Yapay zeka uyarısı
Bu blog yazısında bağlantı verilen mahkeme kararları gerçektir ve doğruluğu garanti edilmektedir ancak blog yazısı yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir. Açıklamak gerekirse; linkle tıklanarak açılan karar dokumanlarının doğruluğu garanti edilmektedir. Ancak linkle açılmayan, doğrudan blog yazısında geçen her ifade; bunlara blog yazısında yer alan künye bilgileri de dahil olmak üzere yapay zeka tarafından üretilmiştir ve hata içerebilir.
İş kazası ve meslek hastalıkları, çalışanların iş ilişkisi sırasında maruz kaldığı riskler arasında yer almaktadır. Bu risklerin gerçekleşmesi hâlinde ortaya çıkan zararlar, hem çalışan hem de işveren açısından önemli sonuçlar doğurur. Aşağıda, iş kazası ve meslek hastalıklarında işveren sorumluluğu, tazminat hakkı, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ve meslek hastalığı tazminatı gibi temel hususlara dair açıklamalara yer verilmiştir. İlgili bölümlerde, emsal kararlara da atıf yapılmış ve kararların bağlantıları makalenin sonunda “Kaynaklar” başlığı altında belirtilmiştir.
1. İş Kazası ve Meslek Hastalıklarında İşveren Sorumluluğu
1.1. İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerini Alma Sorumluluğu
İşverenin, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumak amacıyla gerekli önlemleri alma yükümlülüğü temel kanunlar ve ilgili mevzuatla düzenlenmiştir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca:
“İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede işveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulmasını sağlamak, risk değerlendirmesi yapmak ve çalışanların sağlık gözetimini temin etmek zorundadır.”
Bu kapsamda, işverenler iş yerlerinde meydana gelebilecek iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için:
- Çalışanlara gerekli koruyucu malzeme ve ekipmanı temin etmeli,
- Riskleri tespit edip buna uygun teknik ve idari tedbirler almalı,
- Düzenli eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütmeli,
- Çalışma ortamını periyodik olarak denetlemelidir.
Örneğin, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/8623 K. 2024/11449 T. 21.11.2024 sayılı kararda, işverenin “gerekli işçi sağlığı ve iş güvenliği tedbirlerini almaması” meslek hastalığının ortaya çıkmasında doğrudan etkili bulunmuştur. Mahkeme, işverenin tüm bu önlemleri alma yükümlülüğü bulunduğunu özellikle vurgulamıştır.
(Bağlantı)
1.2. İşveren Kusurlu Bulunursa, Çalışanın Tazminat Hakkı
Bir iş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde, işverenin kusurlu olduğu saptanırsa işveren hem maddi hem de manevi tazminat sorumluluğu altına girebilir. Yargı kararlarında, işçinin meslek hastalığına veya iş kazasına uğramasında “gerekli önlemlerin alınmaması” sıkça işverenin kusuru olarak değerlendirilmiştir.
Örneğin, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/3401 K. 2023/5706 T. 23.05.2023 tarihli kararda, iş kazası neticesinde sakatlanan işçinin, “işverenin gerekli güvenlik tedbirlerini almaması ve iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin yetersiz olması” sebebiyle tazminat hakkının doğduğu belirtilmiştir.
(Bağlantı)
1.3. İşverenin İş Güvenliği Eğitimi Verdiği Savunması
Birçok davada, işverenler “işçilerin tüm gerekli eğitimi almış olduğu” savunmasını ileri sürer. Ancak bu savunma, sadece sözlü şekilde ileri sürülmüşse yeterli sayılmaz; işverenin eğitim verdiğini ve işçiye gerekli koruyucu donanımları sağladığını belgelendirmesi gerekir. Ayrıca, salt eğitimin varlığı değil, eğitimin içeriğinin uygunluğu ve uygulamada denetimin yapılıp yapılmadığı da önemlidir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/11786 K. 2023/8624 T. 26.11.2024 tarihli kararda, işverenin “gerekli tüm eğitimleri verdiği” savunmasına rağmen, eğitimlerin düzenli yapılmadığı ve sağlık kontrollerinin yetersiz kaldığı saptandığından işveren kusurlu bulunmuştur.
(Bağlantı)
2. İşverenlerin İş Güvenliği Yükümlülükleri
İşveren, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının öngördüğü tüm kurallara uymak zorundadır. Bu yükümlülükler arasında:
- Risk Analizi: İşveren, çalışma ortamını ve iş süreçlerini değerlendirerek riskleri belirlemeli ve bunları önlemeye yönelik tedbirler almalıdır.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları: Çalışan sayısı ve işin niteliğine göre iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması gerekebilir.
- Eğitim ve Bilgilendirme: Personelin periyodik olarak eğitime tabi tutulması zorunludur.
- Kişisel Koruyucu Ekipman Temini: İşveren, çalışanların tehlikelerden korunması için maske, gözlük, kulaklık, eldiven vb. ekipmanları sağlamalıdır.
- Sağlık Gözetimi: Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacak işçilerin düzenli sağlık kontrolleri yapılmalıdır.
