Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
HSK'nın Hakim ve Savcı Şikayetleri ve Disiplin Süreci: Emsal Kararlar Işığında Değerlendirme
Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK), bir hâkim veya savcı hakkında kendisine intikal eden şikâyetleri disiplin hukuku çerçevesinde ele alır. Hâkim ve savcıların görevleri, büyük ölçüde yargısal faaliyete dayanır; bu sebeple HSK, yalnızca kanun yollarına konu edilebilecek hususlara ilişkin şikâyetleri işleme almamakta, öte yandan kötüye kullanma ya da göreve ilişkin disiplin ihlâli yönünde somut delil bulunduğunda ise inceleme/soruşturma başlatmaktadır. Aşağıdaki sorular, emsal Danıştay kararları ışığında yanıtlanmaktadır.
1. HSK'nın hakim ve savcı şikayetlerini işleme almama nedenleri nelerdir?
Emsal kararlarda HSK'nın bir şikâyeti işleme almamasının başlıca gerekçeleri şöyledir:
- Somut Delil Eksikliği: Salt “karar aleyhime çıktı”, “hakim taraflı davrandı” gibi soyut iddialar somut delil içermediği sürece işleme konulmaz.
- Kararların İçeriğinin Kanun Yollarına Tabi Olması: Yargı mensuplarının yargısal takdir hakkı kapsamındaki faaliyetleri (örneğin hüküm kurma, delil değerlendirme) kural olarak kanun yolları (itiraz, istinaf, temyiz) ile denetlenir.
- Görev Kaynaklı Şikayetlerin İhbar Niteliği Taşımaması: Aynı konuda, daha önce kanun yolları kullanılmış veya sonuçsuz kalmışsa yeni bir “somut veri” olmaksızın tekrarlanan şikâyetler de işleme alınmamaktadır.
Örneğin, Danıştay 5. Dairesi, E. 2017/84, K. 2021/4046, T. 24.11.2021 (Belge Kimliği: b50df93e-20fa-42a1-8e05-8449e1bd8631)
Karar Metni
kararında, Kurulun “hâkim hakkında yargı yetkisinin kötüye kullanıldığına dair somut bir delil gösterilmediği” yönündeki tespiti, şikâyeti işleme koymama gerekçesi olarak görülmüştür.
2. “Somut delil” olarak kabul edilen kanıt türleri nelerdir?
HSK’ya yapılan ihbar ve şikayetlerde öne sürülen iddiaların iddianın doğruluğunu ispatlayabilecek somut veriler içermesi beklenir:
- Belge, ses veya görüntü kaydı (hukuka uygun elde edilmişse),
- Tanık beyanları ya da tanıkların somut ve net ifadeleri,
- Hakimin yargı yetkisini açıkça suiistimal ettiğini gösterir kayıtlar,
- Önceden yapılmış ve sonuçlanmış kanun yolu incelemesi sonunda saptanan usulsüzlükler…
Danıştay 5. Dairesi, E. 2017/870, K. 2022/1065, T. 16.03.2022 (Belge Kimliği: 5bcbcef5-1d55-4718-b712-00e7dc99f2b2)
Karar Metni
kararında, sadece “mahkemenin haksız karar verdiği” şeklindeki soyut şikâyet gerekçesinin somut delil sayılmadığı, bu nedenle şikâyetin işleme alınmadığı belirtilmiştir.
3. Yargılama sürecine ilişkin şikayetler (örneğin kararların içeriği) HSK tarafından nasıl değerlendirilir?
Yargısal takdir kapsamında verilmiş mahkeme kararları hakkında “beğenilmeme” yahut “aleyhe sonuç” şikâyetleri, kural olarak HSK incelemesi dışında bırakılır. Çünkü:
- Hâkimlerin kararlarına karşı itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yolları kullanılması esastır.
- HSK, bir hâkim veya savcının kararı içeriğini denetlemekten ziyade disiplin boyutuna bakar.
- Kararın hukuka aykırı olduğu iddiası, ancak somut şekilde yargı yetkisinin kötüye kullanıldığını gösterir biçimde delillendirilirse disiplin süreci devreye girer.
Örneğin, Danıştay 5. Dairesi, E. 2017/2838, K. 2022/1942, T. 12.04.2022 (Belge Kimliği: 205791b6-d3fa-4f7e-9fbb-3a4550ccea6e)
Karar Metni
kararında, beraat kararına ilişkin bir şikâyette “yargılama faaliyetine dair olduğu, hâkimin takdir hakkının kötüye kullanıldığına dair herhangi bir somut delil bulunmadığı” gerekçesiyle şikayetin işleme konulmadığı ifade edilmiştir.
4. HSK hangi durumlarda disiplin soruşturması başlatır?
HSK, bir şikâyet veya ihbar geldiğinde:
- Ön İnceleme: Şikâyetin konusunu ve dayandığı somut delilleri inceler.
- Görevin Kapsamı: İddiaya konu eylemin, hakimin/savcının yargısal faaliyeti mi yoksa “göreve ilişkin suistimal” mı olduğunu araştırır.
- Suistimal Belirtileri:
- Hukuka aykırı talimat, emir, menfaat sağlama,
- Dosyayı kasten bekletme, süreci sabote etme gibi açık kötü niyet,
- Somut beyan ve belgelere dayanan usulsüzlük bulguları.
- Bu kriterler var ve yeterince inandırıcı bulunuyorsa, disiplin soruşturması açılır. Aksi takdirde işleme konulmama veya şikâyetin reddi şeklinde karar alınır.
Nitekim Danıştay 5. Dairesi, E. 2017/84, K. 2021/4046, T. 24.11.2021 (Belge Kimliği: b50df93e-20fa-42a1-8e05-8449e1bd8631)
Karar Metni
kararında, disiplin yönünden suistimalin nesnel delilinin gösterilmemiş olması sebebiyle şikâyet için işleme konulmama kararı verildiği, bir diğer yandan aynı konuyla ilgili “somut delil” getirilirse yeniden soruşturma yolunun açık olduğu belirtilmiştir.
Sonuç
- HSK, eline ulaşan hakim ve savcı şikayetlerini, somut delil boyutuyla ve yargı yetkisi çerçevesinde ele almaktadır.
- Salt “kararın aleyhe çıkması” veya “hâkimin kararını beğenmeme” gerekçesiyle başvurular işleme alınmamaktadır.
- Somut delil ileri sürüldüğünde ve hâkimin/savcının yargısal yetkiyi bariz şekilde kötüye kullandığına dair inandırıcı emareler varsa disiplin soruşturması başlatılır.
- Bu yaklaşım, kararların esasına yönelik itirazların öncelikle kanun yollarında ileri sürülmesi gerektiğini ve “yargısal takdir” nedenli şikâyetlerin disiplin boyutuna taşınmaması ilkesini yansıtmaktadır.