İnternet Alışverişlerinde Satıcının Sebepsiz İptalleri: Mahkeme Kararları ve Temel Değerlendirmeler

İnternet Alışverişlerinde Satıcının Sebepsiz İptalleri: Mahkeme Kararları ve Temel Değerlendirmeler

Online satış platformlarında son dönemde artış gösteren “sebepsiz iptal” vakaları, tüketici nezdinde ciddi mağduriyetlere yol açabilmektedir. Bu tür uyuşmazlıklarda mahkeme kararlarında öne çıkan temel sorunlar, iptal gerekçelerinin hukuki geçerliliği ve tüketici haklarının etkin biçimde korunmasıdır. Aşağıda, konuya ilişkin hukuki çerçeve ve örnek yargı kararları doğrultusunda değerlendirmeler yapılacaktır.

1. Satıcıların Sebepsiz İptallerine Dair Temel Sorunlar

1. Stokta Olmayan Ürünü Satışa Sunma

   • Birçok iptal vakası, satıcının gerçekte stokta olmayan mal veya hizmeti satışa sunması nedeniyle meydana gelmektedir. Tüketiciler, ödeme yapıp sipariş verdikleri hâlde, sonradan “Stokta yok” gibi gerekçelerle siparişin tek taraflı olarak iptal edildiğini öğrenmektedir.
   • Örnek olarak, Atasun Optik markalı ürünün iptaline ilişkin inceleme yapılan kararda firmanın “stok tükenmesi” gerekçesine yeterli kanıt sunamadığı görülmüş ve tüketicinin mağdur olduğu tespit edilmiştir (Karar örneği için bkz.).

2. Satıcı Tarafından Fiyat Hatası İddiası

   • Satıcılar, yaygın olarak “Fiyat yanlış girildi” diyerek siparişleri sonradan iptal etmektedirler. Mahkemeler, bu iptal gerekçesinin “esasen stok veya tedarik sorunu” maskesi olarak sunulduğunu değerlendirebilmektedir.
   • Dido Konf. Teks. Tic. ve San. Ltd. Şti. hakkında verilen kararda (bkz.), tüketicinin satın aldığı ürünün “gerekçesiz” iptal edilmesi yanıtlanamamış ve satıcının öne sürdüğü “Fiyat hatası” savunması yetersiz bulunmuştur.

3. Tüketicinin Bilgilendirilmesindeki Eksiklik

   • Mevzuat gereği (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili Yönetmelikler), satıcıların iptal prosedürünü ve stok bilgilerini açıkça tüketiciye bildirmesi gerekmektedir. Bilgilendirme yapılmaması veya eksik yapılması, sözleşme öncesi aydınlatma yükümlülüğünün ihlali anlamına gelmekte ve haksız ticari uygulama olarak değerlendirilmektedir.
   • Amazon Turkey hakkındaki bir kararda da (bkz.), tüketicilerin siparişinin stok bilgisi gerekçesiyle iptal edildiği ancak aynı ürünün sitede satılmaya devam ettiği tespit edilmiş, iptal gerekçesi yeterli görülmemiştir.

4. Kampanyalı Ürün Siparişlerinin İptali

   • Özellikle indirim dönemlerinde uygulanan “x adedi şu fiyata” kampanyalarında satıcı, “kampanya stokları tükendi” gibi nedenlerle siparişleri iptal etmektedir. Ancak çoğu zaman stok tükenmiş görünmesine rağmen, aynı ürün kısa süre sonra daha yüksek fiyatla yeniden listelenmektedir.
   • Hepsiburada üzerinde gerçekleşen “3 Kitap 30 TL Kampanyası” iptaline dair kararda (bkz.), mahkeme, satıcının makul miktarda ürünü belirtilen fiyattan sunamadığını ve iptal gerekçesinin geçerli olmadığına hükmetmiştir.

2. İptal Gerekçeleri ve Hukuki Değerlendirme

1. Tedarik Sorunu veya Stok Tükenmesi

   • Mahkemeler, satıcının makul miktarda ürünü belirtilen fiyatla sunabilecek kapasitede olup olmadığını inceler. Firmanın gerçek manada stok veya tedarik engeli varsa ve bu engeli tüketiciye bildirmişse, belli durumlarda iptal geçerli sayılabilmektedir. Ancak “gerçeğe aykırı stok iddiası” bir haksız ticari uygulama olarak değerlendirilir.

2. Esaslı Fiyat Hatası (Açık Maddi Hata)

   • Satıcının fiyatı girmede bariz şekilde yanıldığı ispatlanırsa (örneğin ürünün piyasa değeriyle kıyaslandığında, “aşırı fahiş fark”la sunulmuş olması vb.), mahkemeler sözleşmenin “hata” nedeniyle hükümsüzlüğünü kabul edebilmektedir. Bununla birlikte, satıcının her fiyat hatası savunması kabul edilmez; gerçeğe aykırılık veya tüketicinin kötü niyeti de araştırılır.

