Blog

İş Arama İzni ve Fazla Çalışma Uygulamaları Hakkında Emsal Karar İncelemesi

İş Kanunu’nda işçinin feshe ilişkin ihbar süreleri içerisinde iş arama izni hakkı tanınmıştır. Uygulamada bazı uyuşmazlıklar, bu iznin kullanımı ve ücrete yansımaları noktasında ortaya çıkar. Aşağıda, iş arama izninin ücrete etkisi, işverenin bu izinde işçiyi çalıştırması hâlinde fazla mesai yükümlülüğü ve işçinin izni kullanmayıp çalışması durumunda fazla mesai alacak talep edip edemeyeceği üç başlık altında değerlendirilmektedir. Ayrıca, Yargıtay kararlarında fazla çalışmaya ilişkin belirlenen genel ilkelerden de yararlanılmıştır.

De Jure Hukuk EkibiOkuma süresi: ~5 dakika
iş arama izni
fazla çalışma
ücret
emsal kararlar

Yapay zeka uyarısı

Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.

İŞ ARAMA İZNİ VE FAZLA ÇALIŞMA UYGULAMALARI HAKKINDA EMSAL KARAR İNCELEMESİ

İş Kanunu’nda işçinin feshe ilişkin ihbar süreleri içerisinde iş arama izni hakkı tanınmıştır. Uygulamada bazı uyuşmazlıklar, bu iznin kullanımı ve ücrete yansımaları noktasında ortaya çıkar. Aşağıda, iş arama izninin ücrete etkisi, işverenin bu izinde işçiyi çalıştırması hâlinde fazla mesai yükümlülüğü ve işçinin izni kullanmayıp çalışması durumunda fazla mesai alacak talep edip edemeyeceği üç başlık altında değerlendirilmektedir. Ayrıca, Yargıtay kararlarında fazla çalışmaya ilişkin belirlenen genel ilkelerden de yararlanılmıştır.

1. İş Arama İzni Süresinde Çalışılmayan Saatlerin Ücretinin Hesaplanması

4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesi, feshe ilişkin ihbar süreleri içerisinde işçiye günlük en az iki saat (veya tarafların anlaşmasıyla daha fazla) ücretli iş arama izni verilmesini öngörür. Bu sürede:

  1. İşçi Çalışmasa Dahi Ücreti Tam Ödenir

    • İş arama izninde işçi fiilen bir iş yapmıyorsa dahi, o günkü normal çalışma ücreti esas alınarak, çalışılmayan bu iki saatin (veya anlaşılan süre kadar) ücreti ödenir.
    • Dolayısıyla işverenin, iş arama izninde bulunulan saatleri, normal günlük veya aylık ücret hesaplamasına dahil etmesi gerekir.

  2. Toplu Kullanma

    • İşçi ile işveren anlaşıp, iş arama iznini toplu şekilde kullandırmayı kararlaştırabilir. Bu durumda da işçi, kullanmadığı saatlerin ücretini kaybetmez.

Örnek Atıf:
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/2190 K. 2020/9490 T. 28.09.2020
Link
Kararda, haftalık çalışma ve fazla çalışma ücreti hesaplanmasında, sözleşmedeki normal haftalık saatlerin esas alınması ve işçinin günlük hak ettiği izinlerin (ara dinlenme vb.) dahil edilmesi vurgulanmaktadır. İş arama izni de benzer şekilde ücretsiz bırakılamayacak sürelere örnek gösterilebilir.

2. İşveren, İş Arama İzni Süresinde İşçiyi Çalıştırırsa Fazla Mesai Ödemek Zorunda mıdır?

a) İş Arama İzninin Fiilen Kullandırılmaması

Eğer işveren, iş arama iznini vermeyip, bu sürelerde işçiyi çalıştırıyorsa:

  1. Öncelikle Normal Ücrete İlave Ödeme

    • 4857 sayılı Kanun madde 27’ye göre, işçi bu izni kullanmamış kabul edilir; bu durumda, kullanılmayan iş arama izninin ücreti iki kat üzerinden ödenir. (İş Kanunu m.27/son)

  2. Fazla Mesai Durumu

    • Günlük veya haftalık fiili çalışma, kanunda belirtilen normal çalışma sürelerini aşarsa (örneğin haftalık 45 saati aşma, yahut günlük 11 saat sınırını geçme) fazla çalışma ücreti de ayrıca gündeme gelir.
    • Dolayısıyla izinde çalıştırılan saatler nedeniyle önce normal/geçerli ücret (veya 27. maddedeki “fazladan” ücret) ödenir, ardından haftalık veya günlük süre aşılmışsa fazla mesai zamlı ücreti ödenir.

