağdur veya kamunun zararının giderilmesine dair istekli olup olmadığı,
  • Sosyal çevresi, aile durumu, ekonomik şartları,
  • Daha önceki sabıkaları ve suç eğilimi,

gibi unsurlar mahkemenin kanaat oluşturmasında önemlidir.

Atıf:

Sonuç

Hapis cezasının ertelenmesi, suçlunun belirli bir denetim süresi boyunca cezasının infaz kurumu dışında çekmesini öngören ve suçlunun tekrar suç işlemeyeceğine dair mahkemede olumlu bir kanaatin oluşması hâlinde uygulanabilen bir müessesedir. Yargılama sürecinde sanığın tutumu, önceki sabıkaları, suçun ağırlığı gibi hususlar değerlendirilerek “iki yıl veya daha az” süreli hapis cezaları bakımından TCK 51. maddesi hükümleri doğrultusunda erteleme kararı verilir.
Denetim süresi boyunca yükümlülüklere uyan veya iyi hâlli olarak hareket eden hükümlü, cezasını infaz etmiş sayılır; kasıtlı yeni bir suç işlediğinde veya yükümlülükleri ısrarla ihlâl ettiğinde ise ertelenmiş cezası infaz kurumunda çektirilir.

(Bu metin, 5237 sayılı TCK m. 51 çerçevesinde genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için uzman yardımı alınması tavsiye edilir.)