3. Tüketici Sözleşmelerinin Koruyucu Hükümleri

   • 6502 sayılı Kanun ile “Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği” tüketiciyi koruyan özel hükümlerdir. Buna göre, satıcı ayıplı ifa veya ifa imkânsızlığı gibi durumlarda kanundaki yükümlülüklerini yerine getirmelidir. Sebepsiz iptalde satıcının kusuru sabit görülürse, tüketiciye teslim edilmemesi veya bedel iadesinin geciktirilmesi nedeniyle ek tazminat hükümleri de gündeme gelebilir.

3. Tüketicilerin Mağduriyeti ve Hukuki Yollar

1. Mağduriyetin Türleri

   • Maddi Zarar: Tüketici, satın aldığı ürünün iptal edilmesi ve aynı ürünü daha yüksek fiyattan almak zorunda kalması gibi zarara uğramaktadır.
   • Güvenin Sarsılması: Kampanyalı veya indirimli sunulan ürünlerin “sahte” ya da “gerçek dışı” indirimlerle iptal edilmesi, tüketicinin pazarda korunma ihtiyacını artırmaktadır.

2. Başvuru Mercileri

   • Tüketici Hakem Heyeti: 30.000 TL’ye kadar (2023 yılı itibarıyla) tüketici uyuşmazlıklarında öncelikli başvuru merci olup ücretsizdir.
   • Tüketici Mahkemesi: 30.000 TL üzerindeki uyuşmazlıklar veya Tüketici Hakem Heyeti kararlarına itiraz hâllerinde görevli mahkemedir.
   • Reklam Kurulu: Haksız ve aldatıcı ticari uygulamalar açısından inceleme yapan idari otoritedir. Sebepsiz iptal gibi hallerde tüketiciler ticari uygulamanın “yanıltıcı” olduğunu bildirerek başvuruda bulunabilmektedir.

3. Cezai ve Hukuki Sonuçlar

   • Haksız Ticari Uygulama: Gerekçe olmadan iptal, yanıltıcı kampanya vb. eylemler, 6502 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası ve reklam durdurma yaptırımlarıyla sonuçlanabilir.
   • Zararın Tazmini: Tüketicinin iptal nedeniyle uğradığı maddi zararın yanı sıra, teslimat bedeli, ek masraflar vb. giderlerin iadesi de söz konusu olabilir.

4. İhtarname ve İspat

   • Tüketici, sipariş iptal edildiğinde talebini yazılı olarak satıcıya bildirebilir (ihtarname, e-posta vb.). Bu sayede ileride iade veya tazminat talebi açısından ispat kolaylaşır.
   • Mahkeme veya hakem heyetinde satıcının “geçerli iptal sebebi” ileri sürmesi gerekir. Bu sebebin hukuki dayanağı bulunmuyorsa tüketici lehine karar verilebilir.

Örnek Yargı Kararları ve Referanslar

• Atasun Optik Vakası:
  Doküman ID: 73143df8-4909-4fcb-b0b3-6984e3511fc5
  (Link: https://app.dejure.ai/dokuman/73143df8-4909-4fcb-b0b3-6984e3511fc5)

• Dido Konf. Teks. (Hepsiburada) Kararı:
  Doküman ID: b5cb40c6-704f-42c3-84f3-4bc009e11b10
  (Link: https://app.dejure.ai/dokuman/b5cb40c6-704f-42c3-84f3-4bc009e11b10)

• Amazon Turkey İptal Olayı:
  Doküman ID: b9bfc182-4cfa-4c01-9be9-c00add234481
  (Link: https://app.dejure.ai/dokuman/b9bfc182-4cfa-4c01-9be9-c00add234481)

• “3 Kitap 30 TL” Kampanyası (Hepsiburada):
  Doküman ID: 3a4dcd31-36a9-4b79-9dc1-f154dc370e81
  (Link: https://app.dejure.ai/dokuman/3a4dcd31-36a9-4b79-9dc1-f154dc370e81)

• MAY GROUP (Trendyol) Sipariş İptali:
  Doküman ID: 6dcbbec1-75df-45a7-a969-40726f616992
  (Link: https://app.dejure.ai/dokuman/6dcbbec1-75df-45a7-a969-40726f616992)

Sonuç ve Öneriler

• Tüketiciler, internet alışverişlerinde sipariş iptaline uğradıklarında mutlaka yazılı başvuru yollarını (e-posta, ihtarname vb.) tercih etmeli, mağduriyetlerini Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesine taşımalıdır.
• Satıcılar, stok bilgisi ve fiyatlandırma konusunda şeffaf olmak, iptal süreçlerinde de gerekçeyi tüketiciye açıkça sunmak zorundadır. Aksi takdirde, mevzuatın ve emsal kararların öngördüğü yaptırımlarla karşılaşabilirler.
• Hukuki güvencelerin etkili işlemesi, tüketicilerin alışverişe dair güvenli ortamda karar vermesini sağlamakta; ticari hayatın dürüstlük ilkesi çerçevesinde işlemesine katkıda bulunmaktadır.

Bu kapsamda, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve bağlı yönetmelikler çerçevesinde verilen yargı kararları göstermektedir ki “sebep göstermeden iptal” veya “gerçeğe aykırı iptal” uygulamaları, satıcı açısından haksız ticari uygulama sayılmakta ve tüketicinin tazminat dahil çeşitli yollara başvurmasına imkân tanımaktadır.

(C) 2023 – Emsal Kararlar Işığında Bilgilendirme