Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 81. maddesi, hukuk sisteminin korumayacağı haksız veya ahlak dışı amaçlarla yapılan malvarlığı transferlerini düzenler. Bu tür durumlarda, kanun koyucu iade talebini yasaklamış ve hâkime özel yetkiler tanımıştır.
1. Geri İstenememe Kuralı ve Temel Mantığı
Hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen bir şey, kural olarak geri istenemez. Bu kural, tarafların kendi ahlak dışı davranışlarından yararlanarak hukuki koruma talep etmelerini engellemeyi amaçlar.
"6098 sayılı Kanun'un 81 inci maddesinin birinci cümlesinde; 'Hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şey geri istenemez' düzenlemesi ile de açıkça hukuka ve ahlaka aykırı amacın elde edilmesi için verilen şeyin geri alınamayacağı düzenlenmiştir." (HGK, 2024/284 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/475, K. 2024/284, T. 29.05.2024 Karar Detayı
2. Hâkimin "Devlete Mal Etme" Yetkisi
Kanun, haksız kazanımın zenginleşen tarafta kalmasını "ödüllendirmek" istemediği için hâkime takdir yetkisi vermiştir. Eğer iade talebi reddedilirse, hâkim söz konusu değerin kamuya geçirilmesine karar verebilir.
“Geri istenememe” kenar başlıklı 81. maddesinde, hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şeyin geri istenemeyeceği; ancak, açılan davada hâkimin, bu şeyin Devlete mal edilmesine karar verebileceği belirtilmiştir." (Yargıtay 7. HD, 2021/1211 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay, 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/725, K. 2021/1211, T. 28.09.2021 https://app.dejure.ai/dokuman/775166a9-41df-4558-b45b-e1c886e230ee
3. TBK 81 Kapsamına Giren Durumlar
Bu madde, toplum vicdanını yaralayan veya hukuk düzeninin temel değerlerine aykırı olan çeşitli kazandırmaları kapsar:
- Gayrimeşru Birliktelikler: Birlikteliğin devamı veya temini için yapılan mal devirleri.
- Hukuki Yolları Engelleme: Bir kimsenin şikayette bulunmasını veya dava açmasını önlemek için para verilmesi.
- Suç Teşkil Eden Fiiller: Bir suçun işlenmesi veya saklanması amacıyla sağlanan menfaatler.
"Bir kimsenin hukuka uygun dahi olsa dava açması ya da şikayette bulunmasını önlemek için diğer tarafa menfaat temin etmesi ahlak ve hukuka aykırıdır." (Yargıtay 15. HD, 2018/4144 K.).
Emsal Karar
- Yargıtay, 15. Hukuk Dairesi, E. 2018/1779, K. 2018/4144, T. 30.10.2018 https://app.dejure.ai/dokuman/bc750393-429d-4882-a1d7-a2a662eafc22
4. "Eksik Borç" Niteliği ve Davanın Reddi
Hukuka veya ahlaka aykırı amaçla yapılan ödemeler sonucunda doğan "borçlar", dava yoluyla takip edilemeyen ancak ödenirse geri istenemeyen "eksik borçlar" (naturalis obligatio) kategorisinde değerlendirilir.
"Davalının para alma eylemi hukuka ve ahlaka aykırılık nedeniyle borç doğurmaz." (Yargıtay 4. HD, 2015/4024 K.).
Sonuç
TBK m. 81 uyarınca, hukuka veya ahlaka aykırı bir amaca ulaşmak için yapılan kazandırmalar hukuk düzeni tarafından korunmaz ve iade talebi reddedilir. Ancak kanun, bu haksız kazanımın zenginleşende kalmasını engellemek için hâkime, söz konusu malı veya parayı Devlete mal etme yetkisi tanımıştır. Bu düzenleme, hukuka aykırı pazarlıkların ve gayrimeşru ilişki karşılığı yapılan temliklerin hukuk yoluyla tasfiyesini imkansız kılarak caydırıcı bir yaptırım oluşturur.
KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI
- HGK, E. 2023/475, K. 2024/284, T. 29.05.2024
- Yargıtay 7. HD, E. 2021/725, K. 2021/1211, T. 28.09.2021
- Ankara BAM 21. HD, E. 2022/601, K. 2023/610, T. 26.04.2023
- Yargıtay 4. HD, E. 2014/7813, K. 2015/4024, T. 01.04.2015