Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Hız sınırı ihlalleri ve buna bağlı olarak uygulanan yaptırımlar, hem 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hem de içtihatlarda sıkça ele alınan bir konudur. Aşağıda yer alan değerlendirmeler, çeşitli mahkeme ve daire kararlarından örneklerle birlikte sorularınızı yanıtlamaktadır.
1. “1 km/saat” Hız Aşımının Cezai Yaptırımı Var mıdır?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi, sürücülerin yönetmelikte belirtilen hız sınırlarını aşmamak zorunda olduğunu hükme bağlamaktadır. Ancak uygulamada, hız sınırının sadece “1 km/saat” aşılması hâlinde dahi idari para cezası düzenlenmesi, yasal tolerans payıyla birlikte değerlendirilir.
- Yasal Tolerans Oranı: Pek çok kararda, %10’luk tolerans payı üzerinde hız aşımının idari yaptırıma bağlandığı görülmektedir. Örneğin, Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/25333 K. 2021/15021 T. 09.11.2021 tarihli kararda (
Karar Metni
) sürücülerin %10’luk payı da aşarak hız limitini geçtiği durumlarda ceza uygulanması gerektiği belirtilmiştir.
Dolayısıyla, 1 km/saat hız aşımı kimi zaman yasal tolerans sınırlarının altında kalabilmektedir. Yalnızca “1 km/saat” aşma, çoğu vakada ceza kapsamına girmese de, tolerans payının üzerinde bir değer söz konusu olduğunda cezaî müeyyide uygulandığı görülür.
2. Mahkeme Kararlarında “Hız Sınırını Aşmak” Ne Kadar Tehlikeli Sayılmaktadır?
Mahkeme kararlarında, hız sınırlarını aşmanın sürücünün refleks ve güvenli sürüş kabiliyetini ciddi şekilde zayıflattığı, kaza riski ile can ve mal kaybını artırdığı vurgulanmaktadır. Örneğin;
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/14612 K. 2021/16388 T. 06.12.2021 tarihli kararda (
Karar Metni
) yüksek hızın, özellikle yerleşim yeri geçişlerinde veya kavşaklara yaklaşırken sürüş emniyetini önemli ölçüde azalttığı ve “yasal hız limiti üzerine eklenen yüzde 10 da dahil olmak üzere 136 km/s hızla gidilemeyeceğinin aşikâr olduğu” belirtilmiştir.
Aynı şekilde, Ceza Genel Kurulu, E. 2018/473 K. 2020/225 T. 21.05.2020 tarihli kararında (
Karar Metni
) sürücülerin hız sınırlarını aşmasının, kaza anında tepki süresini ve kontrol kabiliyetini ciddi biçimde olumsuz etkilediği vurgulanmıştır.
3. Hız Sınırlarında Yasal Tolerans Payı Var mıdır ve Kararlarda Nasıl Ele Alınmıştır?
Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde, belirli bir tolerans (genellikle %10) oranının altında kalan hız aşımı için ceza yazılmayacağı kabul görmektedir. Nitekim:
-
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/25333 K. 2021/15021 T. 09.11.2021 tarihli kararda (
Karar Metni
) hız limitinin 110 km/saat olduğu yerde 123 km/saat hızla seyreden sürücünün, %10 yasal toleransın üstünde bir ihlal gerçekleştirdiği ve bu nedenle ceza uygulanmasının isabetli bulunduğu ifade edilmiştir. -
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/11410, K. 2021/13902 T. 16.09.2021 tarihli bir diğer kararda (
Karar Metni
) yerel yönetimlerin (örneğin UKOME kararları) hız sınırlarını artırmasına rağmen, sürücünün %10’luk tolerans payını da aştığı hallerde idarî para cezası verilebileceği vurgulanmıştır.
Dolayısıyla yargı mercileri, *%10’luk tolerans payını hukuka uygun bir alt sınır olarak kabul etmekte ve buna göre değerlendirme yapmaktadır.
