Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İddianın ve Savunmanın Genişletilmesi/Değiştirilmesi Yasagı
(6100 sayılı HMK m.319 ve ilgili düzenlemelerin açıklaması)
1. İddianın Genişletilmesi Yasağı Ne Zaman Başlar?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”) 319. maddesi, basit yargılama usulünde “İddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağının, dava açılmasıyla başladığını açıkça düzenler. Dolayısıyla dava dilekçesi verildiği andan itibaren, iddianın (davacının ileri sürdüğü vakıa ve talep sonuçlarının) genişletilmesi veya değiştirilmesi, kural olarak, mümkün olmaz.
Örnek olarak İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/501 K. 2024/637 T. 17.09.2024 (documentID: 3536c744-d559-4434-926c-8c9987178c86) sayılı kararda şöyle belirtilmektedir:
“(...) HMK 319. maddesinde; ‘İddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla (...) başlar.’ şeklinde düzenleme yapılmıştır.”
https://app.dejure.ai/dokuman/3536c744-d559-4434-926c-8c9987178c86
Aynı şekilde Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/3809 K. 2023/3580 T. 13.03.2023 (documentID: b623b120-a11c-45c8-bbc9-44f254e76471) kararında da:
“(...) basit yargılama usulüne tabi davalarda, iddianın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı dava açılmasıyla (...) başlar.”
https://app.dejure.ai/dokuman/b623b120-a11c-45c8-bbc9-44f254e76471
2. Savunmanın Genişletilmesi Yasağı Ne Zaman Başlar?
Aynı HMK m.319 hükmü, savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağının “cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle” başlayacağını düzenler.
Basit yargılama usulü uygulanan davalarda, cevap dilekçesi sunan davalı, bu andan sonra savunmasını (yeni vakıalar, yeni def’iler vb.) genişletemez/değiştiremez (karşı taraf açıkça muvafakat etmediği veya ıslaha başvurulmadığı sürece).
Örnek olarak İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2023/501 K. 2024/637 T. 17.09.2024 (documentID: 3536c744-d559-4434-926c-8c9987178c86) sayılı karar aynı hususu teyit etmektedir:
“(...) savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar.”
https://app.dejure.ai/dokuman/3536c744-d559-4434-926c-8c9987178c86
Aynı yönde Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/717 K. 2022/100 T. 21.01.2022 (documentID: 7947e1ec-c71e-493b-8b85-8e178fffa89e) kararında:
“(...) savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle başlar.”
https://app.dejure.ai/dokuman/7947e1ec-c71e-493b-8b85-8e178fffa89e
3. Bu Yasak Hangi Yargılama Usullerinde Geçerlidir?
HMK 319. madde, basit yargılama usulünde (HMK m.316 vd.) iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının başlangıç noktalarını göstermektedir. Ancak, yazılı yargılama usulünde (HMK m.119 vd.) de HMK m.141 hükmünde benzer kurallar öngörülmüştür.
- Basit yargılama usulü (HMK m.319): Yasağa başlangıç davacı için dava açılması, davalı için cevap dilekçesini verme anı.
- Yazılı yargılama usulü (HMK m.141): Yasağa başlangıç, “cevaba cevap” (davacı yönünden) veya “ikinci cevap dilekçesi” (davalı yönünden) aşamasından sonra, kural olarak.
Uygulamada hem basit hem de yazılı usullerde benzer kural geçerlidir. Fakat HMK 319 doğrudan basit yargılama usulü davalarında uygulanır.
Örneğin: Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/282 K. 2022/1030 T. 16.06.2022 (documentID: 2b16c278-cc74-44da-bdc6-76430f1353c6) şu açıklamayı yapmaktadır:
“Oysa, 6100 sayılı HMK'nın 319. maddesinde basit yargılama usulüne tabi olan davalarda (...)”
https://app.dejure.ai/dokuman/2b16c278-cc74-44da-bdc6-76430f1353c6
4. Yasağın İstisnaları Var Mıdır?
Evet. HMK, bazı istisnalar öngörür:
- Karşı Tarafın Açık Muvafakati: Yazılı yargılamada HMK m.141/2, basit yargılamada HMK m.319 ve 322’nin yollamasıyla yine benzer şekilde, karşı taraf açıkça onay verirse iddia veya savunma genişletilebilir.
- Islah Yolu: Taraflar, ıslah kurumuna başvurarak “genişletme/değiştirme” yapmak isteyebilirler (bu da belli süre ve koşullara tabidir).
- Zamanaşımı Gibi Resen Dikkate Alınacak Sebepler (kısmen farklı değerlendirilse de yargı uygulamasında, normalde davalı tarafın cevap süresinden sonra ileri sürdüğü maddi savunma, karşı taraf muvafakati veya ıslah yoksa dikkate alınmaz, ancak resen gözetilmesi gereken kamu düzeni mevzuları bu kuralın dışındadır).
Örneğin Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/101 K. 2021/446 T. 08.12.2021 (documentID: 5d9aad45-253b-43fc-8a98-e13a78347b56) şu şekilde belirtmiştir:
“(...) Savunmanın genişletilmesi yasağının istisnası, karşı tarafın açık muvafakati veya ıslaha başvurulması hâlidir.”
https://app.dejure.ai/dokuman/5d9aad45-253b-43fc-8a98-e13a78347b56
Aynı şekilde Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/2989 K. 2021/5732 T. 31.05.2021 (documentID: 1c4da34e-a8af-45b6-956c-d0250cdbbafb) kararında:
“(...) Bir definin esasa cevap süresi geçtikten sonra bildirilmesi savunmanın genişletilmesi demektir. Bunun dikkate alınabilmesi için, karşı tarafın buna muvafakat etmiş olması veya ıslahla ileri sürülmesi gerekir.”
https://app.dejure.ai/dokuman/1c4da34e-a8af-45b6-956c-d0250cdbbafb
Sonuç
- İddianın genişletilmesi yasağı, basit yargılama usulünde (HMK m.319’e göre) dava açıldığı anda başlar.
- Savunmanın genişletilmesi yasağı, basit yargılama usulünde cevap dilekçesinin sunulmasıyla başlar.
- Bu kurallar, hem basit yargılama hem de (HMK m.141 gereği) yazılı yargılama usullerinde geçerlidir (farklı şekillerde).
- Karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah yoluna başvurulması gibi hâllerde, genişletme/değiştirme yapılabilir. Kamu düzeni veya resen dikkate alınması gereken hususlarda da ayrı değerlendirme yapılabilir.
Böylece HMK m.319’da düzenlenen “iddia ve savunmayı genişletme” yasağının ne zaman başladığı ve istisnalarının neler olduğu açıklığa kavuşmaktadır.