İşverenin bu yükümlülükleri yerine getirmemesi, kusuruna dayalı tazminat sorumluluğuna yol açar. Buna ilişkin örnek olarak Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/6618 K. 2024/1867 T. 27.02.2024 sayılı kararda, davalı işverenin periyodik sağlık kontrolü ve risk değerlendirmesi yapmaması neticesinde meslek hastalığına zemin hazırladığı vurgulanmıştır.
(Bağlantı)
3. Meslek Hastalığı Tazminatı Nasıl Alınır?
Meslek hastalığı, çalışanın işin niteliğine göre “tekrarlanan sebepler” veya “işin yürütüm şartlarına bağlı olarak” ortaya çıkan hastalıktır. Çalışanın bu hastalığı meslek hastalığı kapsamında olduğunu kanıtlaması hâlinde, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan belirli haklardan yararlanabilir (örneğin geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri gibi). Bunun yanı sıra, işverenin kusuru varsa maddi ve manevi tazminat da talep edilebilir.
- Sosyal Güvenlik Kurumu İncelemesi: İşçinin rahatsızlığının mesleki faaliyetinden kaynaklandığına dair heyet raporları ve SGK tarafından yapılacak değerlendirme büyük önem taşır.
- Yargı Yoluyla Tazminat: SGK tarafından gelir bağlansa bile, işverenin kusurlu bulunması hâlinde yargı yoluna başvurup ek tazminat talebinde bulunmak mümkündür.
Bu hususta, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/4952 K. 2024/2850 T. 19.03.2024 sayılı kararda, meslek hastalığına yakalanan işçinin, kusurun işverende olduğuna dair bilirkişi tespitiyle birlikte ek tazminat haklarından faydalanabileceğine işaret edilmiştir.
(Bağlantı)
4. İşverenin Meslek Hastalığındaki Kusuru Ne Zaman Belirlenir?
Meslek hastalığı dosyalarında kusur incelemesi, çoğunlukla bilirkişilerin katılımıyla yapılır. Bilirkişiler, işverenin mevzuatta belirtilen önlemleri alıp almadığını, sağlık kontrollerini ve risk analizlerini düzenli yapıp yapmadığını inceler. İlliyet bağının kurulması için şu adımlar atılır:
- Sigortalının Önceki Çalışma Geçmişi: Daha önce başka iş yerlerinde benzer koşullarda çalışmışsa, meslek hastalığının ne ölçüde mevcut işyeri nedeniyle oluştuğu araştırılır.
- Risk Değerlendirmesi ve Eğitimler: Mevzuatın öngördüğü tedbirlerin işveren tarafından yerine getirilip getirilmediği saptanır.
- Tıbbi Muayene Sonuçları: Hastalığın türü, oluşum süreci ve işin niteliği incelenerek işverenin kusur oranı belirlenir.
Örneğin, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/11851 K. 2024/5782 T. 23.05.2024 sayılı kararda, işçinin hastalığının meslek hastalığı olup olmadığı, işverenin alması gereken tedbirleri layıkıyla uygulayıp uygulamadığı, bilirkişi incelemesi ve tıbbi raporlar doğrultusunda belirlenmiş ve işverenin kusuru tespit edilmiştir.
(Bağlantı)
Sonuç
İş kazası ve meslek hastalıkları, çalışanların bedensel ve ruhsal bütünlüklerini tehdit eden ciddi risklerdir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı çerçevesinde alması gereken tedbirleri eksiksiz yerine getirmesi, çalışanlarına düzenli eğitim vermesi ve riskleri sürekli analiz etmesi beklenir. Bu yükümlülükleri yerine getirmeyen veya getirip getirmediğini belgeleyemeyen işveren, kusurlu bulunduğu takdirde tazminat sorumluluğuyla karşı karşıya kalabilir.
İşverenler, mevzuatın çizdiği sorumluluk sınırlarını bilerek gerekli koruyucu ekipmanları sağlamak, risk değerlendirmesi yapmak ve çalışanlarını düzenli sağlık kontrollerine tabi tutmak zorundadır. Çalışanlar ise, kendilerine sunulan ekipman ve eğitimleri dikkate alarak iş güvenliği kurallarına uygun hareket etmeli ve şüpheli durumlarda işverene bildirimde bulunmalıdır. Aksi hâlde, çalışanların da kusuruna dayalı indirimler söz konusu olabilmektedir.
Kaynaklar (Emsal Kararlar)
-
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/8623 K. 2024/11449 T. 21.11.2024
(Karar Metni) -
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/3401 K. 2023/5706 T. 23.05.2023
(Karar Metni) -
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/11786 K. 2023/8624 T. 26.11.2024
(Karar Metni) -
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/6618 K. 2024/1867 T. 27.02.2024
(Karar Metni) -
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/4952 K. 2024/2850 T. 19.03.2024
(Karar Metni) -
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/11851 K. 2024/5782 T. 23.05.2024
(Karar Metni)
Bu bilgiler ışığında, işverenlerin sorumluluklarını düzenli olarak yerine getirmeleri ve çalışanların da kendi sağlık ve güvenlikleri için iş güvenliği kurallarına uygun davranmaları hem verimli hem de güvenli bir çalışma hayatının sağlanmasında büyük önem taşır.