4. Kararlar, Hız İhlalinin Hangi Koşullarda Cezalandırıldığına Dair Örnekler Sunuyor mu?
Emsal kararlarda hız ihlali bakımından suçun veya kabahatin oluşabilmesi için:
-
Belirlenen hız sınırlarının üstünde seyretmek:
- Yönetmelikte belirtilen azami hızı %10’dan fazla aşan sürücüye idarî yaptırım uygulanması.
- Şehir içi (örneğin 50 km/s, 70 km/s), şehir dışı (90 km/s, 110 km/s) veya otoyollardaki (120 km/s, 130-140 km/s) hız limitlerini aşma.
-
Radar veya teknik cihazla tespit:
- Hızın ölçüm cihazları ya da radarlar ile sabitlenmiş olması gerekiyor.
- Görsel veya elektronik ispat aracı olmaması hâlinde kusurun somut tespiti daha zor olsa da, mahkeme dosyasındaki bilirkişi raporları veya tanık beyanlarıyla da tespit yapıldığı örnekler mevcuttur.
-
Tolerans Payının (genellikle %10) Üzerinde Bir Aşım:
- %10’u aşan hız artışları cezai yaptırımı netleştirir. Bazı kararlarda (örneğin yukarıda belirtilen Yargıtay 7. Ceza Dairesi kararları), sürücünün %10’u aşması halinde cezai uygulama yerinde bulunmuştur.
Buna ek olarak yargısal içtihatlarda, hız sınırının (örneğin 50 km/s) iki katını aşmanın “bilinçli taksir” kapsamına dahi girebileceği belirtilmiştir. Ancak bunun için kazanın somut koşulları ve “aşırı hız” olgusu birlikte değerlendirilmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
- 1 km/saatlik bir hız aşımı, yasal %10 tolerans dahilinde ise, uygulamada genellikle cezasız kalabilmektedir. Ancak toleransı aşan her ihlal idari para cezasına tabidir.
- Emsal kararlar, hız sınırının küçük dahi olsa aşılmasının, özellikle şehir içi bölgelerde ve kavşaklara yaklaşma esnasında ciddi risk yaratacağına vurgu yapmaktadır.
- Hız sınırı ihlali, sürücünün yasal toleransın üzerinde bir aşım göstermesi ve bunun teknik cihazlarla ya da dosya kapsamındaki diğer delillerle tespit edilmesi hâlinde cezai yaptırıma bağlanmaktadır.
- Kararlar, bu ihlalin hangi derecede olduğu, yasal toleransın aşılıp aşılmadığı veya şehir içi/şehir dışı gibi farklı yol tiplerinde hangi hız değerlerinin geçildiği hususlarına göre sürücüye uygulanan yaptırımın derecesini belirlemektedir.
Yukarıda zikredilen Yargıtay ve yerel mahkeme kararları, hız ihlalinin hangi koşullarda cezalandırıldığına ve yasal tolerans payının nasıl uygulandığına dair somut örnekler sunmakta; sürücülerin, trafik güvenliğini tehlikeye atacak şekilde hız sınırını aşmaları hâlinde idari para cezalarıyla karşılaşabileceğini göstermektedir.
Atıf Verilen Kararlar ve Linkler
-
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/25333 K. 2021/15021 T. 09.11.2021
https://app.dejure.ai/dokuman/86a3fd9f-2817-4ed8-8e05-13fd67591d8f -
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/11410 K. 2021/13902 T. 16.09.2021
https://app.dejure.ai/dokuman/526880b8-cb7e-4db0-812c-b31c7861c478 -
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/14612 K. 2021/16388 T. 06.12.2021
https://app.dejure.ai/dokuman/596e705e-4d38-4a1c-aa69-20d5102adebd -
Ceza Genel Kurulu, E. 2018/473 K. 2020/225 T. 21.05.2020
https://app.dejure.ai/dokuman/487c6526-3750-4970-883d-3fd8b5ec90ac
Bu metinde değinilen karar özetleri, ilgili yasal düzenlemelerin ve yargı mercilerinin hız ihlali konusundaki yaklaşımını yansıtmaktadır.