Blog

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda İmza Gerekliliği ve Türleri

Güvenli elektronik imza, el yazısı dışındaki araçlarla imza, görme engellilerin imza atma usulü ve kıymetli evraklarda imza geçerliliği üzerine hukuki analiz.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~4 dakika
İmza Geçerliliği
Güvenli Elektronik İmza
TBK 15
Görme Engelliler
Kıymetli Evrak

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

Türk Borçlar Hukuku'nda bir kişinin borç altına girmesi, kural olarak iradesini yansıtan bir imza ile tevsik edilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), teknolojinin gelişimi ve sosyal ihtiyaçlar doğrultusunda imzanın şekli, elektronik ortamdaki karşılığı ve özel durumlardaki (engel hali, kıymetli evrak vb.) geçerliliğine dair emredici kurallar koymuştur.

1. Güvenli elektronik imza, el yazısı ile atılan imzanın hukuki sonuçlarını doğurur mu?

Evet. TBK'nın 15. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; "Güvenli elektronik imza da, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur." (KVKK Kararı, 2020/649). Ayrıca 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'nun 5. maddesi ile de sabit olduğu üzere, güvenli elektronik imza ıslak imzanın bir istisnası değil, onun modern bir alternatifidir. (Yargıtay CGK, 2017/211 K.).

Emsal Karar

Kararda; güvenli elektronik imzanın klasik imza ile aynı hukuki sonuçları doğurduğu, ancak biyometrik imzanın bu kapsamda değerlendirilemeyeceği ve ölçülülük ilkesine aykırı olabileceği vurgulanmıştır.

2. İmzanın el yazısı dışında bir araçla atılması hangi durumlarda geçerlidir?

Kural olarak imzanın el yazısı ile atılması zorunludur. Ancak TBK m. 15/2 uyarınca; "İmzanın el yazısı dışında bir araçla (mühür, damga vb.) atılması, ancak örf ve âdetçe kabul edilen durumlarda ve özellikle çok sayıda çıkarılan kıymetli evrakın imzalanmasında yeterli sayılır." (Antalya 4. ATM, 2023/774 K.). Bu istisna dışında kullanılan mekanik araçlar, kural olarak imza yerine geçmez.

Emsal Karar

Kararda; bir hesap mutabakatı üzerindeki kaşe imzanın şirket yetkilisi tarafından bizzat atılmadığı durumlarda şirketi borç altına sokmayacağı, el yazısı dışındaki araç kullanımının sınırları açıklanmıştır.

3. Görme engellilerin imza atma yükümlülükleri nelerdir?

2011 yılında yapılan yasal değişiklikle görme engellilerin imza usulü kolaylaştırılmıştır. TBK m. 15/3 ve Noterlik Kanunu m. 73 uyarınca; "Görme engellilerin talepleri halinde imzalarında şahit aranır. Aksi takdirde görme engellilerin imzalarını el yazısı ile atmaları yeterlidir." (Yargıtay 19. HD, 2016/7335 K.). Yani, görme engelli bir kişi şahit istemediği sürece, tek başına attığı el yazısı imza hukuken geçerli ve bağlayıcıdır.

Emsal Karar

Kararda; görme engelli bireylerin noterlik işlemlerinde tanık bulundurma haklarının isteğe bağlı olduğu, tanık talep edilmemesi durumunda atılan imzaların geçerli olduğu ve bu durumun "imza atamayanlar" kapsamına girmediği belirtilmiştir.

4. Kıymetli evrakların imzalanmasında el yazısı dışındaki imza türleri yeterli midir?

Kıymetli evrakın imzalanmasında kural olarak el yazısı ile atılan imza zorunludur. El yazısı dışındaki araçlarla (örneğin kaşe imza) atılan imzalar, ancak örf ve adetçe kabul edilen durumlarda ve özellikle çok sayıda çıkarılan kıymetli evrakın imzalanmasında yeterli kabul edilmektedir. Karara konu olayda ise çek üzerine basılan kaşe imza, el yazısı imza yerine geçmediği için belgenin "kambiyo senedi" vasfını yitirmesine neden olmuştur. "6098 Sayılı TBK'nın 15. maddesine göre ise, 'imzanın borç altına girenin el yazısıyla atılması zorunludur. Güvenli elektronik imza da, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur. İmzanın el yazısı dışında bir araçla atılması, ancak örf ve âdetçe kabul edilen durumlarda ve özellikle çok sayıda çıkarılan kıymetli evrakın imzalanmasında yeterli sayılır..." "Borçlu şirket yetkilisinin elinden çıkmış ıslak imza bulunmaması nedeniyle yukarıda açıklanan imza unsurunu içermeyen takip konusu çek, kambiyo senedi vasfını taşımamaktadır." Bu konuyla ilgili olarak, mahkemenin imza incelemesi için atadığı bilirkişi raporunda geçen şu tespit de kaşe imzanın neden geçersiz sayıldığını netleştirmektedir: "... çekin ön yüzündeki keşideci imzasının şirket yetkilisi tarafından çek üzerine kalemle atılmış ıslak bir imza olmadığı, adı geçen kişinin gerçek imzalarından istifade edilmek suretiyle yapılmış kaşe ile oluşturulmuş imza olduğu ..." (Yargıtay 12. HD, 2024/9202 K.). Dolayısıyla çek veya bonolarda parmak izi, mühür veya kaşe imza kullanımı, senedin "kambiyo vasfını" yitirmesine ve geçersiz sayılmasına neden olur.

Emsal Karar

Kararda; takip konusu çekin geçerli sayılabilmesi için imzanın mutlaka el yazısı ile atılması gerektiği, mühür veya benzeri araçların kambiyo senetleri hukukunda imza yerine geçmeyeceği net bir şekilde ifade edilmiştir.

Sonuç

Hukuk sistemimizde imza, borçlanma iradesinin en somut göstergesidir. Güvenli elektronik imza, el yazısı imza ile eşdeğer tutulurken; mühür ve damga gibi araçlar sadece istisnai örf-adet hallerinde geçerlidir. Özellikle görme engelliler için şahit bulundurma zorunluluğunun "isteğe" bağlı hale getirilmesi, engelli bireylerin işlem serbestisini artırmıştır. Ancak kıymetli evrak hukuku, tedavül kabiliyeti ve güven ilkesi gereği "ıslak imza" zorunluluğunu korumaya devam etmektedir.

KAYNAKÇA / EMSAL KARAR ATIFLARI

  1. Kişisel Verileri Koruma Kurulu (KVKK), 2020/649 K. https://app.dejure.ai/dokuman/ac2154cb-f70a-4c6d-a9e4-7b4fe053f854
  2. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/4779, K. 2024/9202, T. 04.11.2024 https://app.dejure.ai/dokuman/6d1a0d40-d757-4fb2-ae6a-1d7a1af13d42
  3. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2017/37627, T. 02.03.2023 https://app.dejure.ai/dokuman/cec890c1-7fd5-452c-8fc3-76db81140a9c
  4. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 53. Hukuk Dairesi, 2022/208 K. https://app.dejure.ai/dokuman/70a29bfc-08d8-4ef6-bca8-0b1e8b4c9f57

Bu kararlar, imza türlerinin teknolojik ve sosyal değişimler karşısındaki hukuki statüsünü ve uygulama alanlarını kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.