Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İMAR KİRLİLİĞİNE NEDEN OLMA SUÇU VE TCK 184. MADDE UYGULAMALARI
Türkiye’de ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılaşma, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 184. maddesinde (“İmar kirliliğine neden olma” suçu) ele alınmıştır. Bu suçun uygulama şartları, İmar Barışı (Yapı Kayıt Belgesi) düzenlemeleri, imar planına uygun hâle getirme durumunda kamu davasının düşmesi ve belirli tarihlerden önce yapılmış yapıların kapsam dışı kalması gibi hususlarda aşağıda özetlenen ilkeler geçerlidir.
1) Ruhsatsız veya Ruhsata Aykırı Yapılaşmaya İlişkin Cezai Sorumluluklar Nelerdir?
TCK m. 184/1 uyarınca, “Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
- Bu hüküm, belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde (TCK m. 184/4) geçerlidir.
- Ruhsata aykırılık idari yaptırım kapsamına girebileceği gibi (İmar Kanunu m. 32, 42), yapı “bina” niteliğinde ise cezai sorumluluk da doğar.
Emsal Karar:
“Yapı ruhsatiyesi almadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişinin cezalandırılacağı; bina kavramının İmar Kanunu m. 5’te tanımlandığı…”
(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/687 K. 2019/703 T. 10.12.2019)
https://app.dejure.ai/dokuman/cc7cfe00-b75f-4eed-9eb8-b308dd693ee1
2) İmar Barışı Kapsamında Yapı Kayıt Belgesi Alınması, Cezai Süreçleri Nasıl Etkiler?
7143 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle 3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenen geçici 16. madde (“İmar Barışı”) uyarınca, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar için Yapı Kayıt Belgesi alınması mümkündür.
- Yıkım kararları ve para cezaları iptal olabilmektedir.
- TCK m. 184’teki cezai sorumluluğu ortadan kaldırma yönünde açık düzenleme olmamakla birlikte, yapının resmî kayda geçmesi ve bazen ruhsata uygun hâle getirme suretiyle TCK m. 184/5’teki cezasızlık mekanizmasıyla kamu davası düşebilmektedir.
Emsal Karar:
“7143 sayılı Kanun’la getirilen ‘İmar Barışı’ düzenlemesi ve Yapı Kayıt Belgesi, 31/12/2017 öncesi ruhsatsız yapılara ilişkin idari-yasal yaptırımları kaldırma potansiyeline sahiptir…”
(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2019/1530 K. 2019/10335 T. 11.06.2019)
https://app.dejure.ai/dokuman/e4107799-1239-4579-8051-6a6d15cfe4b7
3) TCK 184. maddenin 5. fıkrası Uyarınca, İmara Aykırı Yapıyı İmar Planına Uygun Hale Getirmenin Sonuçları Nelerdir?
TCK m. 184/5 hükmü: “Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi hâlinde, ... kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.”
- Burada bir etkin pişmanlık düzenlemesi vardır.
- Fail, binayı ruhsata bağlayarak veya ruhsata aykırılıkları gidererek yasal hâle getirirse, cezai süreç son bulur ve verilmiş ceza varsa tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Emsal Karar:
“Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapılan binanın imar planına uygun hâle getirilmesi durumunda, kamu davasının düşeceği ve mahkûmiyetin sonuçlarının ortadan kalkacağı...”
(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/35677 K. 2021/28140 T. 30.11.2021)
https://app.dejure.ai/dokuman/9fdc3907-47bf-4161-ad65-f0f24165b80f
4) TCK 184. Maddenin Hangi Fıkraları, Hangi Tarihten Önce Yapılmış Yapılar İçin Uygulanmaz?
TCK m. 184/6 uyarınca, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılar hakkında uygulanmaz.
- Buna göre, 12.10.2004’ten önce inşa edilmiş yapılarda, özellikle m. 184/2 (inşaata elektrik, su vs. bağlantı izni) ve m. 184/3 (yapı kullanma izni olmadan sınai faaliyete müsaade) kapsamındaki cezalandırılma devreye girmez.
- Fakat birinci fıkra (ruhsatsız ya da ruhsata aykırı bina yapmak) açısından bu istisna geçerli değildir.
Emsal Karar:
“(…) TCK 184’ün ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili uygulanmaz.”
(Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/493 K. 2023/12593 T. 21.02.2023)
https://app.dejure.ai/dokuman/ffdfddf0-c9f0-4a38-83cf-7f55291226fb
Sonuç Değerlendirmesi
- Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı fiilleri, TCK m. 184 kapsamında 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası yaptırımıyla suç olarak düzenlenmiştir.
- İmar Barışı (Yapı Kayıt Belgesi), yapıların resmî kayda geçirilmesi ve bazı idari yaptırımları kaldırması yönüyle cezai süreci de dolaylı şekilde etkileyebilmektedir.
- TCK m. 184/5 ile, yapıyı imar planına ve ruhsata uygun hâle getirmenin, kamu davasının hiç açılamamasına ya da açılmışsa düşmesine yol açtığı ve mahkûmiyetin tüm sonuçlarını ortadan kaldırdığı öngörülmüştür.
- TCK m. 184/6 gereğince, 2. ve 3. fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce inşa edilmiş yapılara uygulanmaz.
Bu hükümler doğrultusunda, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı inşa eden veya ettiren kişilerin cezalandırılması, yapının ne zaman ve nasıl yapıldığı, binanın sonradan ruhsata uygun hâle getirilip getirilmediği gibi hususlara göre değerlendirilir. İmar Barışı kapsamında Yapı Kayıt Belgesi alınması, özellikle 31/12/2017 öncesinde yapılan binalarda cezai sorumluluğun kalkmasında önemli bir rol oynayabilir, ancak her somut olayda ayrıca incelenmesi gerekir.