Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Hız Sınırını 1 km/saat Aşmanın Trafik Güvenliğine Etkisi: Mevcut Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme
Trafik hukukunda hız sınırına dair hükümler, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ve ilgili Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler uyarınca, sürücünün hızını trafiğin, yolun, hava ve görüş şartlarının gerektirdiği şekilde ayarlaması esastır. Ancak her somut olayda, hız sınırını aşmanın derecesi ve oluşan tehlike/zarar durumu önem taşır. Aşağıdaki bölümlerde, “hız sınırını sadece 1 km/saat aşma” gibi küçük farkların ve “çok daha yüksek miktarda hız aşımı”nın yargı kararlarında nasıl değerlendirildiğine dair özet bilgiler ve ilgili emsal kararlara atıflar yer almaktadır.
1. Bu kararlar, hız sınırını sadece 1 km/saat aşmanın trafik güvenliği üzerindeki etkisini değerlendiren karar ile nasıl karşılaştırılabilir?
Mevcut emsal kararlarda, sürücünün hız sınırının çok üzerinde (örneğin %30, %50 veya daha fazla) seyretmesi hâlinde tehlikenin arttığı vurgulanmakta ve cezanın gerekçesi ayrıntılı şekilde irdelenmektedir. Bu kararlarda yer alan genel ilke, sürücünün hızını, yol ve trafik koşullarına uygun düzeyde tutması gerektiğidir. Ancak:
- 1 km/saat gibi çok küçük bir aşım, genellikle idari ihlal boyutunda kalabilir ve çoğu zaman büyük bir tehlike doğurmadığı sürece ciddi cezaî yaptırımla karşılanmaz.
- Buna rağmen somut tehlike (örneğin, yayaya çarpma riski, virajlı/yoğun bölgede hızın yarattığı olası büyük tehlike vb.) söz konusuysa, mahkemeler “küçük aşım” dahi olsa sürücüyü sorumlu tutabilmektedir.
Örneğin, Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/14612 K. 2021/16388 T. 06.12.2021 (
Link
) kararında, yasal hız limitinin üstünde seyreden aracın oluşturduğu somut tehlikeye dikkat çekilmiş ve hız ihlalinin boyutu (“%10 ve üzeri aşım”) gerekçe gösterilmiştir. 1 km/saat gibi küçük bir fark ise söz konusu olmazsa genellikle “maddi veya manevi zarara sebebiyet verme riski” düşük görüldüğünden, ceza tayininde farklılık doğmaktadır.
2. Bu kararlarda bahsedilen hız ihlalleri, “orantılılık ilkesi” açısından ilk sorgudaki karar ile aynı prensiplere mi dayanmaktadır?
Emsal kararlarda, orantılılık ilkesi şu şekilde uygulanmaktadır:
- Hız sınırını aşma derecesi: Mahkeme, 1 km/saat veya 2-3 km/saat gibi minimal aşımları çoğunlukla idari para cezası boyutunda değerlendirmektedir. Bu aşım, 30-40 km/saat üzerinde seyretme gibi büyük sapmalarla kıyaslandığında daha hafif yaptırımlara tâbi tutulur.
- Yolun ve trafiğin durumu: Yolun eğimli veya virajlı olması, yayaların sık geçtiği bölgede hız sınırının aşılması hâli, çok az aşımda dahi riskli bulunabilir.
- Sonucun ağırlığı: Eğer 1 km/saat aşım olsa bile bir kazaya veya büyük bir zarara yol açmışsa, cezaî ve hukukî sorumluluk ağırlaşabilir.
Örneğin,
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2020/6254 K. 2022/4262 T. 31.05.2022 (
Link
) kararında, sanığın yasal sınırı önemli ölçüde aştığı için (örneğin 50 km/s yerde 80-90 km/s ile seyrettiği) “tehlikenin büyüklüğü” vurgulanmış ve bu nedenle ceza üst sınırına yakın bir uygulama yapılmıştır. 1 km/saat aşımının orantısal olarak çok daha düşük riskte olduğu açıktır, ancak mahkemeler her somut olayda “tali kusur” veya “asli kusur” gibi ölçütlerle orantılılığı değerlendirmektedir.
3. Mahkemeler, hız sınırını 1 km/saat aşma gibi “küçük ölçekli ihlalleri” bu kararlardaki gibi büyük ölçekli ihlallerden nasıl ayırır ve değerlendirir?
- İdari Yaptırım-Diğer Sonuçlar: 1 km/saat aşım çoğu zaman idari para cezası ile sonuçlanabilir (KTK m. 51; %10’luk tolerans payına dikkat edilir). Eğer büyük bir kazaya neden olunmadıysa veya başka bir tehlikeli durum oluşmadıysa, ceza davası açılmaksızın idari yaptırımla durum geçiştirilebilir.
- Somut Olay İncelemesi: Hâkim, 1 km/saatlik aşımın kazanın esas sebebi olup olmadığına, sürücünün dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal edip etmediğine bakar. Bazı durumlarda küçük aşımın bile tehlikeli bölgede gerçekleşmesi (örneğin okul geçidi, yaya geçidi) sorumluluğu ağırlaştırabilir.
- Kusur Payı: Hâkim veya bilirkişi, hız aşıldığı sırada trafik kurallarına büyük ölçüde uyulup uyulmadığını, görüş koşullarını, sürücünün daha önceki davranışlarını, yolun durumunu analiz eder. 1 km/saat aşımı “çok küçük ölçekli ihlal” görüldüğünde genelde kusur tespiti daha hafif değerlendirilir.
Özetle, hız sınırını 1 km/saat aşma hâli, genel olarak idari para cezası kapsamında kalabilmekte ve çoğu emsal kararda esaslı bir tehlike faktörü olarak görülmemektedir. Ancak yargı, her somut olayın (yol durumu, yerleşim yeri, kavşak, yaya geçidi, hava koşulları vb.) özelliklerine göre “tali kusur” veya “asli kusur” ayrımını yaparak sonuca gitmektedir.
Emsal Karar Atıfları
-
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/14612, K. 2021/16388, T. 06.12.2021
https://app.dejure.ai/dokuman/596e705e-4d38-4a1c-aa69-20d5102adebd -
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2020/6254, K. 2022/4262, T. 31.05.2022
https://app.dejure.ai/dokuman/8ae93deb-7743-4b6b-9e15-8a48fe74fad5
Bu ve benzeri kararlar, hız sınırının az veya çok aşıldığı durumlarda mahkemelerin “orantılılık” değerlendirmesini nasıl yaptığını göstermekte olup, genellikle somut tehlike, kazanın meydana gelip gelmemesi, yol ve çevre şartları gibi hususlar birlikte ele alınarak nihai sonuca varılmaktadır.