Hukuka Aykırı İfşa ve Gizliliği İhlal Arasındaki Fark, Aleni Olmayan Konuşma Kavramı, Ceza Artırılıp İndirilmesi ve Özel Hayat/Haberleşmenin Gizliliğine Etkileri

Hukuka Aykırı İfşa ve Gizliliği İhlal Arasındaki Fark, Aleni Olmayan Konuşma Kavramı, Ceza Artırılıp İndirilmesi ve Özel Hayat/Haberleşmenin Gizliliğine Etkileri

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (“TCK”), özel hayatın ve haberleşmenin gizliliğini güvence altına alan düzenlemeler içermekte olup hukuka aykırı ifşa, gizliliği ihlal, aleni olmayan konuşmaların kaydı gibi kavramları ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Aşağıda, bu konuların ayrıntısı, ilgili kanun maddeleri ve emsal yargı kararları ışığında incelenmektedir.

---

1. HUKUKA AYKIRI İFŞA VE GİZLİLİĞİ İHLAL ARASINDAKİ FARK

a) Hukuka Aykırı İfşa Nedir?
“İfşa”; başkalarının bilmediği veya gizli kalması gereken bilgileri, görüntü veya sesleri, yaymak veya alenileştirmek suretiyle herkesçe öğrenilebilir hâle getirmek anlamına gelir.

• Hukuka aykırı ifşa genellikle iki noktada düzenlenir:
  1. Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m.134) çerçevesinde kişilerinin özel görüntü veya seslerinin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi,
  2. Haberleşmenin Gizliliğini İhlal (TCK m.132) çerçevesinde haberleşme içeriklerinin veya “alenî olmayan konuşmaların” yayılması şeklinde olur.

b) Gizliliğin İhlali Nedir?
Gizliliği ihlal, kanunun koruduğu özel alan veya haberleşme gizliliğinin –kayda almak, dinlemek, okumak vb. yöntemlerle– rıza olmaksızın çiğnenmesidir. Örneğin:

• TCK m.132’de “Haberleşmenin gizliliğini ihlal” suçu,
• TCK m.133’de “Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesi” suçu,
• TCK m.134’de “Özel hayatın gizliliğini ihlal” suçu,
  gizlilik ihlallerini ayrı ayrı düzenler. İhlal ile ifşa bazen çakışabilirse de, ihlalde ses veya görüntü kaydı/dinlemesi söz konusu olurken, ifşada ise kaydedilen yahut elde edilen içeriğin başkalarına yayılması söz konusudur.

Emsal Karar:
“Maddenin ikinci fıkrasında, kişinin özel hayatına ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. … Bu suç, elde edilmiş olan bu ses veya görüntü kayıtlarının ifşasıyla, yayılmasıyla, yani yetkisiz kişilerce öğrenilmesinin sağlanmasıyla oluşur.”
(Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2019/972 K. 2020/2708 T. 11.03.2020)
https://app.dejure.ai/dokuman/353d53be-6f41-47c6-8d49-1e864a2add57

---

2. ALENİ OLMAYAN KONUŞMA NEDİR?

Aleni olmayan konuşma, iki veya daha fazla kişinin, başkalarınca bilinmesini istemedikleri, belirli olmayan ve birden fazla kişi tarafından doğrudan veya kolaylıkla algılanamayacak bir ortamda yaptıkları sözlü paylaşım anlamına gelir. Bu konuşmalar yüz yüze veya haberleşme araçları (telefon, internet vb.) üzerinden olabilir.

• TCK m.133’te, “Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların dinlenmesi veya kaydedilmesi” (f.1-2) ve bu yolla elde edilen verilerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi (f.3) suç olarak öngörülmüştür.

Emsal Karar:
“İki veya daha fazla kişinin, başkalarının bilmemeleri gerektiği yönünde haklı bir inanç ve iradeyle aleni olmayan, söze dayalı konuşmalarının kaydedilmesi TCK 133/1’de … eğer bu konuşmaları kaydedip ifşa ederlerse TCK 133/3’teki suç oluşur.”
(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2021/4383 K. 2023/2717 T. 09.05.2023)
https://app.dejure.ai/dokuman/74b326f3-2c16-42d7-86d8-63f2f41651d7

---

3. HAPİS CEZALARININ ARTIRILMASI VE İNDİRİLMESİ HANGİ FAKTÖRLERE BAĞLIDIR?

TCK 132, 133 ve 134. maddelerdeki suçların ceza miktarı, bazı hâllerde artırılabilir veya fail lehine indirim uygulanabilir:

1. Nitelikli Haller (Artırım)

   • Kayda Alma Suretiyle Gerçekleşme (TCK 132/1-2. cümle): Haberleşmenin gizliliğinin ihlali, içerikleri kayda alma suretiyle yapılmışsa ceza bir kat artırılır.
   • Basın ve Yayın Yoluyla (TCK 134/2 eski düzenlemede yarı oranında artış; yeni düzenlemede “ayrı bir cümle”): Özel hayatın gizliliği ifşa edilen veriler basın-yayın ile yayımlanırsa farklı ceza artışı söz konusuydu; 6352 sayılı Kanun’la “aynı cezaya hükmolunur” şeklinde düzenleme bulunmaktadır.
   • Aleniyet (TCK 132/3): Kişi kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini alenen ifşa ederse 1 yıldan 3 yıla kadar ceza öngörülmektedir.