Örnek Atıf:
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/14056 K. 2020/1565 T. 06.02.2020
Link
Kararda, işçiye ait sürelerin (ara dinlenme, vs.) eksik kullandırılması hâlinde ödemelerin nasıl yapılacağı ve yarım saatten az/çok sürelerin nasıl yuvarlanacağı incelenmiştir. Aynı mantık, iş arama izninde de geçerli olup, işçinin kullanamadığı izin saatlerinin ücretinin ve varsa fazla mesai ücretinin ayrıca hesaplanması gerektiği vurgulanabilir.

3. İşçi İş Arama İznini Kullanmadan Çalışırsa Normal Ücretine Ek Olarak Fazla Mesai Talep Edebilir mi?

  • İşçi, iş arama iznini kullanmayıp gönüllü olarak veya işveren baskısıyla çalıştığında, öncelikle bu saatlerin ücretini kanunen fazladan hak eder (İş Kanunu m.27/son).
  • Ancak “fazla mesai” sayılması için günlük veya haftalık çalışma sürelerinin üzerinde bir fiili çalışma ortaya çıkmalıdır:
    1. Haftalık 45 saat aşılırsa (veya günlük 11 saat aşılırsa) Kanun’un 41. maddesi çerçevesinde %50 zamlı fazla çalışma ücreti talep edilebilir.
    2. Haftalık çalışma sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, 45 saate kadar yapılacak çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” olarak %25 zamlı ödenir.

Özetle, işçi iş arama iznini kullanmayıp çalışsa bile, o günkü toplam çalışma saati kanundaki normal süreleri aşmadıkça sırf “izni kullanmaması” nedeniyle ilave fazla mesai ücreti alamaz. Ancak süre aşılırsa, normal mesai üzerine fazla mesai talep etmek de mümkündür.

Örnek Atıf:
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/30052 K. 2020/14788 T. 04.11.2020
Link
Kararda, haftalık 45 saati aşmayan çalışmanın fazla çalışma sayılamayacağı, günlük 11 saati aşma hâlinde de fazla çalışmanın doğacağı kabul edilmiştir. Bu, iş arama iznini kullanmayan işçinin fazladan çalışmasının “fazla mesai” sayılması için de aynı kritere bakılacağına işaret etmektedir.

Sonuç ve Değerlendirme

  1. İş arama izni, ihbar süresi içinde işçinin işvereninden talep edebildiği ücretli bir izindir. Kullanılmayan veya kullandırılmayan her saat karşılığı, işçiye normal ücreti ödenmek zorundadır.
  2. İşveren, iş arama iznini fiilen kullandırmaz ve işçiyi çalıştırırsa, bu saatlerin ücreti öncelikle “izin kullanılmamış” sayılarak fazladan ödenir. Ayrıca, günlük ya da haftalık fazla çalışma sınırları aşılmışsa, fazla mesai ücreti de ödenir.
  3. İşçinin izni kullanmamayı tercih etmesi hâlinde de aynı ilke geçerlidir: Toplam çalışılan süre normal sınırları aşmıyorsa, sadece iş arama izni saatlerinin normal ücreti ek olarak hak edilir. Eğer süre aşımı varsa, hem o izin saatlerinin kazancı hem de fazla çalışma zammı gündeme gelir.

Bu hususlar, Yargıtay kararlarında da teyit edilmiş olup (örneğin “24 saat çalışıp 24 saat dinlenme” gibi vardiya sistemlerinde, ara dinlenmeler ve haftalık/daily sınırın nasıl dikkate alınacağına dair emsal kararlar), iş arama izninden doğan ücrete ek olarak fazla çalışma alacağı incelenirken, öncelikle normal sürelerin değerlendirilmesi, ardından işçinin kullandırılmayan haklarının ayrıca ücretlendirilmesi gerekmektedir.

Kaynak / Emsal Kararlar

Bu metinde yer alan açıklamalar, 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde ve emsal yargı kararlarının ortaya koyduğu yorumlar doğrultusunda özetlenmiştir. Somut olayların özellikleri farklı sonuçlar doğurabileceğinden, gerektiğinde uzman hukuki yardım alınmalıdır.