Blog

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda Hazır Olmayanlar Arasında Sözleşmenin Kurulma Anı

Hazır olmayan taraflar arasında kurulan sözleşmelerde kabul beyanının gönderilme ve ulaşma anlarının hukuki sonuçları ile TBK 11. madde uygulamalarının analizi.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
Sözleşmenin Kurulması
TBK 11
Kabul Beyanı
Hazır Olmayanlar

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), sözleşmenin kurulma anını tarafların iletişim biçimine göre farklı kurallara bağlamıştır. Özellikle tarafların karşı karşıya olmadığı (hazır olmayanlar) durumlarda, kabul beyanının ne zaman hüküm doğuracağı ve sözleşmenin hangi an itibarıyla kurulmuş sayılacağı, tarafların hak ve borçlarının başlangıcı açısından kritik öneme sahiptir.

1. Hazır olmayanlar arasında kabulün gönderildiği an mı yoksa önerenin eline ulaştığı an mı sözleşmeyi kurar?

"TBK'nın 11. maddesi gereğince, hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmeler, kabulün gönderildiği anda başlayarak hüküm doğurur." (İstanbul BAM 44. HD, 2021/319 K.). Kanun koyucu burada "gönderme teorisini" benimseyerek, kabul edenin iradesini dış dünyaya açıkladığı ve önerene yolladığı anı esas almıştır.

Emsal Karar

Kararda; süresiz öneri üzerine yapılan kabulün gönderildiği andan itibaren sözleşmenin hüküm doğuracağı, kabulün zamanında gönderilmesine rağmen geç ulaşması durumunda önerenin derhal bildirim yükümlülüğü bulunduğu vurgulanmıştır.

2. Elektronik posta ile yapılan sözleşme önerilerinde sözleşme ne zaman kurulmuş sayılır?

"Elektronik posta iletişiminin işleyişinde taraflar arasında doğrudan doğruya bir iletişim bulunmadığından, elektronik posta ile yapılan irade beyanı hazır olmayanlar arasında yapılmış bir beyandır." (İstanbul Anadolu 10. ATM, 2025/833 K.). Bu yöntemde sözleşme, muhatabın kabul haberini gönderdiği andan itibaren hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlar.

Emsal Karar

Kararda; e-posta yoluyla yapılan irade beyanlarının hazır olmayanlar arasında olduğu, sözleşmenin muhatabın kabul haberini gönderdiği andan itibaren hüküm doğurduğu, ancak kabulün icapçıya vardığı anda kurulmuş sayılacağı belirtilmiştir.

3. Açık bir kabulün gerekli olmadığı durumlarda önerinin ulaşma anı ne zaman hüküm doğurur?

"Açık bir kabulün gerekli olmadığı durumlarda, sözleşme önerinin ulaşma anından başlayarak hüküm doğurur." (İstanbul 11. ATM, 2019/1062 K.). Eğer işin niteliği, kanun veya durumun gereği öneren taraf açık bir kabul beklemek zorunda değilse (örneğin susmanın kabul sayıldığı haller), öneri muhataba vardığı an sözleşme kurulmuş ve hükümlerini o an itibarıyla doğurmuş sayılır.

Emsal Karar

Kararda; hazır olmayanlar arasında sözleşmenin hüküm anı değerlendirilmiş, açık kabulün gerekli olmadığı özel durumlarda sözleşmenin kurulma anının önerinin muhataba ulaşma anı olduğu tespit edilmiştir.

4. TBK'nın 11. maddesi gereğince "kabulün gönderildiği anın" sözleşmeyi kurması ne anlama gelir?

Bu kural, sözleşmenin kurulmasını kabul haberinin gönderilmesine bağlarken, bu kurulan sözleşmenin geçerliliğini kabulün önerene ulaşması şartına bağlar. Yani sözleşme kabulün gönderilmesiyle kurulur; ancak bu kabul beyanı önerene hiçbir zaman ulaşmazsa veya geç ulaşırsa sözleşme geriye etkili olarak ortadan kalkabilir. "Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmelerde icabı yapan, usulüne uygun şekilde ve zamanında gönderilen cevabın varmasını beklemesi gereken ana kadar icabıyla bağlıdır." (İstanbul Anadolu 10. ATM, 2025/833 K.).

Emsal Karar

Kararda; sözleşmenin kurulması için tarafların bir arada bulunmasının gerekmediği, öneri ve kabul iradelerinin birleşmesinin yeterli olduğu ve zamanında gönderilmiş yanıtın beklenebileceği ana kadar önerenin bağlılığının devam ettiği açıklanmıştır.

Sonuç

Yargı içtihatları ve TBK 11. madde hükümleri doğrultusunda, hazır olmayanlar arasında sözleşme kabul beyanının gönderildiği an itibarıyla kurulmuş sayılır ve sonuçlarını bu andan itibaren doğurur. Ancak bu kuralın sağlıklı işlemesi, kabulün dürüstlük kuralına uygun bir süre zarfında önerene ulaşmasına bağlıdır. Özellikle elektronik posta yazışmalarında doğrudan iletişim kesintiye uğradığından, bu tür sözleşmeler de hazır olmayanlar kategorisinde değerlendirilmekte ve gönderme anı hukuki sonuçların başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, E. 2020/637, K. 2021/319, T. 25.03.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/c5a6d563-3898-4238-bd94-0a8b6f66be04
  2. İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/376, K. 2025/833, T. 07.10.2025 https://app.dejure.ai/dokuman/03f3ff96-41ef-4475-9efb-7a00aeb23aac
  3. İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2017/896, K. 2019/1062, T. 23.12.2019 https://app.dejure.ai/dokuman/5d975ebc-285f-436e-8299-7a39ecc58a78
  4. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/2377, K. 2023/2597, T. 05.07.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/17704bb2-e3c9-42e2-9732-92fa2aa39a60

Bu kararlar, sözleşmenin kurulma anı ve hüküm doğurduğu an arasındaki farkları, hazır olmayanlar arasındaki yazışmaların (mektup, e-posta vb.) hangi aşamada tarafları borç altına sokacağını ve açık kabulün aranmadığı istisnai hallerde önerinin ulaşmasının sonuçlarını ayrıntılı şekilde açıklamaktadır.