İhtiyati Haciz Uygulaması ve Yaklaşık İspat Şartı Hakkında Genel Açıklama

İHTİYATİ HACİZ UYGULAMASI VE YAKLAŞIK İSPAT ŞARTI HAKKINDA GENEL AÇIKLAMALAR

İhtiyati haciz, alacaklının bir para alacağının zamanında ödenmesini güvence altına almak amacıyla mahkeme kararı ile borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasını ifade eder. Bu mekanizma, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 257 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Aşağıda, ihtiyati haciz kararının alınması sürecinde yaklaşık ispat (yaklaşık delil) aranan hususlar, “vadesi gelmiş” ve “rehinle temin edilmemiş” kriterlerinin anlamı ve son olarak ihtiyati haczin alacaklıya sağladığı pratik faydalar üzerinde durulacaktır.

1) İhtiyati haciz kararı almak için mahkemeye sunulması gereken yaklaşık ispat niteliğindeki deliller nelerdir?

İhtiyati haciz talep eden, İİK’nın 257/1. maddesi uyarınca;

• Bir para borcunun alacaklısı olduğunu,
• Bu borcun rehinle temin edilmemiş olduğunu,
• Borcun vadesinin gelmiş olduğunu
  yaklaşık olarak ispat etmek durumundadır.

Yaklaşık ispat, klasik yargılamadaki gibi “kesin ispat” düzeyinde olmayıp, mahkemenin kanaatini oluşturmaya yetecek düzeyde deliller sunmayı gerektirir. Mahkemenin, talep edenin ileri sürdüğü alacağın gerçekten varlığını ve muacceliyetini kuvvetle muhtemel veya “ağır basan ihtimal” şeklinde görmesi yeterli kabul edilmektedir.

Emsal Karar Örneği

• Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/1864 K. 2024/1243 T. 04.12.2024

  Bu kararda, ihtiyati haciz isteyen tarafın, alacaklı olduğuna ve borcun rehinle temin edilmediğine yönelik “yaklaşık ispat” sunmasının yeterli olduğu vurgulanmıştır.
  Link: https://app.dejure.ai/dokuman/c27b5c24-e8b9-4d20-b2a4-e89dbbd97c5d

Benzer şekilde, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi’nin bir kararında da (aşağıda linki verilen) “kesin ispat aranmadığı, yaklaşık ispat ölçüsünün yeterli olduğu” belirtilmektedir.

• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, E. 2024/862 K. 2024/948 T. 03.07.2024

  Kararda, İİK’nın 258. maddesinin “Alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeye mecburdur” hükmüne dayanılarak, belgeler zincirinin mahkemede kanaat oluşturmasının arandığı vurgulanmıştır.
  Link: https://app.dejure.ai/dokuman/ec29fc9d-6567-4900-b2a5-7a4e3992bf22

Bu kapsamda, faturalar, sözleşmeler, banka dekontları, yazışmalar, ödeme talep ihtarnameleri vb. belgeler “yaklaşık ispat” sunmaya elverişli delillerdir.

2) Mahkeme kararlarında ihtiyati haciz şartları olarak belirtilen “vadesi gelmiş olma” ve “rehinle temin edilmemiş olma” kriterleri ne anlama gelmektedir?

1. Vadesi Gelmiş Olma:
   Bir alacağın muaccel (vadesi gelmiş) sayılması, borcun temerrüt aşamasına geçilmesi için gerekli olan vadeye ulaşılması veya borçlunun sözleşmeyle belirlenen ödeme süresini geçirmesi demektir. İİK 257/1 hükmü, vadesi gelmiş (muaccel) para borçları için ihtiyati haciz imkânı tanır.

   • Eğer vadesi gelmemiş (müeccel) bir borç söz konusu ise, ancak İİK 257/2’deki “borçlunun yerleşim yeri olmaması, mal kaçırma ihtimali, hileli işlem yapması” gibi istisnai hâllerde ihtiyati haciz talep edilebilir.

2. Rehinle Temin Edilmemiş Olma:
   İhtiyati haciz, kural olarak rehinle teminat altına alınmamış para alacakları içindir. Eğer alacak bir rehinle zaten güvence altına alınmışsa, alacaklının yasal öncelik hakkı vardır ve ek bir “ihtiyati haciz” tedbiri koydurma ihtiyacı, kural olarak bulunmamaktadır.

Emsal Karar Örneği

• Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/1864 K. 2024/1243 T. 04.12.2024

  Kararda, “ihtiyati haciz talep edenin, İİK'nın 257/1. maddesi kapsamında bir para borcunun alacaklısı olduğunu, borcun rehinle temin edilmediğini ve borcun vadesinin gelmiş olduğunu yaklaşık olarak ispat etmesinin zorunlu olduğu” belirtilmiştir.
  Link: https://app.dejure.ai/dokuman/c27b5c24-e8b9-4d20-b2a4-e89dbbd97c5d

3) İhtiyati haciz kararının amacı, alacaklının alacağını güvence altına almak ise, bu kararın pratikte alacaklıya sağladığı faydalar nelerdir?

İhtiyati haciz, alacaklının malvarlığı hakkını korumak üzere geliştirilmiş bir geçici hukuki koruma aracıdır. Pratikte sağladığı başlıca yararlar şöyledir:

1. Borçlunun Malvarlığını Güvence Altına Alma:
   Alacaklı, ileride açtığı/alacaklı olduğu davayı kazandığında veya takibi kesinleştirdiğinde, borçlunun malvarlığında değişiklik olmadan hedef malvarlığı üzerinde haciz işlemlerini yürütme imkânına sahip olur. Böylece borçlunun mal kaçırma, üçüncü kişilere devir veya tasfiye yoluyla alacaklıyı zarara uğratması önlenir.

2. Tahsili Kolaylaştırma:
   İhtiyati haciz, ileride yapılacak haciz işlemleri için ön hazırlık gibidir. Dava veya takip sonunda kesin hüküm veya kesinleşme olmadan önce, geçici de olsa mal varlığının bloke edilmesi, alacağın tahsil kabiliyetini korumaya yarar.

3. Alacaklının Müzakere Gücünün Artması:
   Borçlunun mallarına konulan ihtiyati haciz, çoğu zaman borçluyu daha hızlı ve etkin bir uzlaşmaya yöneltir. Alacaklı, bu şekilde alacağına erken ulaşma veya icra masraflarına katlanmadan tahsilat yapma imkânı da bulabilir.

Emsal Karar Örneği

• İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, E. 2024/1059 K. 2024/1452 T. 29.07.2024

  Kararda, “İhtiyati haczin, alacaklının bir para alacağının zamanında ödenmesini güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici el konulmasını sağlayarak, alacağın tahsilini kolaylaştırdığı” ifade edilmiştir.
  Link: https://app.dejure.ai/dokuman/3a56663e-4eb0-45ef-8134-922477e1852a

Sonuç

İhtiyati haciz; yaklaşık ispat ilkesi çerçevesinde, para alacakları için (vadesi gelmiş veya istisnai hâllerde vadesi gelmemiş) ve rehinle teminat altına alınmamış borçlara karşı başvurulabilen etkili bir geçici hukuki korumadır. Bu mekanizma sayesinde alacaklının hakkı, ileri yargılama sürecinin neticesi beklenmeksizin güvence altına alınabilir. Mahkemeler, alacaklının delillerini kesin değil, mahkemeye kanaat verici (yaklaşık ispat düzeyinde) bulduğunda ihtiyati haciz kararı vererek, hem malvarlığının elden çıkarılmasını önler hem de alacaklı bakımından tahsil kolaylığı sağlar.