Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İMAR KİRLİLİĞİNE NEDEN OLMA (TCK 184) VE UYGULAMALARI
Türkiye’de imar kirliliğine neden olma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (“TCK”) 184. maddesi altında düzenlenmiştir. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılaşmanın cezai sorumluluğu, İmar Barışı uygulamalarının (Yapı Kayıt Belgesi) etkisi, yapının imar planına uygun hâle getirilmesi ve hangi tarihten önce yapılmış yapılar için farklı hükümlerin uygulanmayacağı konuları, özellikle Yargıtay kararları ışığında şekillenmektedir.
1) Ruhsatsız veya Ruhsata Aykırı Yapılaşmaya İlişkin Cezai Sorumluluklar Nelerdir?
TCK 184. maddede, yapı ruhsatiyesi olmadan veya ruhsata aykırı şekilde “bina” yapan veya yaptıran kişi için 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Aynı maddede;
- Ruhsatsız inşaat nedeniyle şantiye kurulmasına elektrik, su, telefon vb. bağlantısı izni verilmesi,
- Yapı kullanma izni olmadan binalarda sınai faaliyete müsaade edilmesi,
ayrı suçlar olarak tanımlanmıştır.
Örnek Karar:
“...yapı ruhsatiyesi almadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapmak veya yaptırmak; ikinci fıkrada şantiye bağlantılarına izin verilmesi, üçüncü fıkrada yapı kullanma izni yokken sınai faaliyete müsaade edilmesi suç olarak tanımlanmıştır...”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/687 K. 2019/703 T. 10.12.2019
https://app.dejure.ai/dokuman/cc7cfe00-b75f-4eed-9eb8-b308dd693ee1
2) İmar Barışı Kapsamında Yapı Kayıt Belgesi Alınması, TCK 184. Madde Kapsamındaki Cezai Süreçleri Nasıl Etkiler?
7143 sayılı Kanun ile 3194 sayılı İmar Kanunu’na eklenen geçici 16. madde (“İmar Barışı”), 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsata aykırı binalara Yapı Kayıt Belgesi alınması yolunu açmıştır. Bu belge, bazı durumlarda yıkım kararları ile idari para cezalarını ortadan kaldırabilmektedir.
- Cezai sorumluluğun kalkması her zaman otomatik değildir. Ancak bina, İmar Barışı sayesinde ruhsata uygun hâle getirilebilirse, TCK 184/5’teki düzenleme (kamu davasının açılmaması veya düşmesi) devreye girebilir.
Örnek Karar:
“...İmar Kanunu’ndaki geçici 16. maddenin, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için imar barışı getirdiği ve Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara dair cezai sürecin değerlendirileceği...”
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2019/1530 K. 2019/10335 T. 11.06.2019
https://app.dejure.ai/dokuman/e4107799-1239-4579-8051-6a6d15cfe4b7
3) TCK 184. Maddenin 5. Fıkrası Uyarınca, İmara Aykırı Yapıyı İmar Planına Uygun Hâle Getirmenin Sonuçları Nelerdir?
TCK m. 184/5, imar kirliliğine neden olma suçunda bir çeşit etkin pişmanlık düzenlemesi getirmektedir.
- Fail, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirirse, “kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.”
- Bu nedenle ruhsatsız yapı, sonradan ruhsata veya imar planına uyarlanarak cezasızlık sağlanabilir.
Örnek Karar:
“...TCK 184/5 uyarınca, kişinin ruhsatsız/ruhsata aykırı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi hâlinde, kamu davası düşer ve ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar...”
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/493 K. 2023/12593 T. 21.02.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/ffdfddf0-c9f0-4a38-83cf-7f55291226fb
4) TCK 184. Maddenin Hangi Fıkraları, Hangi Tarihten Önce Yapılmış Yapılar İçin Uygulanmaz?
TCK 184/6 fıkrasına göre, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış binalar açısından ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri uygulanmaz. Yani,
- İnşaat şantiyesine elektrik, su, telefon bağlantısı izni verilmesi (f. 2)
- Yapı kullanma izni olmayan binada sınai faaliyete müsaade edilmesi (f. 3)
eylemleri, 12.10.2004’ten önce inşa edilen binalara dair suç olarak değerlendirilmez. Fakat birinci fıkra (ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı yapmak) bu istisna dışında tutulmuştur.
Örnek Karar:
“...TCK 184’ün ikinci ve üçüncü fıkraları, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılar hakkında uygulanmaz.”
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/493 K. 2023/12593 T. 21.02.2023
https://app.dejure.ai/dokuman/ffdfddf0-c9f0-4a38-83cf-7f55291226fb
Sonuç
- Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı yapan ya da yaptıranlar, TCK 184 gereğince bir yıla kadar başlayan hapis cezalarına maruz kalabilirler.
- İmar Barışı (Yapı Kayıt Belgesi) uygulaması, 31/12/2017 tarihinden önceki yapılar açısından idari ve yıkım işlemlerini ortadan kaldırabildiği gibi, sonradan yapının hukuka uygun hâle getirilmesi durumunda TCK 184/5 doğrultusunda cezai süreç de düşme ile sonuçlanabilir.
- TCK 184/5, etkin pişmanlık benzeri bir düzenleme olup binanın imara veya ruhsata uygun hâle getirilmesi hâlinde kamu davası düşer ve mahkûmiyet kalkar.
- 12 Ekim 2004’ten önce inşa edilmiş yapılarda, ikinci ve üçüncü fıkra suçları (şantiye bağlantı izni, yapı kullanma izni olmayan binada sınai faaliyet) uygulanmaz; birinci fıkra (ruhsatsız bina yapmak) içinse istisna söz konusu değildir.