Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İhtiyari Dava Arkadaşlığı ve Birden Çok Davacı ile İlgili Sorulara Cevaplar
Hukuk yargılamasında, dava sürecinin tarafları birden fazla kişi olabilir. Bu durum “dava arkadaşlığı” olarak adlandırılır ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kapsamında düzenlenmiştir. Dava arkadaşlığı, “mecburi dava arkadaşlığı” ve “ihtiyari dava arkadaşlığı” olmak üzere iki ana başlık altında incelenir. Aşağıdaki açıklamalarda, özellikle ihtiyari dava arkadaşlığı ve bu kapsamda birden fazla davacının ne zaman birlikte dava açabileceği, ihtiyari dava arkadaşlığında davaların bağımsız olup olmadığı gibi hususlar ele alınmaktadır.
1. İhtiyari Dava Arkadaşlığı Nedir?
İhtiyari dava arkadaşlığı, birden çok kişinin –zorunlu bir neden olmaksızın– hukuki veya fiili bağlantıları olduğu için birlikte dava açabilmelerine veya aleyhlerine birlikte dava açılabilmesine olanak tanıyan kurumdur. HMK’nın 57. maddesinde, ihtiyari dava arkadaşlığının hangi hâllerde kurulabileceği şöyle düzenlenmiştir:
“Birden çok kişi, aşağıdaki hâllerde birlikte dava açabilecekleri gibi aleyhlerine de birlikte dava açılabilir:
a) Davacılar veya davalılar arasında dava konusu olan hak veya borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması.
b) Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya kendilerinin bu şekilde yükümlülük altına girmeleri.
c) Davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması.”
Bu maddeye göre, birlikte dava açmanın dayanağı maddi hukuktaki ortaklık, birlikte doğan hak veya benzer/aynı sebeplerle ortaya çıkan hukuki uyuşmazlık olabilir.
Örnek Emsal Karar
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2020/1461 K. 2022/1493 T. 03.06.2022
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Bu kararda mahkeme, HMK 57. maddede sayılan koşullar doğrultusunda birden çok kişinin aynı davada yer alabileceğine işaret etmiş ve ihtiyari dava arkadaşlığı şartlarını ayrıntılı biçimde değerlendirmiştir.
2. Birden Çok Davacı Hangi Durumlarda Birlikte Dava Açabilir?
HMK 57. maddede açıklandığı üzere, birden çok davacı aşağıdaki koşullardan en az birini sağladığında birlikte dava açabilir:
- Elbirliği mülkiyeti dışındaki ortak sebepler: Söz konusu hak veya borç, kişiler arasında gerçek anlamda ‘tek bir hak’ şeklinde paylaşılan elbirliği mülkiyeti olmasa bile, örneğin aynı sözleşmeden doğan haklara sahip olmaları veya benzer nitelikte sorumluluk doğuran fiillerle karşı karşıya kalmaları gibi durumlar.
- Ortak bir işlemle hak doğması veya borç altına girilmesi: Bir işlemin, birden çok kişiye topluca hak sağladığı veya sorumluluk yüklediği hallerde, bu kişiler davacı (ya da davalı) tarafta yer alarak davayı birlikte takip edebilirler.
- Davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması: Örneğin, aynı olaydan dolayı benzer hukuki dayanakla tazminat talep eden birden çok kişi, yargılamada usul ekonomisi ve çelişkili kararlar verilmemesi adına birlikte dava açabilirler.
Örnek Emsal Karar
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2019/314 K. 2021/909 T. 20.05.2021
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Bu kararda da bölge adliye mahkemesi; hukuki sebep ve vakıaların benzerliği halinde birden fazla davacının birlikte dava açabileceğini, bunun ayrıca yargılamanın sadeleşmesi ve usul ekonomisi prensibine de hizmet ettiğini ifade etmiştir.
3. İhtiyari Dava Arkadaşlığında Davalar Bağımsız mıdır?
Evet. HMK’nın 58. maddesi, ihtiyari dava arkadaşlığında davaların birbirinden bağımsız olduğunu açıkça belirtir. Buna göre her dava arkadaşı, kendi talebi bakımından dava sürecinde diğer dava arkadaşlarından bağımsız biçimde hareket edebilir. Dolayısıyla bir kişinin hukuki konumu veya talebi reddedilse bile diğerlerinin davası olumlu sonuçlanabilir ya da farklı şekilde seyredebilir.
“İhtiyari dava arkadaşlığında, davalar birbirinden bağımsızdır. Dava arkadaşlarından her biri, diğerinden bağımsız olarak hareket eder.” (HMK m.58)
Örnek Emsal Karar
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/1777 K. 2021/1663 T. 24.02.2021
Karar metnine ulaşmak için tıklayınız
Bu Yargıtay kararında özellikle ihtiyari dava arkadaşlığında tarafların bağımsız hareket edebileceği, davalar arasında mecburi bağlantı olmadığı ve her dava arkadaşının kendi menfaatini ayrı olarak sürdürebileceği vurgulanmıştır.
Sonuç
- İhtiyari Dava Arkadaşlığı, HMK 57. maddede belirtilen koşullar (ortak hukuki sebep, ortak işlem veya benzer vakıalar) mevcut olduğunda, birden çok kişinin birlikte dava açmasını veya kendilerine karşı birlikte dava açılmasını mümkün kılar.
- Birden Çok Davacı, aynı fiil veya sözleşmeden doğan benzer talepleri ya da hukuki vakıaları söz konusu olduğunda; masraftan ve zamandan tasarruf sağlamak, çelişik kararları önlemek amacıyla birlikte dava açabilir.
- İhtiyari Dava Arkadaşlığında Davalar esasen birbirinden bağımsızdır. Her dava arkadaşı, davasını diğerlerinden bağımsız sürdürme hakkına sahiptir. Mahkeme de her bir dava arkadaşı hakkında farklı kararlar verebilir.
Bu hususlarda yargı kararları da aynı yönde olup, mevzuat ve içtihat usul ekonomisini, hakkaniyeti ve çelişik kararların önlenmesini amaçlamaktadır.