2. Lehe / Aleyhe Değişiklikler (TCK 7/2)

   • Ceza kanunlarında yapılan değişikliklerde, suç tarihinden sonra çıkan daha lehe kanun, tüm hükümleriyle uygulanır. Bazı düzenlemelerle ceza miktarlarında artış olsa da, fail lehine olan yasanın bir bütün olarak uygulanması gerekir.

3. İndirim Hükümleri

   • Failin olayda “delilleri koruma amacıyla hareket etmesi” (meşru savunma benzeri durumlar) veya “hukuka uygunluk sebebinin varlığı” durumlarında failin hukuka aykırılık bilinci yoksa ceza verilmez ya da ceza uygulamada alt sınırdan verilebilir.
   • Ayrıca TCK 62 (takdiri indirim) gibi genel indirim maddeleri de devreye girebilir.

Emsal Karar:
“Aleniyetten dolayı veya kayıt suretiyle gerçekleşmesi hâlinde cezanın artacağı belirtilmiş olup 6352 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikler çerçevesinde TCK 7/2 gereğince fail lehine olan kanunun bir bütün olarak uygulanması gerekir.”
(Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2020/531 K. 2020/3361 T. 22.06.2020)

---

4. BU MADDİLERİN ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİNİ VE HABERLEŞMENİN GİZLİLİĞİNİ NASIL ETKİLEDİĞİ

a) Özel Hayatın Gizliliği (TCK 134)

• Gizlice elde edilen görüntü/ses: Eğer hukuka aykırı yolla elde edilen görüntü ya da sesler, bir kişinin özel yaşam alanını ilgilendiriyorsa, “özel hayatın gizliliğini ihlal” suçu doğar.
• İfşa: Kişinin özel hayatına ilişkin görüntü/sesler yayılırsa (örneğin internet üzerinden) “hukuka aykırı ifşa” sebebiyle TCK 134/2 uyarınca ceza öngörülür.

b) Haberleşmenin Gizliliği (TCK 132)

• Haberleşme içeriğini rıza dışı öğrenmek, dinlemek, kaydetmek veya 3. kişilere açıklamak “haberleşmenin gizliliğini ihlal” kapsamına girer.
• Kendisiyle yapılan haberleşmeyi alenen ifşa eden kişi de TCK 132/3’e göre cezalandırılır.

c) Aleni Olmayan Konuşmaların Kaydedilmesi (TCK 133)

• Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları rızasız kaydetmek, TCK 133’te ayrı suçtur. Kaydedilen verinin hukuka aykırı ifşası da TCK 133/3 gereğince ek sorumluluk doğurur.

Emsal Karar (Örnek):
“Kişinin, kendi tarafı olduğu bir telefon görüşmesini hukuka aykırı olarak kaydetmesi ve 3. kişiye yayması durumunda, TCK 132/3’teki haberleşmenin gizliliğini ihlal veya TCK 133/3’teki ifşa suçu oluşabilir.”
(Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2021/4197 K. 2023/2716 T. 09.05.2023)
https://app.dejure.ai/dokuman/baa30c1d-892c-4515-b8f2-5e8a9f728d97 (Örnek)

Sonuç olarak TCK m.132, TCK m.133 ve TCK m.134 birbirini tamamlayan düzenlemeler olup, haberleşme veya özel hayat kapsamında gizliliğin korunması için hem kayıt, dinleme ve izleme fiillerini hem de hukuka aykırı ifşayı ayrı suçlar hâlinde düzenlemiştir. “Aleni olmayan konuşma” veya “gizli kayıt” durumlarında, hukuka uygunluk hâlleri (örneğin delil koruma amacıyla, meşru savunma gibi) yoksa failin ceza sorumluluğu doğar. Hapis cezasının alt/üst sınırları, nitelikli hâller (kayıt, basın-yayın vb.) ve takdiri indirim sebepleriyle artmak veya azalmak suretiyle belirlenir.

---

KAYNAKÇA VE ATIFLAR

1. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2021/4383 K. 2023/2717 T. 09.05.2023
   https://app.dejure.ai/dokuman/74b326f3-2c16-42d7-86d8-63f2f41651d7
2. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2019/972 K. 2020/2708 T. 11.03.2020
   https://app.dejure.ai/dokuman/353d53be-6f41-47c6-8d49-1e864a2add57
3. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2020/531 K. 2020/3361 T. 22.06.2020
   (Bozma kararı, lehe/aleyhe yasa uygulaması açıklaması)
4. TCK 132, 133 ve 134 maddeleri (6352 sayılı Kanun’la değişiklikler)